Իրանի ու Ադրբեջանի ռազմական ներուժը համեմատության մեջ

Թուրանական միջանցքի հարցը թուրք-ադրբեջանական օրակարգ սպրդելուց, եւ որպես դրա տրամաբանական հետեւանք Թեհրանի ու Բաքվի միջեւ դիվանագիտական հարաբերությունների առկախումից հետո, ավելի խիստ երանգավորում  է ստացել երկուստեք հնչող մեղադրական հռետորաբանությունը:

Իրանի հյուսիսային սահմաններից անդին՝ Ադրբեջանի ու Հայաստանի միջեւ  օրավուր սաստկացող  ճգնաժամը հայ-ադրբեջանական նոր  պատերազմի վերածվելու դեպքում, պաշտոնական Թեհրանին անհրաժեշտ է լինելու հստակեցնել իր դիրքորոշումը:

Ռազմական գործողությունների մեջ Իրանի հնարավոր ներգրավվումը, ըստ ռազմագետների, հնարավեոր է մի քանի սցենարներով՝ ա/ սահմանափակ ծավալներով ու ԱԹՍ-ների, նաեւ  հրթիռների կիրառման, բ/ առանց ռազմական գործողություններին մասնակցելու՝ Հայաստանի բանակին ռազմական տեխնիկայով ապահովելու եւ լոգիստիկ աջակցություն ցուցաբերելու, գ/ սեփական շահերի հաշվառմամբ ու երկրի «կարմիր գծերի» խախտումը թույլ չտալու  նպատակով, ակտիվ դիվանագիտական նախաձեռնության, դ/ հայ-ադրբեջանական առճակատման մեջ Իրանի ուղղակի ու անվերապահ ներգրավման սցենարների տեսքով: 
Իսկ եթե Իրանն իր հյուսիսային հարեւանի սադրանքներին հակադարձելիս, ստիպված  լինի դեմ հանդիման դուրս գալու Ադրբեջանին, ինչպիսի՞ն կլինի  ճգնաժամի ելքը:

Կարծում ենք, այս հարցերին տրվող պատասխանները հնարավոր է ստանալ, համեմատելով Իրանի ու Ադրբեջանի ռազմական կարողություններն ու ընդհանրապես՝ երկու երկրների հզորության աստիճանը  բնորոշող ցուցանիշները:

Բազմաթիվ հավաստի  տեղեկատվական աղբյուրների հիման վրա տարբեր երկրների ռազմական ներուժի մասին  հետազոտություններ անցկացրած  Armed Forces վեբկայքի հրապարակած տվյալներն այդպիսի հնարավորություն տալիս են.

Ընդհանուր համեմատականներ

1,648,195 քառակուսի կիլոմետր  տարածք եւ 83 միլիոն բնակչություն ունեցող Իրանում առկա են տեղական արտադրության,  Չինաստանից, Ռուսաստանից, ԱՄՆ-ից, ինչպես նաեւ նախկին Խորհրդաին Միությունից ներկրված ռազմական ու  մարտական տեխնիկա եւ սարքավորումներ:
86.600 քառակուսի կիլոմետր տարածք ու 10 միլիոն բնակչություն ունեցող  Ադրբեջանի Հանրապետության զինանոցը համալրված է Խորհրդային Միությունից ու Ռուսաստանից ստացած, ինչպես նաեւ որոշ քանակությամբ Թուրքիայից ու Իսրայելից ներկրված զենքերով ու զինտեխնիկայով:

Նախորդ տարիներին Իրանի ռազմական բյուջեն  կազմել է 12 մլրդ դոլար,  Ադրբեջանինը՝ 2,6 մլրդ:

Անշուշտ, ռազմական կարողությունների առումով, Ադրբեջանը նկատելիորեն զիջում է Իրանին: Սակայն, Իրանի ու Ադրբեջանի միջեւ ուղղակի ռազմական բախման դեպքում, չի կարելի անտեսել Թուրքիայի աջակցության հնարավորությունը: Դրանով հանդերձ, Բաքվին ռազմական ու լոգիստիկ  աջակցություն ցուցաբերելով՝ Թուրքիան չի կարող հօգուտ Ադրբեջանի փոխել երկու երկրների  միջեւ գոյություն ունեցող ռազմական դիզբալանսը:

Հարկ է նշել, որ Իրանի ու Ադրբեջանի  430 կիլոմետրանոց ընդհանուր սահմանի պատճառով,  ցամաքային, օդային ու ծովային ռազմական ցուցանիշների մեջ, ավելի է կարեւորվելու  ցամաքայինը:

Ցամաքային ուժեր

Իրանում առկա է  2842 տանկ, 3555 զրահամեքենա, 1755 հրթիռային հրետանի եւ 1000 ինքնագնաց հրետանի: Այն դեպքում, երբ Ադրբեջանում հաշվվում է 940 տանկ, 2363 զրահամեքենա, 323 հրթիռային հրետանի եւ 267 ինքնագնաց հրետանի:

Ռազմաօդային ուժեր

Իրանի կործանիչները քառակի անգամ գերազանցում են Ադրբեջանի կործանիչների թվաքանակը: Իրանում առկա է 973 կործանիչ, այդ թվում՝ 112 ռազմական ինքնաթիռ, 75 բազմաֆունկցիոնալ հրթիռ, 23 հարձակողական ինքնաթիռ, 519 ուղղաթիռ, 83 ԱԹՍ: Իսկ Ադրբեջանի օդուժը բաղկացած է 176 կործանիչներից, այդ թվում՝ 5 ռազմական ինքնաթիռներից, 15 բազմաֆունկցիոնալ հրթիռներից, 11 հարձակողական ինքնաթիռներից  ու 97 ուղղաթիռներից:
Ըստ ադրբեջանական աղբյուրների, Ադրբեջանի օդուժը նաեւ համալրված է Su-25 տիպի 34 եւ MIG-31 կործանիչներով:

Armed Forces վեբկայքը Ադրբեջանում առկա ԱԹՍ-ների մասին տվյալներ չի հրապարակել: Սակայն, հայտնի է, որ Ադրբեջանը 44-օրյա պատերազմի ժամանակ օգտագործել է թուրքական Bayraktar եւ իսրայելական Kamikaze ԱԹՍ-ներ:  Փորձագետները հավաստում են, որ Ադրբեջանի բանակն  Արցախում օգտագործել է նաեւ այլ տիպի անօդաչու սարքեր:  Տեղեկություններ կան, որ Ադրբեջանն ունի նաեւ  Իսրայելում արտադրված 2 միավոր   Heron TP, 10 միավոր Hermes 4507,  100 միավոր  Sky Strikers, ինչպես նաեւ 50 միավոր Harop տիպի անօդաչու թռչող սարքեր:

Ռազմածովային ուժեր

Պատերազմի դեպքում, Կասպից ծովում Իրանի ու Ադրբեջանի կողմից տեղակայված ռազմածովային ուժերը  նույնպես կարող են մարտի բռնվել: Իրանի ռազմաօդային ուժերը հիմնականում կենտրոնացած են Պարսից ծոցում:  Կասպիցում ռազմաօդային ուժեր տեղակայելու մասին Իրանը պաշտոնապես հայտարարել է անցնող տարվա ամռանը:  Մինչեւ կրոնապետական կարգերի հաստատումը,   Իրանն ընդհանրապես Կասպից ծովում ռազմածովային ուժերի հենակետ չի ունեցել: Այդ պատճառով էլ Իրանի ռազմական ներկայությունը Կասպից ծովում այնքան էլ նշանակալի չէ: ԻԻՀ առաջին ռազմանավը Կասպից ծով է նետվել 2003 թվականին: Հետագայում՝ 2006 եւ 2009 թվականներին տեղակայվել են «ՋՈՇԱՆ» ու «ԴԵՐԱՖՇ» ռազմաանվերը: 2012 թվականին էլ Կասպից ծով է նետվել «ԴԵՄԱՎԱՆԴ»  Էսկադրային ականակիրը:

Իրանի ու Ադրբեջանի ռազմածովային ուժերի մասին Armed Forces վեբկայքի   հրապարակած տվյալները հիմնականում վերաբերում են Պարսից ծոցում տեղակայված Իրանին պատկանող ռազմածովային ուժերին եւ Կասպից ծովում տեղակայված Ադրբեջանի ռազմածովային ուժերին, որոնց համեմատությունից ստացված պատկերացումները չեն ակրող լիարժեք համարվել:  
Armed Forces վեբկայքում տվյալներ կան նաեւ Իրանին պատկանող 272 միավոր ռազմանավերի ու 19 միավոր  սուզանավերի մասին: Նույն աղբյուրի համաձայն, Ադրրբեջանն ունի Կասպից ծովում  դիրքավորված  31 ռազմանավ ու 4 սուզանավ:

Անկասկած, Իրանի ու Ադրբեջանի միջեւ հնարավոր պատերազմը կարող է աղետաբեր հետեւանքներ ունենալ ողջ տարածաշրջանի չափանիշներով: Չի բացառվում նաեւ ճգնաժամի «համաշխարհայնացումը»: Դրանով հանդերձ, պատերազմը   Թեհրանում գնահատվում է որպես Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի  ծավալապաշտական նկրտումներին ու հավակնություններին մեկընդմիշտ վերջ դնելու վճռական քայլ:
Սակայն, այդ պատերազմով կարող են շահագրգռված լինել  Իսրայելն ու հակաիրանական դիրքորոշում ունեցող մյուս  երկրները, որի դեպքում հնարավոր  կլինի Իրանի վրա ավելացնել միջազգային ճնշումները:

Թե ինչպիսի՞ որոշում կկայացնի Իրանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը, եւ ինչպիսին կլինեն Ադրբեջանին հասցվելիք Իրանի ապտակի չափսերը,  ցույց կտա ժամանակը:
Համենայնդեպս, ապավինելով պարսկերենի հարուստ դարձվածքաբանությանը, Իրանը բազմիցս է  հասկացնել տվել Ադրբեջանին, որ «առյուծի պոչի հետ խաղ անելը վնասակար է առողջությանը»:  

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Դիվանագետ