Իրանի նախագահ Փեզեշքիանը Ստեփանակերտում

Տնտեսական Համագործակցության Կազմակերպության (ՏՀԿ) հերթական գագաթնաժողովն անցկացնելու համար Ադրբեջանը ընտրել է օկուպացված Լեռնային Ղարաբաղի մայրաքաղաք Ստեփանակերտը, որին մասնակցում է եւ ԻԻՀ նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը:

Անգլերեն հապավմամբ ECO կոչվող այս տնտեսական համագործակցության կազմակերպությանը անդամակցում են 10 պետություններ: Թեեւ կազմակերպության կանոնադրությունում որեւէ նշում չկա անդամ պետությունների կրոնական պատկանելության վերաբերյալ, սակայն ՏՀԿ-ի բոլոր անդամները, առանց բացառության, անդամակցում են նաեւ Իսլամական համագործակցության կազմակերպությանը (OIC): Ավելին՝ ՏՀԿ-ին անդամակցող երկրների թվում քրիստոնեադավան պետություններ չկան:

Հիշեցնենք, որ վերջերս Ստամբուլում անցկացված OIC-ի նախարարական համաժողովի ընդունած «Ստամբուլի հռչակագրում» տեղ են գտել խիստ խեղաթյուրված եւ ծայրահեղ հակահայ ձեւակերպումներ, որոնց առնչությամբ իր «հիասթափությունն» է հայտնել Հայաստանի ԱԳՆ-ը: Պաշտոնական Իրանը եւս հայտարարել է, որ համաձայն չէ «Ստամբուլի հռչակագրում» Հայաստանի նկատմամբ տարածքային պահանջների հետ կապված ձեւակերպումներին:

Թեեւ ՏՀԿ-ը տնտեսական ուղղվածության կազմակերպություն է, այնուամենայնիվ, հաճախ հանդես է գալիս նաեւ քաղաքական հայտարարություններով: Կարծում ենք՝ հաշվի առնելով գագաթնաժողովի անցկացման վայրը, ՏՀԿ-ի այս միջոցառման հռչակագրի հեղինակները չեն խորշի փաստաթղթում ներառել քաղաքական բնույթի հակահայկական ձեւակերպումներ:
Ինչպես նշվեց, Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանն ընդունել է Ալիեւի հրավերը մասնակցելու այդ ֆորումին եւ այժմ գտնվում է հայաթափված Ստեփանակերտում ու  ենթադրաբար նա չի օգտագործի  վեհաժողովի ամբիոնը Իրանը ռմբակոծելու նպատակով Իսրայելին տարածք տրամադրելու համար:

Իրան-Իսրայել պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի դիրքորոշման պատճառով Թեհրանը մտահոգություններ ունի, որոնց վերաբերյալ իր նկատառումները փոխանցում է դիվանագիտական խողովակներով:

Հիշեցնենք՝ Ղարաբաղ այցելությունից մի քանի օր առաջ նախագահ Փեզեշքիանը կոչ էր արել Իլհամ Ալիեւին՝ հետաքննել իսրայելական անօդաչու թռչող սարքերի Ադրբեջանի տարածքից Իրան մուտք գործելու փաստը: Ադրբեջանի նախագահն էլ Բաքվում Իրանի դեսպանի հետ հանդիպման ժամանակ նման պնդումներն անվանել է «զրպարտություն» եւ «հերյուրանք»: Իսկ Ադրբեջանի պետական լրատվամիջոցները ամենախիստ պիտակավորումներով վիրավորանքներ են հնչեցրել Իրանի հասցեին:

Իրանցի վերլուծաբանների մի զգալի մասը համոզված է, որ մերժելով Ալիեւի հրավերը՝ նախագահի մակարդակով միջոցառմանը մասնակցելու, Թեհրանը կարող էր իր բողոքը հայտնել Բաքվի իսրայելանպաստ քաղաքականության վերաբերյալ:

Իրանցի վերլուծաբան Էհսան Մովահեդիանը «Iranian Diplomacy» կայքում հրապարակված «ՎՏԱՆԳՆԵՐՈՎ ԼԻ ՂԱՐԱԲԱՂ ՈՒՂԵՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽՕՐԵԻՆ ՄՏԵՐՄԻԿ ԶՐՈՒՅՑ ԻԻՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՀԵՏ» վերնագրով հոդվածում անդրադարձել է Իրանին լրտեսելու նպատակով, սակայն առեւտրային եւ տնտեսական գործունեության քողի տակ, Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Ղարաբաղում Իսրայելի ակտիվ ներկայությանը: Հոդվածագիրը հարց է բարձրացնում՝ արդյո՞ք Իրանի նախագահին չի անհանգստացնում հնարավոր վտանգներն ու չի մտահոգում այն փաստը, որ երկու տարի առաջ Ստեփանակերտը հայերի հարկադիր տեղահանությունից հետո ամբողջովին հայաթափվել է:

Մովահեդիանի կարծիքով, այցելելը Ադրբեջան, որը կասկածվում է Իսրայելի հետ Իրանի դեմ դավադրության մեջ, որեւէ արդարացում չունի: Նա հավելում է, որ Իրանի հասարակության մոտ բազմաթիվ կասկածներ կան Բաքվի իշխանությունների հակաիրանական գործունեության վերաբերյալ:

Այդպիսի այցելության աննպատակահարմարության հանգամանքները ընդգծելու համար հեղինակը հիշեցնում է, որ Բաքուն Իրանի մտահոգությունները փարատելու ուղղությամբ ոչ մի քայլ չի ձեռնարկել:

Իրանի բարեփոխականների քաղաքական հոսանքին պատկանող «Շարղ» օրաթերթի հոդվածագիր տիկին Վահիդե Քարիմին՝ նախագահ Փեզեշքիանի Բաքու այցելության կապակցությամբ իր մտահոգությունն արտահայտելու համար ընտրել է «ԱՐԴՅՈ՞Ք ԹԵՀՐԱՆԻ ՈՒՂԵՐՁԸ ԿՀԱՍՆԻ ԲԱՔՎԻՆ» վերնագիրը:

Հոդվածագրի կարծիքով, հաշվի առնելով կազմակերպության վերջին տարիներին ազդեցության կորստի եւ հեղինակազրկման փաստը, ՏՀԿ-ի գագաթնաժողովին մասնակցության համար Թեհրանը կարող էր ներկայանալ ԱԳ նախարարի մակարդակով: Տիկին Վահիդեն, հաշվի առնելով միջոցառման անցկացման վայրը եւ արարողակարգային առանձնահատկությունները, չի թաքցնում իր մտահոգությունը՝ կապված Փեզեշքիանի Բաքու կատարելիք այցի հետ, նշելով, որ Իրանի նախագահը, ամենայն հավանականությամբ, չի կարողանալու ՏՀԿ-ի ամբիոնն օգտագործել՝ պատերազմի օրերին Իսրայելի հետ Ադրբեջանի համագործակցությունը քննադատելու նպատակով:

Իրանական «QudsOnline» կայքն էլ իր հերթին չի ողջունում նախագահ Փեզեշքիանի այցը Ղարաբաղ՝ պատերազմի ընթացքում Բաքվի իսրայելանպաստ քաղաքականության պատճառով: «QudsOnline»-ը իր հոդվածն ԻԻՀ նախագահի այցի մասին եզրափակում է հետեւյալ տողերով. «Մտահոգիչ է այն փաստը, որ վերջին տարիներին Ադրբեջանի Հանրապետությունը Իրանի սահմանների մոտ վերածվել է սիոնիստական ռեժիմի անվտանգության եւ օպերատիվ գործողությունների հենակետի»:

Անշուշտ, վեհաժողովի աշխատանքներն ամփոփող փաստաթղթի հրապարակումը հնարավորություն կտա պարզել Փեզեշքիանի այցի նպատակահարմարության աստիճանը:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանագետ