Իրանի եւ Իսրայելի միջեւ նոր պատերազմի հավանականությունը

Սեպտեմբերի 9-ին Դոհային հասցված Իսրայելի հարվածները հերթական անգամ վկայեցին Թել Ավիվի անվերահսկելի վարքագծի մասին: Դա նախազգուշացնող ահազանգ էր տարածաշրջանի երկրների, մասնավորապես Իրանի համար, որ պատերազմի վերսկսումը, հակառակ ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ Իրանի եւ Իսրայելի միջեւ 12-օրյա պատերազմից հետո հաստատված հրադադարի, չի կարելի բացառել, հատկապես՝ եթե հաշվի առնենք, որ Իրանի հետ միջուկային ծրագրի շուրջ բանակցություններ վարող ԱՄՆ-ը պատերազմի 9-րդ օրը հենց  ինքը միացավ ռազմական գործողություններին եւ թիրախավորեց Իրանի միջուկային օբյեկտները:

Իրան-Իսրայել պատերազմի անխուսափելիության մասին շատերն էին խոսում: Քանի որ, մեկ տարի առաջ Իրանի նորանշանակ նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի երդմնակալության արարողությանը մասնակցելու համար Թեհրան այցելած ՀԱՄԱՍ-ի քաղբյուրոյի ղեկավար Իսմայիլ Հանիայի սպանությունից հետո, որի հեղինակը Իսրայելն էր, պաշտոնական Թեհրանն ամենատարբեր մակարդակներով խոստացավ վրեժխնդիր լինել Իսրայելից: Համենայնդեպս, երկրի պատիվը փրկելու համար Իրանը ստիպված էր այդ մասին հայտարարություններ անել:

Պատերազմն անխուսափելի էր, քանի որ Թել Ավիվին արդեն հաջողվել էր, Դոնալդ Թրամփի նախագահ դառնալուց հետո, ստանալ ԱՄՆ-ին պատերազմի մեջ ներքաշելու խոստումներ:

Իսրայելի համար պատերազմ հրահրելու ժամանակը ավելի քան հարմար էր. Իրանը կորցրել էր «դիմադրության առանցք» կոչվող իր աջակիցների մի հատվածը: Սիրիան այլեւս Իրանի դաշնակիցը չէր: ՀԱՄԱՍ-ի եւ «Հըզբալլահ»-ի դիրքերը հոկտեմբերի 7-ի հայտնի դեպքերից հետո խիստ թուլացած էին: Ռուսաստանը ներգրավված էր Ուկրաինական ճգնաժամում: Եվ, ինչը ամենակարեւորն է՝ ԱՄՆ-ում նախագահ էր ընտրվել Թրամփը՝ Իրանի հետ «հաշիվները վերջնականապես մաքրելու» հաստատակամությամբ, որն անգամ վերջնագիր էր ուղարկել Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեիին՝ սպառնալով «ինչ-որ բան» ձեռնարկել, եթե Իրանը մերժի միջուկային ծրագրի դադարեցման շուրջ բանակցությունները:

Անխուսափելիության աստիճանի հասած 12-օրյա պատերազմի դադարից հետո այսօր կրկին հնչում է նույն հարցը՝ արդյո՞ք պատերազմի վերսկսումն անխուսափելի է:

Նախ պետք է նշել, որ այսօր Իրանն ու Իսրայելը գույքագրում են պատերազմի հետեւանքով կորցրածը, գնահատում են հետպատերազմյան արդյունքներն ու դրանց հիման վրա փորձում մշակել նոր ռազմավարություն:

Տպավորությունն այնպիսին է, որ հակամարտող կողմերի համար հետհաշվարկն արդեն սկսվել է, եւ յուրաքանչյուրը փորձում է շտկել պատերազմի ժամանակ բացահայտված իր խոցելի կողմերը:

Հիշեցնենք, որ պատերազմի ընթացքում Իսրայելի ուղիղ հարվածների հետեւանքով զոհվեցին իրանցի մի շարք պաշտոնյաներ եւ միջուկային գիտնականներ: Թիրախում էր հայտնվել նաեւ Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին: Թիրախի ընտրությունը պատահական չէր. հոգեւոր առաջնորդը միաժամանակ զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարն է, եւ նրա ֆիզիկական բացակայության դեպքում անհրաժեշտ կլիներ կատարել նոր գերագույն առաջնորդի ընտրություն: Իսկ մինչ այդ հոգեւոր առաջնորդի պարտականությունները պետք է կատարեր Բանիմացների համաժողովի կազմից ընտրված «ժամանակավոր խորհուրդը», ինչը ինտենսիվ ռազմական գործողությունների ընթացքում կարող էր համարվել անթույլատրելի ժամանակի կորուստ:

Այդ մտահոգությունից ելնելով՝ օգոստոսի 3-ին Իրանում հրատապ կարգով ստեղծվեց «Պաշտպանության գերագույն խորհուրդը», որտեղ գերագույն առաջնորդի ներկայացուցիչներ նշանակվեցին Ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի նախկին քարտուղարներ Ալի Աքբար Ահմադիանն ու Ալի Շամխանին: Այսպիսով՝ երկրի նախագահի գլխավորությամբ գործող այս գերագույն խորհուրդը ռազմական գործողությունների ընթացքում կարող է իրականացնել զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարության գործառույթները:

Իրանում պատերազմին նախապատրաստվելու մասին է վկայում նաեւ այն փաստը, որ երկրի ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղարի պաշտոնում նշանակվեց կրոնապետական համակարգի ամենավստահելի գործիչներից մեկը՝ նախկին զինվորական Ալի Լարիջանին:

Նա, պաշտոնն ստանձնելուց անմիջապես հետո, լծվեց Իսրայելի դեմ իսլամական աշխարհը համախմբելու գործին:

Լարիջանիի արտասահմանյան այցելությունների առաջին հանգրվանը Իրաքն էր, որտեղ նա օգոստոսի 11-ին Իրաքի կառավարության հետ ստորագրեց անվտանգության հարցերով համագործակցության համաձայնագիր: Բաղդադից անմիջապես հետո Լարիջանիի երկրորդ կանգառը Լիբանանն էր, ինչը համընկավ Հըզբալլահի լուծարման մասին Լիբանանի իշխանությունների որոշման հետ, որին Լարիջանին բացահայտ արտահայտեց իր դժգոհությունն ու անհամաձայնությունը:

Ըստ իրանական մամուլի, Լարիջանին շուտով կայցելի նաեւ Սաուդյան Արաբիա:

Իսլամական համագործակցության կազմակերպությանը (ԻՀԿ) ուղղված իր կոչում Լարիջանին հորդորել է համախմբվել Իսրայելի դեմ եւ իր «X» էջում հայտարարել է «Համատեղ գործողությունների շտաբ» ստեղծելու անհրաժեշտության մասին՝ «սիոնիստների մոլագարության դեմ պայքարելու նպատակով»:

Հաշվի առնելով 12-օրյա պատերազմի ժամանակ Իրանում արձանագրված դավաճանության դեպքերը՝ Իրանի մեջլիսը հուլիսի 13-ին ընդունեց օրենք, որը նախատեսում է խստացված պատժաչափեր այն քաղաքացիների համար, որոնք համագործակցում են Իսրայելի եւ Իրանի հետ թշնամական հարաբերություններ ունեցող այլ երկրների հետ:

Իրանը, միեւնույն ժամանակ, չի փակել Արեւմուտքի հետ բանակցությունների դուռը: Իրանի ԱԳ նախարարի տեղակալ Թախթռավանչին օգոստոսի 11-ին հայտարարել է, որ միջնորդ երկրների միջոցով Իրանն ու ԱՄՆ-ը ուղերձներ են փոխանակում՝ հավելելով, որ բանակցությունների նոր փուլ սկսելուց առաջ Իրանը պետք է երաշխիքներ ստանա, որ այլեւս նման հարձակումների չի ենթարկվի:

ՄԱԳԱՏԷ-ի գործունեությունը չխոչընդոտելու նպատակով Իրանը վերացրել է կազմակերպության տեսուչների մուտքը միջուկային օբյեկտներ սահմանափակող օրենքները եւ ստեղծել է նպաստավոր պայմաններ նրանց կողմից իրականացվող ուսումնասիրությունների համար, ինչը հակառակորդների համար «սպիտակ դրոշ» բարձրացնելու էֆեկտ ունի:
Անկասկած՝ պատերազմի վերսկսման վտանգը չեզոքացնելու համար Իրանը զուգահեռաբար ձեռնարկում է նաեւ այլ միջոցառումներ, որոնք հիմնականում առնչվում են երկրի զինանոցի արդիականացմանը:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանագետ