Թեհրանում Ադրբեջանի դեսպանատան վերաբացման հետեւանքները

Թեհրանում պարապուրդի մատնված  Ադրբեջանի  դեսպանատան աշխատանքները վերսկսելու թեմային անդրադառնալու համար Բաքվից շուրջ մեկ տարի էր պահանջվելու:

Հիշեցնենք, որ նախորդ տարի  հունվարի 27-ին   Թեհրանում Ադրբեջանի դեսպանատուն ներխուժած ԻԻՀ քաղաքացին, «անձնական» դրդապատճառներից ելնելով  կրակ էր բացել դիվանագիտական ներկայացուցչության  անձնակազմի վրա,  սպանելով դեսպանության անվտանգության ծառայության պետին: 

Ադրբեջանի դեսպանատանը տեղի ունեցած միջադեպը  «ահաբեկչություն» որակելու  հարցում Բաքուն վայրկյան անգամ չհապաղեց եւ հայտարարեց Թեհրանից  իր բոլոր դիվանագետների հետկանչման ու դեսպանության աշխատանքների դադարեցման  մասին:

Մարտի 7-ին Baku. TV-ին տված հարցազրույցի ժամանակ, Բաքվում Իրանի դեսպան Սեյյեդ Աբբաս Մուսավին վերջապես հայտարարեց, որ շուտով Ադրբեջանի Հանրապետությունը վերաբացելու է Թեհրանում իր դիվանագիտական ներկայացուցչությունը, որի նախապատրաստական աշխատանքները կազմակերպելու  համար  Թեհրան է գործուղել հատուկ պատվիրակություն:

Այդ   թեմային անդրադարձել է նաեւ ԻԻՀ ԱԳ նախարար Ամիր-Աբդոլլահիանը՝  Ջեդդայում  կայացած «Իսլամական համագործակցության կազմակերպության» վեհաժողովի շրջանակներում Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Բայրամովի հետ հանդիպումից հետո:

Ադրբեջանի դեսպանատան վերագործարկման մասին Իրանում հնչող տեսակետները տարբեր են: Ոմանց կարծիքով,  արտահերթ նախագահական ընտրություններում հաղթանակած  Ալիեւը փորձում է տարածաշրջանում ակտիվացնել իր արտաքին քաղաքականությունը եւ այդ ծիրի մեջ տեսնում նաեւ Թեհրանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու անհրաժեշտությունը:

Սակայն Ադրբեջանի դեսպանատան աշխատանքների վերսկսման պատճառների ու հետեւանքների մասին Իրանի  քաղաքական վերլուծաբանների հանրույթում շրջանառվում է նաեւ մեկ այլ տեսակետ, համաձայն որի՝ Բաքուն ցանկանում է հավասարակշռված արտաքին քաղաքականության անվան տակ, Թեհրանի հետ հարաբերություններն ակտիվացնելուն զուգահեռ, ավելի խորացնել կապերը  Թել Ավիվի հետ, ինչը Բաքվին հնարավորություն կտա տարածաշրջանում սեփական  շահերին հետամուտ լինելու համար ձեռք բերել ավելի հզոր լծակներ: Այլ կերպ ասած, Ադրբեջանը փորձում է   հավասարակշռող քաղաքականություն վարելու հարցում հետեւել Սաուդյան Արաբիայի օրինակին:

Ուշագրավ է նաեւ  Թեհրանի ու Թել Ավիվի հետ հարաբերությունների համաժամանակյա  կարգավորման մասին Բաքվի մտադրություններին անդրադարձած ամերիկյան Newsweek-ի  հրապարակումը, համաձայն որի, Թեհրան-Բաքու հարաբերությունների բարելավումը դիտարկելի է միջազգային միջանցքների հատման եւ գերտերությունների, այդ թվում՝  Ռուսաստանի ու ԱՄՆ-ի  հակասական շահերի բախման հանգույցում տեղի ունեցող տարածաշրջանային կարեւոր  իրադարձությունների համատեքստում, ինչը չի կարելի համեմատել Բաքու-Թել Ավիվ հարաբերությունների հետ: Այնուամենայնիվ Newsweek-ի կարծիքով,   Հարավային Կովկասում եւ դրա շուրջ տեղի  ունեցող տարաձայնություններն ի զորու են սրելու մրցակցությունն ու վնասելու կարգավորման փուլում գտնվող Բաքու-Թեհրան հարաբերություններին: Կայքէջը նաեւ հիշեցնում է նախորդ տարվա հոկտեմբեր ամսին բռնկված Գազայի պատերազմից մի քանի օր անց Իրանի տարածքով  Ադրբեջանից  Նախիջեւան կամ Արեւելքից Արեւմուտք  ձգվող նոր մայրուղու կառուցման հեռանկարով Իրանի ու Ադրբեջանի միջեւ  ստորագրված «Արաքսի միջանցք» կամ «Իրանուղի», կոչված համաձայնագրի մասին, որի նպատակն էր զսպել Հայաստանի տարածքով   միջանցք բացելու Բաքվի ախորժակը:

Իրանաբնակ վերլուծաբաններից կարելի է առանձնացնել հայաստանցի ընթերցողին ծանոթ  Ահմադ Քազեմիին ու Ամիր Ալիփուրին, որոնց համոզմամբ,  երկկողմ հարաբերուություններում  Թեհրանին ընդառաջ գնալու եւ  Թեհրանում Ադրբեջանի դեսպանատունը վերագործարկելու դիմաց Բաքուն փորձելու է ստանալ Թեհրանի լուր համաձայնությունը՝  Իսրայելի հետ հարաբերություններն ավելի խորացնելու նպատակով, ինչը, վերլուծաբանի կարծիքով,  Բաքվին հնարավորություն կտա  «ազատագրված» Արցախի տարածքում  ստեղծել հակաիրանական հենակետ:

Ալիփուրը նույնիսկ զգուշացնում է, որ Գազայի պատերազմն ավարտվելուց հետո Թել Ավիվն  իր ուշադրությունը դարձնելու է  դեպի Իրան,  եւ քանի որ Իսրայելը խուսափում է Իրանի դեմ ուղիղ բախումից, ավելի շատ կենտրոնանալու է Իրանի հարեւանությամբ գտնվող Արցախի տարածքից Իրանի դեմ ահաբեկչական հարձակումներ իրականացնելու վրա:

Սակայն համոզված կարելի է ասել, որ Թեհրանում Ադրբեջանի դեսպանատան վերաբացման հարցում Բաքվի շահագրգռվածությունն ավելի մեծ է քան՝ Թեհրանինը: Պատճառը դարձյալ «Իրանուղի» կոչված միջանցքից Բաքվի կախվածությունն  է, որն առայժմ   (եւ հուսանք` հետագայում նույնպես) Ադրբեջանից դեպի Նախիջեւան տանող եւ Իրանի կողմից վերահսկվող միակ ճանապարհն է լինելու:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանագետ