Արցախյան բանակցային գործընթացից Մինսկի խմբի փաստացի դուրսմղմամբ, ըստ ամենայնի, այդ հարցում կողմերի համագործակցությունը վերածվել է նրանց միջեւ մրցակցության: Ավելի ստույգ՝ Եվրոմիության եւ ԱՄՆ-ի կողմից նախաձեռնությունը Ռուսաստանից խլելու եւ մեր տարածաշրջանում առնվազն իրենց ազդեցությունը մեծացնելու, իսկ Ռուսաստանի կողմից՝ ունեցած դիրքերը հնարավորինս պահպանելու ձգտման: Եվ ուրեմն, կողմերի տարբեր շահերի տեսանկյունից Մոսկվայում, Բրյուսելում ու Վաշինգտոնում փոխնիփոխ ծավալվող տարամետ գործընթացից մեծ սպասումներ դժվար թե կարելի է ունենալ: Իսկ իրավիճակն ամբողջովին շրջափակված Արցախում ու նրա հետ կապված՝ արդեն օր օրի ավելի է ծանրանում:
Այս եւ հայկական օրակարգի մյուս խնդիրների ամենօրյա վերլուծական անդրադարձը կարելի է տեսնել «Ռուսարմինֆո» լրատվական գործակալության հրապարակումներում:
Օրեր առաջ գործակալությանը տված մեկնաբանությունում ռուս քաղաքագետ Սերգեյ Կառնաուխովն Արցախի ներկա իրավիճակը շախմատային լեզվով համարել է պատային, ինչն, ըստ նրա, ցույց է տալիս «հակամարտության կարգավորմամբ զբաղվող բոլոր կողմերի լիակատար անօգնականությունն ու ոչ համաձայնեցվածությունը»: Իսկ դա հղի է լրջագույն տագնապալի հետեւանքներով:
Օգտվելով ընդհանուր հանցավոր ամենաթողությունից՝ Ադրբեջանը շարունակում է անտեսել աշխարհի տարբեր երկրների բարձրաստիճան պաշտոնյաների և քաղաքական գործիչների, պատկան միջազգային կառույցների՝ շրջափակումը վերացնելու կոչերն ու անգամ դատական որոշումները: Բոլորովին վերջերս առաջին անգամ այդ կոչերին ու պահանջներին միացավ նաեւ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն, երբ բանը հասավ նաեւ ռուս խաղաղապահների շահերին:
«Ադրբեջանական կողմը,- կարդում ենք գործակալության էլեկտրոնային կայքում,- Լաչինի միջանցքով մարդասիրական շարասյուների, այդ թվում՝ ռուս խաղաղապահների տեղաշաժի ամբողջական արգելափակումից հետո Ռուսաստանից առնվազն երկու ուղերձ է ստացել՝ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին ստորագրված համաձայնագրի պահպանմանը վերադառնալու և Հայաստանը Լեռնային Ղարաբաղի (հայկական անունով՝ Արցախի) հետ կապող միջանցքն ապաշրջափակելու անհրաժեշտության մասին»: Հուլիսի 2-ի այդ հրապարակման մեջ նշվում է, որ ռուսաստանցի խաղաղապահները, Լաչինի միջանցքով անցնելու հնարավորություն չունենալով, այժմ ստիպված են իրենց սննդի պաշարները լրացնել՝ օգտագործելով ուղղաթիռներ: «Բաքվում հաղորդել են, թե ռուսական խաղաղապահ զորախումբը կարող է գնումներ կատարել ադրբեջանական կողմից: Ընդսմին Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն առայժմ չի արձագանքել ՌԴ ԱԳՆ մամուլի քարտուղար Մարիա Զախարովայի հայտարարություններին, որը շաբաթվա ընթացքում արդեն երկու անգամ կոչ է արել ապաարգելափակել ճանապարհը»:
«Ռուսարմինֆո»-ի հետ զրույցում Ռուսաստանի նախագահին առընթեր Ազգամիջյան հարաբերությունների խորհրդի անդամ Բոգդան Բեզպալկոն, մեկնաբանելով այս իրավիճակը, ընդգծել է, որ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն վաղ թե ուշ ստիպված է լինելու պատասխանել ռուս գործընկերների հայտարարություններին, այնուամենայնիվ ՌԴ ԱԳՆ-ն հարկ է որ լինի ավելի համառ եւ ավելի կոշտ:
Բեզպալկոն նկատառումներ է հայտնել, թե Մոսկվան Բաքվի վրա ճնշման ինչ միջոցներ կարող է ձեռնարկել, մասնավորապես մատնանշելով Ռուսաստանում ադրբեջանական սփյուռքի գործոնը, որը «նյարդայնացնում է տեղի բնակչությանն» այն դեպքերում, երբ նրա առանձին ներկայացուցիչներ փորձում են իրենց վեր դասել Ռուսաստանի Դաշնության օրենքներից: Քաղաքագետը հնարավոր է համարել, օրինակ, ստուգումներ կատարելը ադրբեջանցի ձեռնարկատերերի կողմից ղեկավարվող շուկաներում, մասնավորապես՝ «Սադովոդ»-ում, «Ֆուդ Սիթի»-ում, որտեղ հարկային ծառայության կողմից չվերահսկվող օրական դրամաշրջանառությունը կազմում է առնվազն 1 միլիարդ ռուբլի: «Ադրբեջանական ղեկավարության համար այդ ժամանակ անելիք կլինի»,- ասել է Բեզպալկոն:
Փորձագետը նկատել է, թե գլոբալ քաղաքական խաղում Ադրբեջանն իր ախորժակների հարցում պետք է հաշվի նստի Չինաստանի և Իրանի հետ, ու եթե փորձելով մանեւրել Թուրքիայի, Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև, իրեն թույլ տա ներքաշվել հակառուսական օրակարգի մեջ. կուղարկվի ուր որ հարկն է:
Գործակալության կայքէջում զետեղված նյութերի մի մասը վերաբերում է հակամարտության կարգավորման հարցում ԱՄՆ-ի դերին: Ամերիկացի լրագրող, քաղաքական մեկնաբան Ջոն Վարոլին, հայերիս զգուշացնելով Արցախի հայությանը սպառնացող եւ ընդհանրապես հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում առկա վտանգների մասին, ընդգծել է, թե «Ղարաբաղի 120 հազար հայերի ճակատագիրը չի հետաքրքրում Վաշինգտոնին, որը տարածաշրջանում վարում է բացառապես իր շահերից բխող քաղաքականություն»: ԱՄՆ-ը, մեկ այլ դեպքում նշում է նա, Ադրբեջանի դեմ պատժամիջոցներ չի սահմանում, քանի որ նրան համարում է Իրանի դեմ հնարավոր գործողությունների հենադաշտ: Ամերիկացի մեկնաբանի գնահատմամբ, սակայն, թե՛ Հայաստանը, թե՛ Ադրբեջանը Մ. Նահանգների կողմից չեն համարվում շախմատային տախտակի կարեւոր խաղացողներ, նրանց վերապահվում է այնպիսի ֆիգուրների դեր, որոնց կարելի է օգտագործել սեփական նպատակներով:
ԱՄՆ-ի դերին մեկ այլ տեսանկյունից է նայել Եվրասիական միջազգային շարժման վերլուծական բաժնի ղեկավար Վլադիմիր Կիրեեւը: Նա համարում է, որ Ադրբեջանի հետ վաշինգտոնյան բանակցությունները Հայաստանի համար ձեռնտու են. նման հանդիպումների փաստն ինքնին Երեւանին թույլ է տալիս ժամանակ շահել: Դա, ըստ նրա, Վաշինգտոնի կողմից որոշ օգնություն է այն պայմաններում, երբ Ադրբեջանն ուզում է բոլոր հարցերը լուծել առանց միջազգային միջնորդների:
Թե՛ ԱՄՆ-ը, թե՛ Իրանը հետաքրքրություն են հանդես բերել Հայաստանի ընդերքի, այնտեղ առկա օգտակար հանածոների նկատմամբ: Իրանական մի ընկերություն մտադիր է Սյունիքում կառուցել պղնձե կատոդների գործարան, իսկ Երասխում արդեն իսկ կառուցվում է մետաղամշակման գործարան ամերիկյան կապիտալի մասնակցությամբ:
«Ռուսարմինֆո»-ի թղթակցի հետ զրույցում Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, տնտեսագետ Ալեքսեյ Սկոպինը, մեկնաբանելով նման հետաքրքրվածությունը, համոզմունք է հայտնել, որ երկու դեպքում էլ դա ավելի շատ քաղաքական ենթատեքստ ունի: Մասնավորապես Իրանի պարագայում, կարծում է նա, այն ունի աշխարհաքաղաքական իմաստ եւ ավելի շատ կապված է Հայաստանում իր ազդեցությունն ուժեղացնելու ցանկության հետ, ի հակակշիռ ադրբեջանա-թուրքական ճնշման:
Պատրաստեց ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆԸ
