Աշխարհի լրատվական մեծագույն ցանցի՝ բրիտանական BBC-ի ենթաբաժիններից մեկում օրերս հանդիպեցի բավական ծավալուն մի նյութի՝ նվիրված «ադրբեջանական» նուռի փառաբանությանը: Հեղինակը, որի անունը հայտնի չէ, երկար-բարակ նկարագրում է, թե Ադրբեջանում ինչպես են նշում «Նռան օրը», ինչպես են անցկացնում «Նռան աղջիկ» ֆեստիվալը, ինչպես են օշարակ (նարշարաբ) եւ ճաշատեսակներ պատրաստում նուռով:
Մինչեւ այստեղ՝ ոչ մի առարկություն: Յուրաքանչյուր երկիր եւ ժողովուրդ իրավունք ունի, մանավանդ զբոսաշրջային բիզնեսի տեսակետից, գովել ու գովաբանել իր ունեցած գրավչությունները: Մանավանդ երբ խոսքը վերաբերում է բոլորիս սիրած հյութեղ, գունեղ, քաղցրաթթվաշ, գեղեցիկ եւ, վերջապես, խորհուրդ պարունակող պտուղին՝ նուռին:
Անընդունելին ու մերժելին յուրացնել-սեփականացնելն է մի միրգ, որի հայրենիքը մեր ողջ տարածաշրջանն է ու Միջերկրականի արեւելյան ավազանը: Միջինասիական տափաստաններից մեր տարածաշրջան քոչվոր ազերիների հայտնվելուց ավելի քան 2000 տարի առաջ հռոմեացիներն են իրենց արշավանքների ժամանակ նկատել այս հրաշալի միրգը եւ կոչել punice granatum, որից եվրոպական ժողովուրդների մոտ առաջացել է granate անունը: Մրգի «նուռ» կամ «նար» անունը, ըստ Աճառյանի, ունի պահլավական ծագում՝ ana՜r, որը բնականաբար անցել է պարսկերենին՝ nar ձեւով, որն էլ յուրացվել է օսմանցի թուրքերի, ապաեւ՝ թուրք-թաթարների կողմից:
Մեր լեզվում թեեւ «նուռ» («նուռն») ծագումը այնքան էլ հստակ չէ, սակայն ժայռապատկերներում ու մանավանդ, հետագա դարերում, եկեղեցական ճարտարապետության մեջ որպես քանդակազարդ նրա օգտագործումը խաղողի հետ հանդիսանում է տիրական սիմվոլ՝ պտղաբերության ու բազմանալու խորհրդանիշ, ինչը գեղեցիկ ձեւով ամեն տարի նշվում է Հայ եկեղեցու կողմից: (Ի դեպ, Հայկական լեռնաշխարհում ամենաբարձր հռչակը ունեցել է Գանձակի (բռնագրավյալ անունը՝ Գյանջա) նուռը, որպես ամենաքաղցրը:
Թերեւս թեմայից շեղում համարվի վերոբերյալ շարադրանքը որպես մուտք: Սակայն կար մեկ անգամ եւս հաստատելու մեր թշնամի հարեւանի մուրալու, յուրացնելու, հափշտակելու բնազդը: Մեկից ճարտարապետություն, մյուսից՝ լեզու, կրոն ու գրականություն, այն մյուսից՝ ազգանուն ու քաղաքացիություն եւ, վերջապես, մեզնից հայրենի՛ք զավթելու փաստը, որին հաճույքով արձագանքում են BBC-ի նման միջազգային հեղինակավոր լրատվամիջոցներ, ներառյալ նաեւ CNN-ի եվրոպական ծառայությունը, որոնք, այս պարագայում, աչք են փակում մի խոշոր տարածաշրջանի հարստությունը, ժողովուրդների պաշտած մրգատեսակը սեփականացնելը, ազգայնացնելը:
Իսկ ի՞նչ ենք անում մենք: Հարցին պատասխանելուց խուսափելու համար սովորաբար ապավինում ենք նույն պատճառաբանությանը. «Նրանք շատ փող ունեն, պետրոդոլարներ, խավիար, կաշառում են բանալի պաշտոնյաներին, լրագրողներին, լրատվամիջոցներին»: Հարմար պատրվակ սեփական անգործությունը արդարացնելու համար: Մինչդեռ, լրագրողական աշխարհում փողից ու կաշառքից առավել՝ բարեկամական-ընկերական հարաբերություններն են կարեւորվում, տեւական կապը լրագրողների միջեւ: Անցնող տասնամյակներին մենք այդպես էլ չունեցանք, չստեղծեցինք քարոզչական ասպարեզում մասնագիտացված մի գրասենյակ, ասենք՝ արտգործնախարարության եւ ԱԱԾ-ին կից, որը օրնիբուն զբաղվեր մեզ հետաքրքրող տեղեկությունների հավաքմամբ, թուրք-ադրբեջանական քարոզչական մեքենայի հետազոտությամբ, վերլուծությամբ եւ անհրաժեշտ պահին դրանց հակազդելու եւ, միաժամանակ, Հայաստանի եւ հայկական խնդիրների շուրջ դրական մթնոլորտ ստեղծելու առաջադրանքով:
Զուգահեռաբար՝ մենք չգիտենք, թե տարբեր երկրներում գործող մեր դեսպանատները, բացի ժամանող պետական պաշտոնյաներին դիմավորելուց ու տեղավորելուց, նրանց աշխատանքային եւ ոչ աշխատանքային գրաֆիկը կազմակերպելուց, նաեւ, չմոռանանք, նրանց կանանց կամ սիրուհիների shopping-ը կազմակերպելուց, զբաղվո՞ւմ են մամուլի մարդկանց հետ հարաբերություններ մշակելու աշխատանքով:
Ասացի ու կրկնում եմ. տեղեկատվական-քարոզչական ասպարեզում գլխավորը բարեկամական լավ եւ կայուն հարաբերություններ ստեղծելն է: Եվ ահա այդ գործում ունենք մի հսկայական ներուժ՝ Սփյուռքը, որում տասնյակ հազարավոր մարդիկ կարող են դրական, նպաստավոր քարոզչություն ծավալել իրենց օտարազգի ընկերների, ծանոթների, բարեկամների եւ հարեւանների հետ, իրենց վրա վերցնելով նաեւ տեղական մամուլին բողոք, հերքում, քաջալերանք, շնորհավորանք ուղարկելու պարտականությունը: Բայց ո՞վ է նրանց տեղեկություն եւ ուղղություն տալու: Վարչապետի խեղճուկ հանձնակատա՞րը…
Վերադառնալով BBC-ի ադրբեջանական քարոզչությանը՝ տեղին է հարց տալ. Միացյալ Թագավորությունում եղա՞վ որեւէ մեկը, որեւէ հայ, որ լրատվական այդ ցանցի գլխավոր խմբագրությանը ուղարկի բողոքի մի նամակ՝ հայկական եկեղեցական ճարտարապետության որմնաքանդակներով զարդարուն ալբոմի հետ, հետը՝ Փարաջանովի հանրահռչակ, բազմաթիվ մրցանակների արժանացած «Նռան գույնը» անկրկնելի ֆիլմի մեկ օրինակ:
Այնտեղ ամբողջ խորությամբ բացահայտվում է հայերիս անքակտելի կապը ՆՌԱՆ խորհրդի հետ:
ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ
