Սիրիայի առաջնորդի այցը Ռիադ եւ Անկարա

Սիրիայի ժամանակավոր կառավարության ղեկավար «Հայաթ Թահրիր աշ-Շամ» շարժման առաջնորդ Ահմադ աշ-Շարաան իր պաշտոնն ստանձնելուց հետո, որպես առաջին արտասահմանյան այց, ընտրեց Սաուդյան Արաբիան, ըստ երեւույթին՝ շուրջ 14 տարի տեւած Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի հետեւանքները վերացնելու  հարցում Ռիադի աջակցությունն ստանալու ակնկալիքով: Սակայն Սաուդյան Արաբիայի գահաժառանգ Բին Սալմանի հետ բանակցություններից հետո,  ֆինանսական աջակցության կամ  Սիրիայում ակնկալվող հսկայածավալ ներդրումների մասին ոչինչ չասվեց:

Շարաայի երկրորդ կանգառը Թուրքիան էր,  որն իրականացվեց Էրդողանի աջակցությունը վայելող  բարձրաստիճան հյուրին Անկարայից Դամասկոս ուղարկված հատուկ ինքնաթիռի միջոցով: Դա Սիրիայի արտաքին քաղաքականության մեջ Թուրքիայի բացառիկ դերի վկայությունն էր:

Կար նաեւ տեսակետ,  որ  օսմանյան տիրակալների հաղթական այցելությունների օրինակով, Էրդողանն ինքն էր ցանկանում առաջինը այցելել Դամասկոս: Սակայն, անվտանգային նկատառումներից ելնելով, կամ էլ քրդական հարցի պատճառով  Իրանի զգայունությունը հաշվի առնելով, Թուրքիայի նախագահը գերադասեց  առաջնահերթությունը տալ Շարաայի այցին՝  պատասխան այցը թողնելով մոտ ապագային:

Շարաան  մինչեւ Ռիադ եւ Անկարա այցելելը,  իր ղեկավարած երկրի առաջնահերթություններում նաեւ Իրանի տեղը հստակեցնելու նպատակով,  Սիրիայի հեռուստատեսությանը տված  հարցազրույցի ժամանակ հայտարարել  է, որ նախկինում Սիրիայի ողջ տարածքում ազատ գործունեություն ծավալող  Իրանի աշխարհազորայինները սպառնալիք էին ո՛չ միայն Սիրիայի, այլ նաեւ ողջ տարածաշրջանի համար:

Ասադի վարչակարգը տապալած Ահմադ աշ-Շարաան իր նախկին ելույթներում  ավելի զգուշավոր էր օգտագործում «Իրան-Սիրիա հարաբերություններ» բառակապակցությունը՝ աշխատելով տպավորություն թողնել, որ Թուրքիայից բացի, Դամասկոսը մտադրիր է նաեւ վերաիմաստավորել  հարաբերություններն  Իրանի հետ:   Այսօր Սիրիայի ղեկավարի մոտ  աստիճանաբար փոփոխության է ենթարկվում  Դամասկոս-Թեհրան հարաբերությունների մասին հնչող հռետորաբանությունը:

Անկարայից ոչ հեռու՝ Բեշ-թեփփե պալատում փակ դռների ետեւում կայացած Էրդողան-Շարաա հանդիպումից  հետո, մամուլի ասուլիսի ժամանակ, Թուրքիայի նախագահը հայտարարեց «քուրդ եւ  դաիշական  ահաբեկիչների» դեմ պայքարի հարցում Սիրային աջակցելու վերաբերյալ իր գործընկերոջը  տված հավաստիացումների մասին:

Էրդողանը նաեւ խոսել է Սիրիայի հյուսիս-արեւելյան շրջաններում տեղակայված անջատողականների  եւ նրանց հովանավորող ուժերի դեմ պայքար մղելու համատեղ ջանքերի շուրջ Շարաայի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածությունների մասին:   

Թեեւ համատեղ մամուլի ասուլիսի ժամանակ անդրադարձ չի եղել Թուրքիայի ու Սիրիայի միջեւ պաշտպանական ոլորտում ձեռք բերված պայմանավորվածություններին, սակայն «Ռոյթերզ» գործակալությունը, վկայակոչելով իր հավաստի աղբյուրները, նշում է, որ բանակցող կողմերը փակ դռների ետեւում քննարկել են նաեւ պաշտպանական ոլորտում համագործակցելու, այդ թվում՝ Սիրիայի տարածքում օդային ռազմական հենակետեր ստեղծելու եւ Սիրիայի նոր բանակի կազմավորման հարցում  ցուցաբերվելիք օժանդակության մասին:

Ըստ նույն աղբյուրի՝ այդ պայմանավորվածությունը կարող է  վերաբերել  նաեւ Սիրիայի կենտրոնական շրջանում՝  Բադիա անապատում թուրքական երկու ռազմահենակետ ստեղծելու խնդրին:  

Սիրիայում ձեւավորվող նոր քաղաքական միջավայրում  Թեհրանն ու Անկարան կարող են իրենց պայքարը շարունակել կա՛մ իրաքյան մրցադաշտում, կա՛մ էլ  Սիրիան դարձնել  համագործակցության նոր ասպարեզ:

Նկատի ունենալով տարածաշրջանային զարգացումներն ու քաղաքական վերադասավորումների ներկայիս անորոշությունը՝ առաջին  այլընտրանքի հավանականությունն ավել է մեծ է թվում:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանագետ