Վերջերս Աշտարակ տանող ճանապարհի ձախ կողմում վերաբացվեց «Ջավախքի արծիվները՝ Արցախի լեռներում» հուշարձանը, որի առաջին հանդիսավոր բացումը տեղի էր ունեցել 15 տարի առաջ: 2009-ին հուշարձանը բացվել է գեներալ գնդապետ, հետմահու ՀՀ ազգային հերոս Գուրգեն Դալիբալթայանի ձեռքով` հաղթողի հոգեբանությամբ, մեծ հպարտությամբ ու ոգեւորությամբ հարգանքի տուրք մատուցելով Արցախի ազատագրական պայքարում նահատակված ջավախքցի մեր հայրենակից 54 ազատամարտիկներին: Դրանով մեկ անգամ եւս արձանագրվել են մեր ժողովրդի միասնությունն ու միասնական ուժերով ձեռք բերված փառապանծ հաղթանակը:
Փաստ է արդեն,որ մեր ժողովուրդն ապրեց նաեւ Արցախյան 44-օրյա պատերազմը: Եղան բազմաթիվ նոր նահատակներ նաեւ Ջավախքից սերված: Դրան հաջորդեց Արցախի հայաթափումը, որն ազգային աղետ է: Արցախը ցավալիորեն հայաթափվեց եւ հարցի բաղձալի լուծումն անորոշ ժամանակով հետաձգվեց:
Բարերար Վաչագան Բասենցյանը որոշեց անդրադառնալ նաեւ իր կառուցած այս հուշարձանին եւ որոշ փոփոխություններ կատարել համալիրում: Հուշահամալիրում ավելացվել է Արցախյան 44-օրյա պատերազմում զոհված եւս 82 նահատակի անուն: Անհրաժեշտ է ընդգծել, որ Վ. Բասենցյանը ոչ միայն այս հուշարձանի նախաձեռնողն ու բարերարն է, այլեւ նախագծի հեղինակն ու համալիրը կառուցողը՝ ճարտարապետ Հրաչյա Հովհաննիսյանի եւ քանդակագործ Տիգրան Պալյանի օգնությամբ:
Հուշարձանը բաղկացած է 3 առանձին տրավերտինե սալաքարերից. կենտրոնում Հայաստանը ներկայացնող համեմատաբար խոշոր սալաքարն է (ստելան), մեջտեղում` խաչով, աջից եւ ձախից` ավելի փոքր զույգն է, որ խորհրդանշում է համապատասխանաբար Արցախն ու Ջավախքը: Համալիրի ետեւում մոխրագույն բազալտե պատին հուշարձանի խորագիրն է՝ «Ջավախքի արծիվները՝ Արցախի լեռներում», որը, ըստ մտահղացման, խորհրդանշում է Սփյուռքը: Պատի աջ ու ձախ եզրերն ավարտվում են բարձրացող բազալտե սյուներով, որոնք պսակված են ուժի եւ ազատության խորհրդանիշ,թռիչքի պատրաստվող բրոնզե երկու արծիվներով: Հարեւանությամբ՝ հուշասալերի վրա, արձանագրված են նահատակ հերոսների անունները: Կենտրոնական ստելայի դիմաց հուշաղբյուր-ցայտաղբյուրն է, որտեղից ջուր խմողը յուրովի խոնարհվում է նահատակ հերոսների եւ սրբազան խաչի առջեւ: Հուշարձանի տեղադրման այս վայրը նույնպես ընտրել է Բասենցյանը: Սա իր տնամերձի ցանկապատի արտաքին դիմերեսն է, որն ուղղված է դեպի Երեւան-Աշտարակ բանուկ մայրուղին եւ տեսանելի է բոլոր կողմերից:Հուշարձանը հաճախողների պակաս չունի. այստեղ գալիս են խմբերով՝ դպրոցականներ, զբոսաշրջիկներ, հայրենակիցներ:
«Վստահ եմ, որ Վ. Բասենցյանի մասին ձեզնից շատերը վաղուց գիտեն, բայց այսօր պատշաճ է, որ հակիրճ անդրադառնանք նաեւ նրա անձին ու գործունեությանը, որովհետեւ նրա գործն ու նվիրումն արժանի են ամենայն հարգանքի ու շնորհակալության»,- ելույթի ժամանակ նշեց վաստակաշատ մտավորական, քիմիական գիտությունների դոկտոր, Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիր-տնօրեն Հովհաննես Այվազյանը:
Վ. Բասենցյանը ծնվել է 1953-ին Ախալքալաքի շրջանի Կորխ գյուղում, էրզրումցիների ժառանգներ՝ Սանասար Բասենցյանի եւ Քնարիկ Թոփուզյանի ընտանիքում: Ավարտել է Մոսկվայի պետական շինարարական ինստիտուտը, ընտրվել է Մոսկվայի հանրային խորհրդի անդամ: Վերջին 40 տարվա երկար ու ձիգ ճանապարհին Վաչագանը սեփական միջոցներով իրականացրել է բարեգործական բազմաթիվ մտահղացումներ, այդ թվում՝ այս արժեքավոր հուշաքանդակը: Նա կառուցել է 15-ից ավելի մեծ ու փոքր հուշարձաններ:
2007-ին բարեկարգել է Անդրանիկ Զորավարի շիրմաքարը Եռաբլուրի պանթեոնում, որոշել է նաեւ մի խաչքար տեղադրել պանթեոնի մուտքի հատվածում: Վ. Բասենցյանն իր հայրենանվեր գործունեության համար արժանացել է բազմաթիվ պարգեւների, այդ թվում է՝ ՀՀ կրթության եւ Սփյուռքի նախարարութունների մի շարք մեդալների:
ՍՏԵՓԱՆ ՊԱՊԻԿՅԱՆ
