Սոչիի հանդիպմանը ռուսական ԶԼՄ-արձագանքներից
Ռուսական «Նեզավիսիմայա գազետա»-ն, անդրադառնալով հոկտեմբերի 31-ին Սոչիում կայացած Փաշինյան-Պուտին-Ալիեւ եռակողմ հանդիպմանը, հիշեցնում է, որ նույն ձեւաչափով ու հիմնական օրակարգով այստեղ այն արդեն երրորդն է Լեռնային Ղարաբաղի 44-օրյա պատերազմից հետո: Հանդիպման օրվա նրա հրապարակումը վերնագրված է «Բաքուն եւ Երեւանը խաղաղություն են ուզում, բայց տարբեր կերպ»:
Ռուսաստանյան լրատվամիջոցներում, որոնք բավական ակտիվ լուսաբանել են այդ հանդիպումը, սովորաբար բավական տարածված է եղած առիթների դեպքում «Հայաստանն ու Ադրբեջանը այսօր միմյանց մեղադրեցին հրադադարը խախտելու հարցում» անհասկանալի ձեւակերպումը: Իսկ առանձին հրապարակումներում նկատել կարելի է Արցախի խնդիրը չգիտես թյուրիմացաբար, թե՞ միտումնավոր իբրեւ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջեւ տարածքային վեճ ներկայացնելու վտանգավոր դրսեւորումներ: «Իզվեստիա.ռու»-ն, օրինակ, հոկտեմբերի 31-ի հրապարակման մեջ ներկայացնելով Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման ալիեւյան հինգ սկզբունքները, իր ընթերցողներին տեղեկացնում է, թե «Հայաստանի եւ Ադրբեջանի հարաբերությունները սրվել են 1988 թվականին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի կազմից դուրս գալու մասին հայտարարած Լեռնային Ղարաբաղի պատկանելիությունը վիճարկելու պատճառով»: Բայց Սոչիի այս հանդիպման լուսաբանումներում առաջին պահի առարկայական վերլուծությունը կարծես թե գերիշխող է:
Կայացած բանակցությունների հիմնական ձեռքբերումը, ըստ «Լենտա.ռու»-ի զրուցակից, հայտնի քաղաքագետ, Մերձավոր Արեւելքի եւ Կովկասի հարցերով փորձագետ Ստանիսլավ Տարասովի, կարելի է համարել ռազմական ուժի կիրառման սկբունքից կողմերի հրաժարումը: Ինչպես եւ այն, որ հակամարտության (նկատի ունի Արցախի հարցը) լուծման որոնումները շարունակվելու են: Բայց ուժային գործոնի անհրաժեշտությունն այժմ, քաղաքագետի կարծիքով, վերացել է, որովհետեւ կողմերի շփման գծում հայտնվել են Եվրոմիության եւ ԵԱՀԿ դիտորդներ: Հաշվի առնելով կողմերի դիրքորոշումների հակադրությունը, նա խաղաղության պայմանագրի ստորագրման նախադրյալ առայժմ չի տեսնում:
«Ստեղծված իրավիճակն ընդհանուր առմամբ ավելի շատ հետաքրքիր է Ադրբեջանի համար: Խաղաղության պայմանագրի ստորագրման պարագայում Երեւանը պետք է ճանաչի Ղարաբաղն Ադրբեջանի կազմում»,- ասել է Տարասովը:
«Սոչիում բեկման հասնել չհաջողվեց, բայց կողմերը հաստատեցին, որ Ռուսաստանը հանգուցային խաղացող է հայ-ադրբեջանական կարգավորման հարցում,- Ռազմավարությունների եւ տեխնոլոգիաների ռուսաստանյան կենտրոնի տնօրեն Ռուսլան Պուխովի խոսքերն է մեջ բերում «Վեդոմոստի.ռու-ն:- Կարեւոր է, որ ընդունված հայտարարությունում ընդգծվում է հետագա բանակցային գործընթացի անհրաժեշտությունը, որն ընթանալու է Մոսկվայի գործուն մասնակցությամբ»:
«Ոչ ամենահաջող բանակցությունները. թե ինչու Հայաստանի ու Ադրբեջանի առաջնորդների Սոչիի հանդիպումը չի լինի Ռուսաստանի օգտին»: Այսպես է վերնագրել իր հրապարակումը «Բլոկնոտ.ռու» կոչվող լրատվական կայքը: «Սոչիի գագաթաժողովի ադյունքը Ռուսաստանի համար բացասական է,- ասվում է հոդվածի սկզբնամասում:- Արդյունքից չբավարարված Երեւանը միայն կշարունակի հոսընթացով տարվել Վաշինգտոնի եւ ԵՄ-ի կողմը, իսկ Բաքուն առաջվա պես կհետեւի Թուրքիայի առաջադրած կուրսին: Իսկ Ռուսաստանը կորցնում է իր հեղինակության մի մասը՝ հստակ արդյունքի բացակայության պատճառով»:
Եթե դեկտեմբերին Բրյուսելում ԵՄ միջնորդությամբ կայանալիք Ալիեւ-Փաշինյան բանակցությունների ավարտին ծնվի տեսանելի, հասկանալի փաստաթուղթ, դա շատ վատ նշան կլինի Ռուսաստանի համար, Անդրկովկասում «մեր ազդեցությունը» կորցնելու ցուցիչ, նկատում է հոդվածի հեղինակը: Մասնավորապես Ադրբեջանի մասին նշվում է, թե վերջինս վաղուց դարձել է տարածաշրջանում Թուրքիայի քաղաքականության գործիքներից մեկը, իսկ Ռուսաստանի հետ կապերը տարեցտարի բարակում են…
Ռուսական «Կոմերսանտ»-ի թղթակիցը, իր հրապարակման մեջ անդրադառնալով հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների վերաբերյալ Բելառուսի նախագահի վերջին խնդրահարույց ելույթին, նկատել է, թե Սոչիի հանդիպմանը եկած Իլհամ Ալիեւը հանգրվանել է «Բելառուս» պանսիոնատում՝ Լուկաշենկոյի նստավայրում:
Այս հոդվածագիրն ուշադրություն է դարձրել նաեւ մեկ այլ հանգամանքի: Բանակցությունների եկած Հայաստանի ու Ադրբեջանի պատվիրակությունները կառուցվածքով տարբեր էին: Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանինը չափազանց սեղմ էր (ըստ երեւույթին նա ամեն ինչում հույսն ավելի շատ իր վրա է դնում, բայց դրանից չե՞ն արդյոք այդքան խնդիրները, նշում է մեկնաբանը): Միայն անձնական մամուլ՝ լուսանկարիչ, օպերատոր եւ ձայնային օպերատոր, որի անհրաժեշտությունն էլ այստեղ անհասկանալի էր: Իսկ ադրբեջանականը՝ 14 լրագրող, եւ դա էլ՝ հարդյունք ռուսական եւ ադրբեջանական մամուլի ծառայությունների միջեւ փոխզիջման, որովհետեւ ադրբեջանցիները շատ ավելին էին ուզում:
Այս վերջին «հանդիմանանքին» գուցե կարելի էր պատասխանել մերոնց չափավորության եւ մանավանդ հակառակ կողմի ֆինանսական հնարավորությունների առավելության հանգամանքով: Սակայն կարծես այդ հարցին էլ հոդվածագրի պատասխանը առարկության տեղ չի թողնում. «Իմիջիայլոց,- ահա այսպես էլ հաղթում են պատերազմներում, այդ թվում՝ տեղեկատվական: Որոնք ոչ թե «այդ թվում» են, այլ՝ ամենից առաջ»:
Հ.Գ. Նյութի հիմնական հարցադրումներից մեկն արտահայտված է նաեւ ենթավերնագրում. «Երեւանը կարող է ավելի ուժեղ հեռանալ Մոսկվայից, իսկ Բաքուն կշարունակի նավարկել Թուրքիայի ազդեցության ոլորտում»:
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
