Լյուսի Դելարյու- Մարդրյուն՝ Հայաստանի մասին

Ֆրանսիացի լրագրող, բանաստեղծ, արձակագիր, քանդակագործ, պատմաբան եւ դիզայներ Լյուսի Դելարյու-Մարդրյուն (1874-1945) ավելի քան 70 գրքի հեղինակ է: 1910-ականներին նա փարիզյան բոհեմի եւ գրական-գեղարվեստական շրջանակների ամենահայտնի կանանցից էր, առավել հայտնի իր պոեզիայով: Նա 1900-1915 թվականներին ամուսնացած է եղել հայազգի թարգմանիչ, «Հազար ու մի գիշերների» ֆրանսերեն թարգմանիչ Ժոզեֆ Շառլ Մարդրյուի (Մարտիրոսյան, 1868-1949) հետ: Լյուսի Դելարյու-Մարդրյուն ամուսնու հետ ճամփորդել է Միջին Արեւելքում եւ Հյուսիսային Աֆրիկայում, հատուկ սեր է տածել Արեւելքի հանդեպ: Ծանոթ է եղել Արշակ Չոպանյանի ֆրանսերեն գրքերին եւ հայ պոեզիայից կատարած թարգմանություններին, ճանաչել է նաեւ փարիզաբնակ պարուհի Արմեն Օհանյանին (Սոֆյա Փիրբուդաղյան), որը երբեմն գեղարվեստական երեկույթներին արտասանել է նմուշներ նրա բանաստեղծություններից: Ուստիեւ պատահական չէ Դելարյու-Մարդրյուի մեծածավալ գրական ժառանգության մեջ Հայաստանին նվիրված բանաստեղծությունը, գրված 1902 թվականին: Այն պիտի դիտարկել 1890-ականներից հիմնականում Արշակ Չոպանյանի շնորհիվ Ֆրանսիայում սկիզբ առած հայասիրական շարժման համատեքստում: Պատահական չէ, որ հեղինակն իր քերթվածը ձոնել է ֆրանսիացի բանաստեղծ, հայասեր Պիեռ Քիյարին:

Ավելի քան 120 տարի առաջ գրված, սակայն, ցավոք, արդիականությունը չկորցրած այս բանաստեղծությունը թարգմանել խնդրեցի հորս՝ ֆրանսիական գրականության բազմաթիվ գործեր հայ ընթերցողին ներկայացրած Հենրիկ Բախչինյանին: Այս նոր թարգմանության հրատարակմամբ նաեւ ցանկանում եմ արժանին մատուցել նրա 75-ամյա հոբելյանին:

ԱՐԾՎԻ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ

ԼՅՈՒՍԻ ԴԵԼԱՐՅՈՒ-ՄԱՐԴՐՅՈՒ

ՀՐԱՅՐՔ

Պիեռ Քիյարին

Հայաստա՜ն, բոսոր երկի՜ր հեռավոր, գուցեեւ այդպես

Պիտի ցեղը քո նահատակ դառնար՝ սպանվելով նորեն.

Ժողովուրդների ազատությունն է ծնվում մշտապես,

Երբ մանուկները արյուն են խմում կաթի փոխարեն:

Եվ զավակներդ միշտ կզգան վառման հուրը ամեհի

Իրենց աչքերի՝ ծնված բյուրավոր հրդեհների մեջ,

Եվ, մենակ, առանց կարմիր հորդայի, բարձր ջահերի,

Գորշ պալատները պիտի հրկիզի հայացքն այդ անշեջ:

Կաղնու սերմի մեջ կաղնի է քնած: Քո մեջ է ահեղ

Ապստամբությունն ահա՜ խրվել մի հատիկի նման,

Իսկ քո թալկադեմ պատանիները այն հողն են, որտեղ

Ծնվում են արդեն ծիլերը հաջորդ ապստամբության:

Առաքինությո՜ւն, չի էլ իմանում մսագործը բիրտ,

Թե ի՛նչ հոտ ունի մորթվող գառների արյունը թափված.

Իր դռների մոտ կգան առյուծներ խոլ ու քաջասիրտ.

Եվ չի լսի նա՝ ինչպես կքայլի ցասումը նրանց:

Ֆրանսերենից թարգմանեց ՀԵՆՐԻԿ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆԸ