Հայկական ժպիտ
Համեմատենք Լեոնարդո դա Վինչիի պատկերած Մոնա Լիզայի խոնարհ ժպիտը Էլիզաբեթ Վիժե լը Բրոնի ինքնանկարի փոքր-ինչ համարձակ ժպիտի հետ ու կհամոզվենք, որ մինչեւ 18-րդ դարը եվրոպացի գեղանկարիչները գերադասում էին ժպիտը պատկերել միայն փակ շուրթերով, քանի որ ատամների անհարկի ցուցադրումը բնութագրում էր հասարակության մեջ անձի զբաղեցրած ցածր դիրքն ու անբարո վարքը:
Եվրոպայում ստեղծագործող գեղանկարիչները հետագայում կոտրեցին այդ կարծրատիպն ու սկսեցին ժպիտը պատկերել նաեւ ատամների մասնակի ցուցադրումով: Այդ կարգի «էմանսիպացիայի» լավագույն նմուշներից է 18-րդ դարի ֆրանսիացի գեղանկարչուհի՝ Էլիզաբեթ Վիժե լը Բրոնի ինքնանկարը, որտեղ ցուցադրվում են կնոջ հազիվ նշմարելի վերին ծնոտի առջեւի երկու ատամները:
Նույն ժամանակաշրջանում, երբ Եվրոպան փորձում էր հաղթահարել ժպիտն ատամներով ցուցադրել-չցուցադրելու բարդույթը, հայկական իրականության մեջ այդ դիլեման արդեն հաղթահարված էր: Ուշ միջնադարի ժողովրդական-աշուղական նոր դպրոցի՝ արեւելյան ուղղության հիմնադիր Սայաթ-Նովան համարձակություն էր ունեցել իր ամենազորեղ ղալամով «վրձնել» ատամնաշարի ցուցադրմամբ կնոջ հմայքը բազմապատկող ժպիտը՝ մերթ գեղեցկուհու ատամները համեմատելով ոսկու շարվածքի, մերթ մարգարիտի հատիկների, մերթ հակինքի ու ալմաստի հետ՝
Բացվիլ իս կարմիր վարթի պես, բըլբուլի հիդ հանգ իս անում.
ԱԿՌԵՔԸԴ օսկումը շարած, պըռոշըդ մահանգ իս անում:
…
Լիզուդ շաքար, պռոշըդ ղանդ, ԱԿՌԵՔԸԴ մարքրիտ ալմաս է,
Օսկու մեչը մինա արած, աչկիրըդ ակնակապ թաս է:
…
ԱԿՌԵՔԸԴ յաղութ-ալմաս է,
Ռանգըդ փըռանգի ատլաս է:
…
Սակայն մեր օրերում փոխվել են ճաշակները, եւ մարդիկ էսթետիկ ատամնաբուժության հնարավորություններից օգտվելով` փորձում են յուրացնել Արեւմուտքից ներմուծված «հոլիվուդյան» մեղմ ժպիտը: Իսկ ոմանք էլ դեռ շարունակում են արհամարհել էսթետիկան ու ծիծաղելիս ի ցույց դնում ողջ ատամնաշարը:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
