Խելամտության պատրանք
Գիտնականները պարզել են, որ խելքը բացառապես մարդուն բնորոշ հատկություն է: Կարծում եմ, այս տեսակետը, առնվազն հայի համար համոզիչ չէ: Եթե հայերը խելքը համարեին միայն մարդու բացառիկ հատկությունը, չէին ասի՝ «իմ էշ խելքը», կամ մտային սահմանափակ կարողության տեր մարդկանց չէին համեմատի «հավի խելք» ունեցող արարածների հետ:
Չի կարելի նաեւ խելքը դասել օբյեկտիվ իրականության արտացոլման բարձրագույն ձեւերի շարքին, քանի որ խելքն առարկայական հատկություն էլ ունի, եւ սուր դանակի պես կարող է կտրել: Հենց դրա համար էլ Ալեքսանդր Ծատուրյանն ասել է՝ «Կարդացողի խելքն է կտրուկ, միտքը պայծառ ու լուսավոր…»:
Սուտ են նաեւ այն պնդումները, թե իբր խելքը հնարավոր չէ չափել: Հայոց լեզուն «կարճ խելք» արտահայտությամբ հակառակն է ապացուցում: Նույնիսկ հայերը հակադարձ համեմատական են համարում կանանց մազերի ու խելքի երկարությունը, քանի որ հայերենը չի մերժում «կնոջ մազը երկար է, խելքը՝ կարճ» ասացվածքի գոյության իրավունքը: (Իհարկե, ժամանակի ընթացքում հակառակն է ապացուցվել եւ պարզվել, որ դրանք ուղիղ համեմատական են): Խելքի չափելիության մասին են վկայում նաեւ հայերեն «խելքի ծով» եւ «խելքի տոպրակ» արտահայտությունները:
Սխալվում են նաեւ այն գիտնականները, որոնք խելքը նույնականացնում են ուղեղի հետ: Քանի որ ուղեղը կարելի է «արդուկել», իսկ խելքը՝ ոչ: Քանի որ ուղեղը ծալքեր ունի, իսկ խելքը՝ «ցնդելու» հատկություն: Քանի որ ուղեղը տապակած վիճակում են ուտում, իսկ խելքը՝ «հացի հետ»:
Հայկական իրականությանն անհաղորդ գիտնականները նաեւ չգիտեն, որ խելքը երկու մասից է բաղկացած: Առաջինի մասին ես էլ պատկերացում չունեմ, բայց երկրորդ մասը հայտնի է «հայի հետին խելք» անվանումով, որը թեւավոր խոսքի արժեք է ձեռք բերել մեր նախապես գիտակցված սխալներն արդարացնելու համար: Թերեւս այդ պատճառով էլ Հայաստանի Հանրապետության առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը պատմությունից դասեր չքաղելու եւ նույն սխալները կրկնելու պատճառով «հայի հետին խելքը» իմաստակություն ու ցնորամտություն է համարել, եւ որպես ապացույց, բերել 1915-ի ողբերգությունից եւ պատմական հայրենիքի կորստից հետո մեզ պատուհասած ազգակործան պատերազմի օրինակը:
«Չէ, մեր խելքը մեզ այսօր, հիմա է պետք: Խելք-խելքի, եղբայրներ, ուս-ուսի, եղբայրներ…», -մարգարեաբար այդպես է պատգամել սպարապետ Վազգեն Սարգսյանը Մեղրիում հեղինակած Հայաստանի հարավային դարպասի մասին իր «Հայի վերջին խելքը» պատմվածքում:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
