ՉԵԽԻԱՅՈՒՄ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ԺԽՏՄԱՆ ՀԱՄԱՐ ԿԱՐՈՂ ԵՆ ՊԱՏԺՎԵԼ ԴԵՌԵՎՍ 2009 ԹՎԱԿԱՆԻՑՙ ՄԻՆՉԵՎ ԵՐԵՔ ՏԱՐԻ ԱԶԱՏԱԶՐԿՈՒՄ

4

ՀԱԿՈԲ ԱՍԱՏՐՅԱՆ, Պրահա

Վերջերս Չեխիայի Հանրապետության խորհրդարանի Պատգամավորների պալատի շենքում տեղի ունեցավ «Զանգվածային բռնության իրավական եւ գիտական սահմանումը» թեմայով մի սեմինար, որի ընթացքում հետաքրքրական բացահայտումներ արվեցին: Սեմինարն անցկացվեց Չեխիայի Հանրապետության խորհրդարանի պատգամավորների պալատի Հայցադիմումների հանձնաժողովի նախագահ եւ Չեխիայի Հանրապետության կառավարության մարդու իրավունքների լիազոր ներկայացուցիչ, պրոֆեսոր Հելենա Վալկովայի հովանու ներքո:

Սեմինարում ելույթներ ունեցան ծայրահեղականության եւ ցեղասպանության պատմության հետազոտողներՙ Բռնոյի Մասարիկի համալսարանի քաղաքագետ , դոկտոր Միրոսլավ Մարեշը , դոկտոր, Մեծ Բրիտանիայի Ուորվիկի համալսարանի Հոլոքոսթի պատմաբան եւ Թերեզինի տարանցիկ ճամբարի պատմության «Վերջին գետոն» ուսումնասիրության հեղինակ դոկտոր Աննա Հայկովա , Գնչուական մշակույթի թանգարանի տնօրեն, պատմաբան Յանա Հորվատովան եւ Պրահայի Չարլզի համալսարանի Հայոց ցեղասպանության մասնագետ, պատմաբան Մարեկ Յանդակը :

Քննարկման ընթացքում խոսվեց ցեղասպանության իրավական ասպեկտների, զանգվածային բռնության եւ սպանությունների սահմանման, ինչպես նաեւ Հոլոքոսթի, Հայոց ցեղասպանության եւ զանգվածային բռնության այլ դեպքերի ժխտման եւ խոսքի ազատության սահմանումների մասին:

Բանախոսներն անդրադարձան նաեւ Հոլոքոսթը կամ ցեղասպանությունները ժխտելու դեպքում առկա օրենսդրական կարգավորումներին: Այս խնդրում արժեքավոր «բացահայտում» կատարեց դոկտոր Մարեշը, որը ներկայացրեց Չեխական օրենսգրքում տեղ գտած սահմանումները: Պարզվում է, որ 2009 թվականին ընդունված օրենսգրքում,որում կատարվել են նաեւ լրացումներ, 405րդ պարագրաֆը նվիրված է ցեղասպանությունների մերժմանը, կասկածի տակ դնելուն, հաստատմանն ու արդարացմանը: Այդ կետում մասնավորապես ասված էՙ «Յուրաքանչյուրը, ով հրապարակավ հերքում է, կասկածի տակ է առնում, հաստատում կամ փորձում է արդարացնել նացիստական, կոմունիստական կամ այլ ցեղասպանության կամ նացիստական, կոմունիստական կամ մարդկության դեմ ուղղված այլ հանցագործությունները կամ պատերազմական հանցագործությունները կամ խաղաղության դեմ ուղղված հանցագործությունները, կպատժվի ազատազրկմամբ վեց ամսից մինչեւ երեք տարի ժամկետով»:

Դոկտոր Վալկովան ասաց, որ այդ կետը օրենքում թեեւ կա, բայց մնացել է թղթի վրա եւ իրական կյանքում չի կիրառվում: Թերեզինի ցեղասպանությունների ուսումնասիրության կենտրոնի ղեկավար Շիմոն Կրբեցն էլ նշեց, որ ժխտման օրինակներ եղել են, մասնավորապես Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված միջոցառումների ժամանակ Չեխիայում Թուրքիայի դեսպանությունը փորձել է ճնշումներ բանեցնել եւ կասեցնել իրենց միջոցառումները: Իհարկե, Հայոց ցեղասպանության հարցում կա դրական տեղաշարժ, քանի որ Չեխիայի խորհրդարանի երկու պալատները տարբեր բանաձեւերով ընդունել են Հայոց ցեղասպանությունըՙ մյուս ցեղասպանությունների շարքում: Հետեւաբար, այժմ ժխտման պարագայում, կարող են առնչվել քրեական օրենսգրքի նշված կետի հետ եւ ազատազրկվել:

Նշենք նաեւ, որ բանախոսների կողմից կարեւորվեց նաեւ Հոլոքոսթի ու Հայոց ցեղասպանության, գնչուների հոլոքոսթի թեմաները նաեւ դպրոցական դասագրքերում կամ կրթական ծրագրերում ներառելու հարցը: