Հայաստանաբնակն ու աշխարհով մեկ սփռված հայությունը դժվարին ժամանակ է ապրում. այն կարծես կանգ է առել: Բնականաբար, այս վիճակը երկար շարունակվել չի կարող եւ անխուսափելիորեն հնչում է ինչ անել հարցը: Այն շատ հաճախ ավարտվում է սթափվել է պետք կոչով, որն էլ եզրափակվում է վաղը կարող է ուշ լինել ահազանգով:
Թեեւ իրավիճակն իրոք լրջագույն անհանգստություն է սփռում, այսուհանդերձ այն անդառնալի ողբերգության չվերածելու խոսքեր էլ են ասվում: Երբեմն հեռավոր հույսի տեսքով, ինչ-որ պարագայում նորովի համախմբվելու, անգամ կեղտոտ որակվող ռումբով գոտեպնդվելու եւ մեջքներս ուղղելու քայլերով: Օրեր առաջ էլ հերթական ուղերձը հղեց նորովի գործելու խոստումներով իշխանությունում հայտված մեր երբեմնի գործընկեր վարչապետը. ՀՀ քաղաքացու առօրյան ու կենցաղը բարեփոխելու նպատակով բարելավելու են կրթական համակարգըՙ սկսած մանկապարտեզներից, դպրոցական կրթության հաստատություններով ու բուհական ուսուցման արմատական նորացմամբ: Մինչ վերջիններում տեսական գիտելիքներ ստացածները կհարմարվեն իրենց մասնագիտությունների իրական պահանջներին ու պայմաններին, մեկ տասնամյակ կանցնի, այնպես որ այսօրվա միջին սերունդն իր կյանքի որակի փոքր-ինչ փոփոխությունը կզգա մի 20-25 տարի անց, լավՙ թող լինի 15-20 տարի անց: Ոգեւորող չէ, եթե տխուր չասենք: Եվ հարցըՙ ինչպես են այլք այս ճանապարհը 5-6 տարում անցել, թող լինի 7-8 տարում, հնչում է ինքնաբերաբար:
Մեր պատմության 70-ամյա խորհրդային շրջանի 45 տարիներն անց ենք կացրել Մերձբալթյան երեք ժողովուրդների հետ նույն հարկում ու տանիքի տակ: Իսկ ահա վերջին 30-ամյակում առանձին ենք ապրում, նրանք իրենց համար, մենքՙ մեր: Բայց արի ու տես, երբեմնի գոսպլանային համահավասարեցումից հետք անգամ չի մնացել, ասենքՙ Լիտվայի հետ պարագայում: Երբեմնի կիսադատարկ պարենային ցուցափեղկերն ու սառնարանները փոխարինվել են տեղական ամենատարբեր որակյալ սննդատեսակներով, որոնք ոչ միայն տեղացիներին են գոհացնում, այլեւ զբոսաշրջիներին: Քանզի իրար փոխարինող իշխանությունները, անկախ իրենց քաղաքական կողմնորոշումից ու գաղափարախոսությունից, առաջնահերթություն են դիտարկել սեփական քաղաքացիների առօրյա սննդակարգի ապահովումը, նախապատվությունը տալով որակյալ եւ մատչելի կենդանական ծագման սննդահումքին: Ծանոթացեք, թե ինչ հերթականությամբ է այն դասակարգված: Առաջին տեղում հացահատիկն է, ապա նշվում է շաքարի ճակնդեղը, բանջարեղենը, կաթնեղենը, մսատեսակները, ձուն ու ձուկը:
Փորձենք այս ցանկը դիտարկել ՀՀ առումով: Հացահատիկով ինքնաբավ ենք հազիվ 30-35 տոկոսով, շաքարավազի ողջ հումքը ներկրվող է, գրեթե նույնն է սոխից ու սխտորից սկսած մինչեւ ստեպղինն ու հատիկաընդեղենները, կաթնամթերքները հիմնականում ներմուծված փոշուց ու հավելումներից են ստացվում, գրեթե հիմնականում ներմուծված են միս-մսամթերքները, իսկ ձվի հետ կապված պատմությունն ուղղակի արտառոց է: Եվ սա այն պարագայում, երբ Լիտվան 55-րդ հորիզոնականում է, մենք արեւաշատ 40-րդում, այնտեղ հողից հազիվ մեկ բերք են ստանում, մենքՙ 2-3, ՀՀ վարելահողերի 30-40 տոկոսը չօգտագործելով: Լիտվայի ու ՀՀ-ի բնակչության գրեթե նույն թվի պայմաններում առաջինում խոզի ու հավի մսի արտադրությունները մոտ 80-հազարական տոննա են կազմում, ՀՀ-ումՙ 10-հազարական տոննա, հացահատիկըՙ համապատասխանաբար 3 մլն տոննա եւ 300 հազար տոննա: Արդյունքումՙ Լիտվայի ՀՆԱ-ն 100 մլրդ դոլարից ավելի է, արտահանումըՙ 30 մլրդ դոլարից ավելի, որպեսզի թվեր մոտակա տասնամյակներում մենք չենք ունենա: Ինչո՞ւ, պարոնայք պաշտոնյաներ, ովքեր նաեւ գործարար միջավայրի կազմակերպիչներ եք համարվում: Չէ՞ որ անցած տարիները լիուլի բավարար էր, անգամ ձեր նախընտրած զերո-ից սկսելու պայմաններում, գյուղոլորտը կողմնորոշել դեպի իր հիմնական նպատակը, որն էՙ սննդի հումք սեփական քաղաքացիների համար, լիարժեք կերեր անասնագլխաքանակներին եւ հումքՙ վերամշակման նպատակով: Մեզանում այս պարզ գործընթացը փոխարինվել է այլոց համար թունդ ալկոհոլի արտադրությունով, ծխախոտ մատակարարելով, ռիսկային բաց դաշտավարությունն աղքատիկ բյուջեից համաֆինանսավորելով: Չէ՞ որ այսկերպ հայ գյուղաբնակի աշխատանքը շարունակում է պակաս արդյունավետ մնալ, երբ դաշտը պահանջվող բերքը չի տալիս, խոշոր եղջերավորը հազիվ այծի չափ կաթ է տալիս, հավը ձու չի ածում, մեղուն…: Այսկերպ ՀՀ բնակչության 30 տոկոսից ավելին շարունակում է անբարեհաճ միջավայրում ու պայմաններում ապրել ու գոյատեւել, զրկված մնալով օգտվել ժամանակի բազում հնարավորություններից:
Կարծես անհարկի ու անտեղի խոսքեր են ասվածը, որոնք ինչ տոնայնությամբ հնչեցնենք հնարավոր չէ ՀՀ պարենապահովության ու պարենանվտանգության անգամ մեկ պատասխանատուի ստիպել հետույքը կտրել իր նախարարական աթոռից ու գյուղական համայնքում հայտնվել: Այսօր նման բան պարզապես հնարավոր չէ պատկերացնել: Որպեսզի գյուղատնտեսության պաշտոնյա մասնագետ բանջարաբույծը հայտնվի գյուղում, հարկ է աշխատանքային օրվա ծրագիր կազմել, գործուղման հարցը լուծել, տրանսպորտի կամ մեկնելու գումար հատկացնել, տեսարՙ գիշերակացի խնդիր ծագեց… Այս ամենն այսօր չկա, անգամ ամենազոր նախարարը նման իրավասություն չունի, որից էլ սկսվում է գյուղի հանդեպ անորոշությունը, եթե անտերությունը չասենք: Ընդամենը դեռ երկու տարի առաջ կային գյուղատնտեսության աջակցության մարզային կառույցները, որոնք ինչ-ինչ աջակցություն հասցնում էին գյուղգործով զբաղվողներին: Կենտրոնների փակումով մարեցին նաեւ աջակցության վերջին հույսերը: Այդ պաշտոնյա ու պատասխանատու այրերի՛ն է թվում, որ ասվածը փոքր ու աննշան հարցեր են, որոնք նրանք իրենց մոգոնած երկնիշ աճի թվերով փորձում են քողարկել: Այնինչ ՀՀ-ում գյուղմթերքների ու պարենապրանքների գների աննախադեպ աճն ու ներմուծումների ծավալների ավելացումները հակառակն են հուշում. ՀՀ պարենապահովությունն ու պարենանվտանգությունը շարունակում են լրջագույնս մտահոգել, իսկ ահա մտահոգվողՙ պարզապես չի նշմարվում:
