Ժամանակին «գինեձօն» կ՛ըսէինք նորատիպ գիրքի մը «մկրտութեան» արարողութեան: Այսօր «շնորհահանդէս» կ՛ըսեն սփիւռքահայերը, իսկ Հայաստանի մէջ, ուր ամէն բան սղելու եւ կարճեցնելու հակամետութիւն կայ,- բացի չարախօսող լեզուներէն,- կրկնուած վանկ մը ջնջեր են ու դարձուցեր «շնորհանդէս»:
Հինէն եկած գեղեցիկ սովորութիւն մըն է, ուր գրասէր մարդիկ հաւաքուած կ՛ըլլան սրահի մը մէջ, մասնակցելու համար գիրքին գինեօծման խորհրդաւոր տօնակատարութեան:
Անշուշտ յիշեալ արարողութիւնը հիմնական օրինակ ունեցեր է նորածինի մը եկեղեցական մկրտութեան արարողութիւնը, ուր օծումը կ՛ըլլայ մկրտութեան աւազանին մէջ սրբալոյս միւռօնով: Այսօրինակ «մկրտութիւններ» կ՛ըլլան նաեւ բնակարանամուտի առթիւ, զենուած ոչխարին արիւնով կ՛օծեն տան դուռն ու պատերը, նոյնըՙ նոր գնուած ինքնաշարժի մը եւ նման այլ պարագաներու:
Ծովահայեաց քաղաքներու կամ նաւահանգիստներու մէջ նոր շինուած նաւու մը ջուր իջնելը կը շնորհաւորեն շամփանիայով լեցուն շիշով հարուածելով անոր կողը:
Տեսակներն ու ձեւերը բազմաթիւ են, սակայն բոլորին մէջ կ՛առանձնանայ գիրքի հայաստանեան շնորհահանդէսը, ուր գինիի բացակայութեան, օծումը կ՛ըլլայ անվերջանալի խօսքերու հեղեղով:
Չէ պատահած, որ այսպիսի հանդիսութեան մը խօսողներուն թիւը տասէն պակաս ըլլայ: Մենք վարժուած էինք մեր բնակավայրերուն մէջ առաւելագոյնը երեք հոգիներու խօսածները ունկնդրելու, որոնցմէ մէկը կը ներկայացնէր գրողը, երկրորդը կը ներկայացնէր գիրքը, իր զանազան դրական կողմերը վեր առնելով, եւ երրորդըՙ գրողը ինքը, որ բեմ կը բարձրանար շնորհակալական խօսք ուղղելու համար, որմէ ետք գիրքին ծննդոցին հետ առնչուող անձերու ձեռամբ գինի կը հեղուէր գիրքին վրայ, եւ վերջ:
Իսկ այստեղ… կարծես խօսք առնելու մրցում կայ, մէկը միւսին ետեւէնՙ ընդհանրապէս յանպատրաստից եւ կաղապարեալ ու չափազանցեալ գովասանքներով: Յստակ կը դառնայ, որ խօսք առնողներուն մեծ մասը գիրքը չէ կարդացած իսկ, կամ ալ թերթատեր է միայն, եւ իբր թէ գաղափար կազմեր, եւ վստահելով իրենց լեզուական կարողութեանց, մարդիկը իրենց քանքարին պարունակութիւնը կը թափեն մրափելու թեկնածու հանդիսատեսներուն գլխուն:
Կրնայ պատահիլ, որ հանդիսութիւնը ճոխացնելու համար գեղարուեստական յայտագիր մըն ալ ի գործ դրուիՙ մէկը երգէ, միւսը ասմունքէ, երրորդ մը քանի մը էջ ընթերցէ օրուան զոհասեղանին վրայ դրուած գիրքէն, որ եթէ լեզու ունենար, պիտի պոռար. «Ալ հերի՛ք է, զիս հանգիստ ձգեցէք, ձեր շինծու գովասանքներուն պէտք չունիմ, եթէ իսկապէս զիս պիտի գնահատէք, ձեր ձեռքերուն մէջ առէք զիս ու կարդացէք»:
Իրաւ որ մենք մշակութասէր, արուեստասէր ու գրականասէր ազգ ենք, բայց բանի մը համը հանելու մէջ ալ անզուգական ենք: Չենք գոհանար լակոնական դիպուկ ըսելիքով եւ ձգախէժէ լարի նման խօսքը կը քաշքշենք, կ՛երկարենք, հա՛, կ՛երկարենք, անընդհատ կարծելով, որ քիչ է մեր խօսածը ու քանի բեմի վրայ ենք, քիչ մըն ալ վայելենք տրուած պատիւը:
Այսօրինակ կացութեանց մէջ կ՛ըլլան յաճախ ձեռնարկի մը բացման խօսք կատարողները, որոնք շատ անգամ օրուան բանախօսին հետ մրցումի ելլողի պէս կ՛երկարեն, հա՛, կ՛երկարեն իրենց խօսքը, երբեմն ալ օրուան նիւթին կալուածէն ներս մտնելով ու բանախօսին նեղ կացութեան մատնելով:
Նման վիճակներ կը ստեղծեն նաեւ հեռատեսիլի պաստառին վրայ երեւցող հարցազրոյց կատարողները, որոնց անվերջակէտ հարցումները յաճախ աւելի երկար կ՛ըլլան, քան հարցադրուող անձին պատասխանները:
Այս յիշածներս շատախօսութիւն անուանելը մեղմ կ՛ըլլայ, ասոնք աննրբանկատութեան ցցուն օրինակներ են, որոնց հերոսները կը վխտան մեր շուրջը:
