Անցնող շաբաթվա ընթացքում Սփյուռքի հետ անմիջականորեն կապված երկու իրադարձություն արձանագրվեց Հայաստանում: Առաջինըՙ վարչապետը նշանակեց Սփյուռքի գծով հանձնակատար, որը փոխարինելու է գալիս փակված կամ կրճատված Սփյուռքի նախարարությանը, կառավարման այդ ոլորտը դնելով բացառապես իր անմիջական վերահսկողության տակ: Երկրորդըՙ 28-րդ անգամ գումարվեց «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի նիստըՙ առավելաբար տեսական բնույթի առաջադրանքների մթնոլորտում, առանց գործնական ծրագրերի հայտածումի:
Ու քանի որ այդ երկու իրադարձություններն էլ անցան ներքաղաքական լարվածության ընթացիկ բորբոքումների մթնոլորտում («Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության համագումար, Ռոբերտ Քոչարյանի դատական գործ, Ռուսաստանի դեսպանի հանդիպում ՀՀ երկրորդ նախագահի հետ եւ դրան հետեւած «դիվանագիտական սկանդալ», բողոքի մեծ ու փոքր ցույցեր, լեզվակռիվներ եւ այլն), ապա կարիք կա գոնե հակիրճ անդրադառնալու մեր լայն հասարակության ուշադրությանը թերի ներկայացված, բայց համազգային առումով խիստ կարեւոր այդ երկու իրադարձություններին:
Ոչինչ ասած չենք լինի, եթե չասենք, որ Սփյուռքի գծով վարչապետի հանձնակատար Զարեհ Սինանյանի նշանակումը միանշանակ չընդունվեց առավելաբար Սփյուռքը ներկայացնող քաղաքական եւ հասարակական որոշ շրջանակների կողմից: Մինչ, օրինակ, դաշնակցական շրջանակներից գոհունակության ձայներ էին հնչում Գլենդեյլի նախկին քաղաքապետ եւ քաղաքային խորհրդի անդամ Զ. Սինանյանի նշանակման առթիվ, Հնչակյան կուսակցության Կալիֆոռնիայի վարչությունը առանձին հայտարարությամբ (տեսՙ մեր 2-րդ էջը) դժգոհութուն էր հայտնում եւ բացատրում այդ դժոհության պատճառըՙ նորանշանակ հաձնակատարը դաշնակացականամետ դիրքորոշում է ունեցել իր նախկին պաշտոնավարության ընթացքում: Եղան նաեւ այլ առարկություններ, ինչպեսՙ հանձնակատարի ԱՄՆ-ից լինելը կարող է դուր չգալ ռուսներին, նրաՙ ամերիկյան մեկ գաղթօջախից (հայաստանցիներին հարազատ արտահայտությամբՙ Լոսից) լինելը անտեսվելու ենթակա է դարձնում մեր մյուսՙ եվրոպական, միջինարեւելյան եւ իրանահայ գաղթօջախները, եւայլն, եւայլն:
Մի կողմ թողնելով այդ եւ մյուս բոլոր վերապահություններըՙ պետք է նկատել, որ նորանշանակ հանձնակատարը, լինելով ճարպիկ, ամերիկյան ներքաղաքական հարցերում հմուտ գործիչ, դեռեւս մեզ չի ներկայացրել իր հայեցակարգը Սփյուռքի նկատմամբ, ինչը չի արել նաեւ, ավելի կարեւորը, վարչապետը, որը, իմ տպավորությամբ, նրան պաշտոնի է կոչել բացառապես անձնական համակրանքի, այսպես կոչվածՙ «թավշյա հեղափոխությանը» Լոսիՙ նախկին հայաստանցիների եւ հատկապես Wellfare-ից կախյալ զանգվածի համակրական-խոսքային աջակցությունից տպավորված: Դա նաեւ արդյունք է Սփյուռքը չճանաչելու, ճանաչելու կարիքը չգիտակցելու: Համենայնդեպս, հենց որ վարչապետն ու հանձնակատարը կներկայացնեն Սփյուռքի նկատմամբ իրենց հայեցակարգը եւ կսկսեն գործել, հայնժամ մենք կկարողանանք գնահատել այդ նշանակման եւ ընդհանրապես այդ պաշտոնի ստեղծման նպատակահարմարությունը:
Գալով մյուս իրադարձությանըՙ անհրաժեշտ է ընդհանրական մի դիտարկում անել. 28-րդ նիստը նման էր նախորդներին թե՛ ներկայացուցչականության, թե՛ արարողակարգային, թե՛ ծրագրումների եւ թե՛ բովանդակային սնամեջության տեսակետից: Միակ տարբերությունը նախորդներից հանրապետության նախագահի ու վարչապետի ծրագրային, մոդայիկ բառովՙ տեսլականների մատուցման ճառերն էին, ուշագրավՙ իրենց խորքային իմաստով: Հանրապետության նախագահինըՙ «21-րդ դարի մարտահրավերներին համահունչ հոգեբանությամբ, մտքով, գործելակերպով, կառուցվածքով, ծրագրերով, կանոնադրությամբ, անգամ հոգաբարձուների խորհրդի կազմով» փոխվելու անհրաժեշտության շեշտադրումով, իսկ հանրապետության վարչապետինըՙ համազգային հանգանակությունը համահայկական փիլիսոփայության, այն մեր համազգային բյուջեի վերածելու ուղենշումով: Միաժամանակ, վարչապետը մեղադրանք հնչեցրեց «հայկական ներուժի իմիջին հարվածողների» հասցեին, առանց նշելու, որ այդ հարվածներից մեկն էլ ինքն է հասցրելՙ խայտառակ ձեւով աշխատանքից ազատելով հիմնադրամի նախկին տնօրենին, մինչդեռ կարելի էր, եւ պե՛տք էր, նրան հեռացնել առանց հրապարակայնացնելու նրա արարքը:
Ինչեւիցե: Ինչպես ասվեց, բացի վերոհիշյալ ելույթներից հատկանշական որեւէ բան չկար 28-րդ համաժողովում: Ելույթներՙ որոնցում արտահայտված մտքերը դեռեւս պետք է վերածվեն գործի, քանզիՙ միայն արմատապես փոխելով հիմնադրամի աշխատանքային գրեթե բոլոր մեխանիզմները, գործունեության տարողությունը, չափանիշները, խորքայնությունը, կարելի է մեր ժողովրդի ներուժին համապատասխան արդյունք ակնկալել: Եվ դա պետք է անել, ինչպես գրել եմ նախկինում, առաջին հերթին հիմնադրամը դուրս բերելով պետական գործադիր իշխանությունների «հոգածությունից», այլ խոսքովՙ ապաքաղաքականացնելով այն, եւ ՀՀ հաջորդական կառավարություններին թողնելով Հայաստանի եւ Արցախի հանրապետությունների համար ըստ առաջնահերթություններիՙ ենթակառույցների զարգացման ծրագրեր առաջարկելու, դրանց նախահաշվարկը կատարելու պարտականությունը:
Այդ եւ այլ բարեփոխումների պարագայում միայն մենք կարող ենք տարեկան հավաքել ոչ թե խեղճուկ 10 կամ 15 միլիոն, այլՙ 100-300 միլիոն դոլար: Բայց դրա համար պետք է նախ լա՛վ աշխատել ճանաչելու Սփյուռքը:
