«Սասնա ծռեր» խմբի կողմից ՊՊԾ գունդը զինված հարձակման ենթարկելը նախադեպը չունեցող իրադարձություն էր: Մի երկիր, որի բնակչության 96 տոկոսից ավելին էթնիկ հայեր ենՙ միատարր բնակչություն, երկիր, որտեղ նույնքան տոկոսով գերիշխում է մեկ կրոն եւ մեկ լեզու, բողոքի նման արտահայտությունը դուրս է օրինաչափություններից: Զինված խմբի քայլը հոգեբանական վերլուծության ենթարկելովՙ մասնագետները կարծիք են հայտնումՙ այդ գործողությունն ապրիլյան դեպքերի շարունակությունն է, ավելինՙ վերջին երկու տասնամյակներում իշխանությունների սխալ, անարդար կառավարման դեմ ապարդյուն բողոքների կուլմինացիան: Կուլմինացիայի արտահայտման ձեւն անընդունելի է, բայց մինչեւ այժմ իշխանությունների կիրառած ուժին ուժով էլ պատասխան է տրվում:
Հոգեբան Միհրդատ Մադաթյանը , հետեւելով զինված տղաներիՙ ՊՊԾ գնդի տարածքում լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ դրսեւորած վարքագծին, նկատել է, որ նրանք հոգեբանական բարդ իրավիճակում են գտնվել, նույնիսկ միմյանց նկատմամբ են լարված եղել: Տղաներն անգամ իրենց խոսքում որոշ բառեր ու բառակապակցություններ են արտահայտել, որոնք ցույց են տվել նրանց ընդհանուր տրամադրվածությունը, այն էՙ իրենք նահատակներ են:
«Հերոսությունը կոչում չէ, ոչ էլ ուղեկցում է մարդուն ամբողջ կյանքում. հերոսությունը մի քայլ է, արարք, որ կատարվում է տվյալ պահին: Իրենց գաղափարն իրականացնելու համար այդ տղաներն ի սկզբանե պատրաստ են եղել ինքնազոհության: Այլ ճանապարհ չեն տեսել ու գնացել են այդ քայլինՙ փորձելով խնդիրը լուծել ուժով ու բռնությամբ: Նրանք շատ լավ գիտակցել են, որ դա հումանիստական արարք չէ: Միգուցե նրանց գաղափարներն արդար են, մղումներնՙ ազնիվ ու հայրենասիրական, բայց գործողություններն ագրեսիվ են: Բնականաբար, պատկերացրել են ու պատրաստ եղել, որ իրենց նկատմամբ վերաբերմունքն ու արձագանքը նույնպես ագրեսիվ է լինելու»,- մեկնաբանում է Միհրդատ Մադաթյանը:
Խորենացի փողոցում բողոքի ցույցերի մասնակից հասարակությունը նույնպես հոգեբանական ծանր վիճակում է: Ամենացավալին այն է, որ երեք կողմերից եւ ոչ մեկը լիդեր չունիՙ ո՛չ «Սասնա ծռերը», ո՛չ ցուցարարները, ո՛չ էլ նույնիսկ իշխանությունները: Լիդերի բացակայության պատճառով էլ կողմերի միջեւ բանակցություն, երկխոսություն տեղի չի ունենում: Լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ զինված խմբի գրեթե բոլոր անդամներն առանձին-առանձին հարցազրույցներ էին տալիս, այնինչ պետք է մամուլի առջեւՙ որպես մեկ հավաքական կերպար, հանդես գար նրանցից մեկըՙ լիդերը: Եվ այդ դեպքում կհասկացվեր, որ խումբը խոսում եւ գործում է իբրեւ մեկ ամբողջություն, ունի մեկ միասնական, համախմբված դիրքորոշում, նպատակ եւ առաջնորդվում է բոլորի կողմից ընտրված լիդերի հրահանգներով ու խոսքով: Լիդեր չունենալովՙ հավանականությունը մեծանում է, որ խմբի ներսում տարաձայնություններ կառաջանան, կձեւավորվի պառակտում ու ներքին լարվածություն: Տղաները ոստիկանական երրորդ մեքենան են այրել: Իրենք լավ գիտենՙ թեկուզ հինգերորդն ու տասներորդն այրեն, միեւնույն է, ոչինչ չի փոխվելու: Մեքենա հրկիզելու անունը հուսահատություն է:
Լիդերի բացակայությունը բացասական հետեւանքների կհանգեցնի նաեւ ցուցարաների թեւում: Օրինաչափություն էՙ այն շարժումը, որը լիդեր չունի, դատապարտված է քայքայման, այն չի կարող շարունակվել: «Եթե չձեւավորվի լիդեր, ապա ոչ միայն երկխոսություն տեղի չի ունենա, այլեւ շարժումը կվերածվի քաոսի»,- ստեղծված իրավիճակի հավանական շարունակությունն այսպես է տեսնում հոգեբան Միհրդատ Մադաթյանը: Ցավն այն է, որ ցուցարարները լիդերի կարգավիճակում որեւէ մեկին չեն հանդուրժում ու չեն ընդունում: Ով փորձում է ստանձնել այդ դերը, ժողովուրդն ընդդիմանում ու վտարում է իր շարքերից: Այս խնդիրը եւս խորքային պատճառներ ունի: Ինչպես ասում են, ժողովրդի տառապանքը փորձ ունի: Դեռեւս 90-ականներից հասարակությունը վկան ու ականատեսն է եղել, թե ինչպես են ցուցարարների գլուխ անցած լիդերները հետո ժողովրդին դավաճանում, ծախվում, այդ պահին բոցաշունչ ելույթներ ունենում, կարճ ժամանակ անց պաշտոններ ստանում, ու եթե անգամ ոմանք առերես շարունակում են պահպանել ընդդիմադիր կեցվաքը, ապա իրականում իշխանությունների հետ նույն ծափն են զարկում: Հասարակությունը ոչ մեկին այլեւս չի վստահում, չի հավատում ոչ մեկի մղումներին ու խոսքերին: Վախենում է հերթական հուսախաբությունից ու հիասթափությունից, այդ պատճառով էլ անգամ ակամայից լիդերի դեր ստանձնածներին արագ իջեցնում է ամբիոններից: Սակայն հասարակական բողոքի ալիքները եւս դատապարտված են փլուզման, եթե լիդեր չունենան: Հոգեբաններն առավել զարմացած են, որ մինչեւ հիմա իշխանությունների խոսքը ներկայացնող մեկը չկա նույնիսկ, այսինքնՙ իշխանական լիդեր: Չկան բանակցողները, չկա առաջարկ, չկա եւ լուծում, հետեւաբար, լարվածությունն ավելի ու ավելի կսրվի: Իսկ լուծում տվողն իշխանություններն են, ուրիշ ոչ ոք:
Միհրդատ Մադաթյանի համար առավել զարմանալի է, թե ինչու մինչեւ հիմա տեսադաշտում չեն երեւացել միջնորդները, օրինակ Արտակարգ իրավիճակների նախարարության հոգեբանական ծառայության մասնագետները, որոնց գործը հենց նմանատիպ կոնֆլիկները հարթելը, կողմերի հետ բանակցելն ու նրանց հանդարտեցնելն է:
Հոգեբանական մեկ այլ բարդ իրավիճակում են դեմ հանդիման կանգնած հասարակությունն ու ոստիկանները: Վերջին օրերին հաճախ են կրկնվում, թե ոստիկանները եւս մեր ժողովրդի ներկայացուցչներն են, մեզ նման հայ են, մեր որդիներն են: Հակառակ այս հորդորներին ու կոչերինՙ անջրպետ է ստեղծվել ժողովրդի ու ոստիկանության միջեւ: Անջրպետը միշտ է եղել, բայց վերջին մի քանի տարիներին այն ավելի է խորացել: Հոգեբանական այս խնդրի պատճառն այն է, որ ժողովուրդն ի դեմս ոստիկաններիՙ տեսնում է իշխանություններին, այդ պատճառով էլ հայհոյում, քարկոծում է ոստիկաններին: Ոստիկաններն իշխանություների կամքն ու հրամանները կատարողներն են, որոնց գործողությունները հաճախ չեն բխում ժողովրդի շահերից, ցանկություններից ու գաղափարներից: Ոստիկանին քարկոծելով ու հայհոյելովՙ հասարակությունն իր զայրույթն ու բողոքն է արտահայտում իշխանությունների նկատմամբ: Հոգեբանական տերմինոլոգիայովՙ առաջացել է երրորդացված կոնֆլիկտ. ժողովուրդը ոստիկանին ընկալում է որպես իշխանություն, ու քանի որ մեծ, կուտակված, կոկրդին հասած ցանկություն ունի իշխանությունների առաջ արտահայտվելու, բայց իշխանություններն անհասանելի են, ուստի իր ցասումն ու զայրույթը պարպում է ոստիկանների գլխին:
Ոստիկանին հայհոյելու ու քարկոծելու անունն էլ է հուսահատություն :
Մնաց երրորդ կողմը, որի հուսահատվելու պատճառները հասարակ մահկանացուներիս առնվազն հայտնի չեն:
