ԱՐԱՄ ՍԱՖԱՐՅԱՆ, Քաղաքական վերլուծաբան, բանասիրական գիտությունների թեկնածու
Ղազախստանում նախագահի արտահերթ ընտրություններում հսկայական տարբերությամբ կրկին հաղթեց պետության գործող առաջնորդ Նուրսուլթան Նազարբաեւը: Նրա օգտին քվեարկեց ընտրողների 97,7 տոկոսը: Ընտրողների մասնակցությունը նույնպես ռեկորդային էրՙ քվեարկության իրավունք ունեցող քաղաքացիների 95,22 տոկոսը:
Ապրիլի 26-ին Ղազախստանում կայացան արտահերթ նախագահական ընտրություններ: Վերջին հինգ տարում սրանք արդեն երկրորդ արտահերթ ընտրություններն էին: Մեծ առավելությամբ դրանցում հաղթեց Նուրսուլթան Նազարբաեւը, ով նախագահի պաշտոնը զբաղեցնում է արդեն ավելի քան քսան տարի: Օրենքի համաձայն, ինքնիշխան Ղազախստանի Առաջին նախագահը կարող է առաջադրվել ընտրություններում անսահմանափակ անգամներ: Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ Ղազախստանի Հանրապետության Առաջին նախագահի հետ են այդ երկրի քաղաքացիները ասոցիացնում երկար սպասված (վերջին երեք հարյուր տարվա մեջ առաջին անգամ) անկախությունը եւ անկախության տարիների բազմաթիվ հաջողությունները:
Այս տարի Ղազախստանի առաջին պաշտոնի համար պայքարում էին երեք թեկնածուներՙ Նուրսուլթան Նազարբաեւը, Ղազախստանի Կոմունիստական ժողովրդական կուսակցության ներկայացուցիչ Տուրգուն Սիզդիկովը եւ հանրապետության արհմիությունների ղեկավար Աբելգազի Կուսաինովը:
Ընտրություններում Սիզդիկովը ստացավ ընտրողների ձայների 1,6 տոկոսը, Կուսաինովըՙ 0,7 տոկոսըՙ զբաղեցնելով երկրորդ եւ երրորդ տեղերը համապատասխանաբար: Հետաքրքրական է, որ վերջին տարիների բոլոր նախընտրական արշավների ընթացքում առաջին անգամ թեկնածուների նախընտրական պլատֆորմները էապես տարբերվում էին միմյանցից: Նուրսուլթան Նազարբաեւը ընտրողներին առաջարկում էր տնտեսական բարեփոխումներ: Ըստ էության, նրա ծրագիրը ներառում էր վերջին մի քանի տարիների միջնաժամկետ եւ երկարաժամկետ զարգացման պետական ռազմավարությունները: Սակայն, առանցքային դարձավ «Նուռլի ժոլ»ՙ «Ճանապարհ դեպի ապագա» հակաճգնաժամային ծրագիրը, որը Ն. Նազարբաեւն առաջարկել էր դեռեւս անցյալ տարվա աշնանը: Դա էլ ընկավ նրա նախընտրական խոստումների հիմքում: Մասնավորապեսՙ այնտեղ խոսք էր գնում ենթակառուցվածքային նախագծերի իրականացման միջոցով մեծ թվով աշխատատեղերի ստեղծման ուղղությամբ կառավարության քաղաքականության մասին, այդ թվումՙ ճանապարհների շինարարության: Ղազախստանը ծրագրում է հմտորեն օգտագործել իր աշխարհաքաղաքական դրությունը եւ դառնալ «կամուրջ» Չինաստանից Եվրոպա եւ հակառակ ուղղությամբ բեռների փոխադրման համար: Բացի դրանից Նազարբաեւի ռազմավարությունը ենթադրում է տնտեսության աստիճանական վերակառուցում եւ այսպես կոչված «հոլանդական հիվանդության» թուլացում (այսօր Ղազախստանի բյուջեն ավելի քան մեկ երրորդով կախված է նավթի արտահանումից): Դրա հետ մեկտեղ Նուրսուլթան Նազարբաեւի նախընտրական ծրագիրը պարունակում էր երկրում սոցիալական դրության բարելավմանն ուղղված առաջարկություններՙ կրթության եւ առողջապահության համակարգերի նորացում, բնակչության կենսամակարդակի աճ: Ներկայումս Ղազախստանը մտել է աշխարհի մրցունակ երկրների շարքը եւ կենսամակարդակի ցուցանիշով հասել միջին եկամուտ ունեցող երկրներին (բնակչության մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն 2014թ. կազմեց 13 հազար դոլար): Մինչեւ 2050թ. պլաններում Ղազախստանը նախատեսում է մտնել աշխարհի զարգացած երեսուն երկրների շարքը: Ինչքան էլ որ հավակնոտ թվային այդ ծրագրերը, բնակչությունը հավատում է Ն. Նազարբաեւին: Բանն այն է, որ գործող եւ արդեն կրկին ընտրված նախագահը ղազախստանցիներին չի խաբել: Նրա կողմից բարձրաձայնված բոլոր մտադրությունները իրականացվել են: Եվ այսօր Ղազախստանը հանդիսանում է նախկին ԽՍՀՄ երկրների շարքում ամենահաջող զարգացողներից մեկը: Բացի դրանից, Ղազախստանի քաղաքացիները երկրում խաղաղությունը եւ պետության մեջ բնակվող 140 ազգությունների միջեւ հանդուրժողական հարաբերությունների քաղաքականությունը ասոցիացնում են բացարձակապես Նուրսուլթան Նազարբաեւի անձի հետ: Ավելին, սոցիոլոգիական հարցումները ցույց են տվել, որ մինչեւ հիմա Ղազախստանում չեն տեսնում որեւէ քաղաքական գործչի, որը կարող էր նույնքան հաջող պաշտպանել պետության մեջ կայունությունը, եթե գար իշխանության:
Ինչ վերաբերում է մյուս թեկնածուների նախընտրական խոստումներին, ապա դրանք աչքի չընկան մասշտաբայնությամբ: Ղազախստանի Կոմունիստական ժողովրդական կուսակցության թեկնածու Տուրգուն Սիզդիկովը, բացի կոմունիստական կարգախոսներից, շեշտը դնում էր հակաարեւմտյան թեզերի վրա: Այսպես, նա հանդես էր գալիս արեւմտյան մշակույթի ճնշող ազդեցության դեմ, ներառյալ հեռուստատեսությունում եւ կինոյում: Նա հայտարարում էր, որ Հոլիվուդի արտադրանքը «տարածում է թեթեւ, անհոգ կյանքի չափորոշիչներ, որոնք ներծծված են կեղծիքով եւ փոքրոգությամբ»: Նա նաեւ քննադատում էր արեւմտյան երկրներում ոչ ճիշտ սննդակարգերը եւ երիտասարդության դաստիարակության հիմնախնդիրը: Ղազախստանյան երիտասարդության համար Սիզդիկովը մտադիր էր առաջարկել «ինքնադրսեւորման համար հնարավորություն», «հավասար ստարտային հնարավորություններ, էֆեկտիվ սոցիալական վերելակներ եւ բարձր հասարակական իդեաներ»: Նա, միաժամանակ, չառաջարկեց ոչինչ, ինչը կարող էր արգելք դնել այդ «ոչ ճիշտ բաների» Ղազախստան ներթափանցմանը: Կոմունիստների թեկնածուի բուն նախընտրական ծրագիրը ոչ միայն այս, այլեւ Ղազախստանում անցած նախագահի բոլոր ընտրություններում, ամենակարճն էրՙ ընդամենը կես էջ տեքստ:
Եվս մեկ թեկնածուՙ Ղազախստանի արհմիությունների ասոցիացիայի նախագահ Աբելգազի Կուսաինովը գնաց Ալբերտ Գոռի ճանապարհով: Նա իր ուղղությունն ընտրեց բնապահպանությունը: «Տեխնիկական առաջընթացի դարաշրջանում «կանաչ» ոլորտը դառնում է ամենախոցելին: Այդ պատճառով էլ մեր առաջնահերթ խնդիրը պետք է դառնա բնական հարստությունների ռացիոնալ եւ ծրագրված օգտագործումը շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը աղտոտումից փրկելու պետական հսկողության պլանային համակարգի ներդրումը»,- ասում էր նա ընտրողների հետ հանդիպումներում: Նա կոչ էր անում. «Մեծացնել ուշադրությունը բնության պահպանության հարցերին եւ բնական հարստությունների ռացիոնալ օգտագործման ապահովմանը: Սիստեմատիկ վերահսկողություն սահմանել ձեռնարկությունների եւ կազմակերպությունների կողմից հողի, ջրերի, անտառների, հանքերի եւ մյուս բնական հարստությունների օգտագործման նկատմամբ: Ուժեղացնել ուշադրությունը հողածածկույթի, վերգետնյա եւ ստորգետնյա ջրերի աղտոտումը կանխելու հարցերի հանդեպ: Մեծ ուշադրություն դարձնել ջրապահպանական եւ անտառների պահպանական ֆունկցիաների ապահովմանը, բուսական եւ կենդանական աշխարհի վերարտադրմանը, օդի մթնոլորտի աղտոտումը կանխելու հարցերին: Ներդնել արդյունաբերական անվտանգության համակարգ»: Ընդսմին, ինչպես եւ Գոռին, «կանաչ» թեման նախագահի ղազախստանյան թեկնածուին չօգնեց հաղթել ընտրություններում: Նախընտրական ծրագրերի նման նեղ ուղղվածությունն, ըստ երեւույթին, հենց դարձավ իր օգտին քվեարկած ընտրողների փոքր տոկոսներ ստանալու պատճառ:
Միակ բանը, ինչը միավորում էր նախագահական պաշտոնի բոլոր երեք հավակնորդներին, Եվրասիական ինտեգրման գաղափարների անվերապահ պաշտպանությունն էր Եվրասիական Տնտեսական Միության շրջանակներում: ԵԱՏՄ խոշորագույն մասնակցիՙ Ռուսաստանի մոտ տնտեսական հիմնախնդիրների համապատկերում, Ղազախստանում հնչեցին բազմաթիվ ձայներ նման ինտեգրման շահավետության մասին: Նացիոնալ-հայրենասերները վերջին շրջանում խաղարկում էին ինտեգրացիոն գործընթացների ուժեղացման դեպքում ինքնիշխանության հնարավոր կորստի խաղաքարտը, ինչպես նաեւ, Մոսկվայի կողմից սեփական շահերը լոբբիինգ անելու հանգամանքը: Սակայն, պաշտոնական մակարդակում, ներառյալ նախընտրական արշավի շրջանում, քաղաքական գործիչներին ԵԱՏՄ-ի շրջանակներում հետագա ներգրավվածությունից հրաժարվելու հնարավորություն չի դիտարկվել:
Հերթական, թվով հինգերորդ, Ղազախստանի նախագահի ընտրություններում կրկին հաղթեց Նուրսուլթան Նազարբաեւըՙ մեկ անգամ եւս հաստատելով այն տեսակետը, որ Ղազախստանի հասարակությունը առ այժմ չի տեսնում երկրում այլ քաղաքական գործիչների, որոնց կարող է վստահել իր ապագան:
