ՏԻԳՐԱՆ ԵԿԱՎՅԱՆ, Ֆրանսերեն բնագրից ամփոփեցՙ Պ. Ք.
Ֆրանսիական «Արշիպել» հրատարակչությունը պատմաբան Ժերար Շալյանի խմբագրությամբ լույս է ընծայել 352 էջանոց այս աշխատությունը, որը 1984 թ. մի շարք հայտնի ցեղասպանագետների հրատարակած աշխատության վերահրատարակությունն է նոր նախաբանով:
Օգտվելով 1-ին աշխարհամարտի ընձեռած պատեհությունիցՙ երիտթուրքական կառավարությունը իրականացրեց հայերի բնաջնջման միջոցով Հայկական հարցը լուծելու իր ծրագրերը: Հայ բնակչությանը ռուս-թուրքական ռազմաճակատի գծից հեռացնելու պատրվակով սկսվեցին զանգվածային տեղահանություններ եւ կոտորածներ: Օտար շրջանակներում տասնամյակներ տեւած լռությունից հետո 1984 թվականին, երբ մի շարք զինված գործողությունների շնորհիվ Հայկական հարցը վերստին հայտնվեց միջազգային լրատվական դաշտում, Ցեղասպանության աննկարագրելի ոճիրը համաշխարհային հանրության դատին ներկայացվեց Սորբոնի համալսարանի լսարաններից մեկում, որը հետագայում դառնալու էր Ժողովուրդների մշտական դատարան:
Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր եւ «Միջազգային ներում» կազմակերպության հիմնադիր Շոն Մակբրայդի ներկայությամբ ամերիկացի, բրիտանացի, գերմանացի, ֆրանսիացի եւ հայ մի խումբ մասնագետներ քննեցին փաստերը: 1985 թվականին ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների ենթահանձնաժողովը ճանաչեց Ցեղասպանությունը, 1987 թվականին նույնն արեց Եվրոպայի խորհուրդը:
Ժողովուրդների մշտական դատարանը ստեղծված էր Վիետնամի առնչությամբ 1979 թ. Բերտրան Ռասելի հիմնած դատարանի նմանությամբ. վերջինս հանրային կարծիքի դատարան էր: Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված նստաշրջանը Փարիզում անցկացվեց հենց Ժերար Շալյանի նախաձեռնությամբ. նա հայտնի է որպես ճանապարհորդ, հակամարտությունների եւ ահաբեկչաբանության մասնագետ:
Հայտնի ցեղասպանագետների, մասնավորապես Իվ Թեռնոնի, Ռիչարդ Հովհաննիսյանի, Ժիրայր Լիպարիտյանի, Լեո Կուպերի եւ Ջո Վերհովենի աշխատություններն ամփոփող 1984 թ. ժողովածուն «Ֆլամարիոն» հրատարակչությունում լույս տեսավ Պիեռ Վիդալ-Նաքեի (այժմ հանգուցյալ) նախաբանով:
Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցի կապակցությամբ «Արշիպելի» լույս ընծայած վերահրատարակությունը մեզ տանում է խմորումների այն ժամանակաշրջանը, երբ Ցեղասպանությանը նվիրված ուսումնասիրություններ գրեթե չկային, եւ երբ Փարիզը հիշյալ նստաշրջանի ընթացքում դարձել էր հայկական սփյուռքի նյարդային կենտրոնը:
