Որքանո՞վ գրավիչ կլինի 10 անգամ պակաս շահութահարկ վճարելու հեռանկարը
Կառավարությունը արտահանումը խրախուսելու նոր քայլ է կատարել նախորդ նիստում հավանություն արժանացնելով շահութահարկի մասով արտոնությունը: Համաձայն դրա, նախատեսվում է բացառապես արտահանմամբ զբաղվող, տարեկան 50 մլրդ դրամի (ավելի քան 100 մլն դոլարի) ապրանք արտահանող եւ արտահանումից այդքան էլ գումար ռեզիդենտ բանկային հաշիվներ ունեցող տնտեսվարողների շահութահարկը նվազեցնել 10 անգամ` ներկայիս 20 տոկոսի փոխարեն սահմանելով 2 տոկոս: Իր բնույթով այս քայլն իսկապես ոչ ստանդարտ է, բայց շահութահարկի արտոնություններ Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ եղել են նաեւ նախկինում: Փորձենք վերհիշել, թե նախկինում գոյություն ունեցած արտոնությունը ի՞նչ է նախատեսել եւ ինչո՞վ է տարբերվել այս արտոնությունից:
2000-ականների սկզբում, Հայաստանում 1 մլն դոլար եւ ավելի ներդրումներ կատարած ընկերությունը առաջին երկու տարիներին ամբողջությամբ, իսկ դրան հաջորդող եւս մի քանի տարի` կիսով չափ ազատվում էր շահութահարկի վճարումից: Նկատի ունենալով 90-ականների փլուզումից հետո ստեղծված իրավիճակը, հարկային այս արտոնությամբ այն ժամանակվա կառավարությունն ակնկալում էր ներգրավել օտարերկրյա ներդրողներ եւ աշխուժացնել երկրի տնտեսությունը: Որոշակիորեն աշխուժացնելով ներդրումները, այդուհանդերձ, այդ արտոնությունը դարձավ այս հարկատեսակի վճարումից ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն խուսափելու միջոց: Արդեն գործող ընկերությունները վերակազմավորվեցին որպես օտարեկրյա ներդրումներով ընկերություններ եւ ստացան նման հնարավորություն: Այսինքն, բացակայում էին այն մեխանիզմները, որոնք թույլ չէին տա, որ դա տեղի ունենար: Ի վերջո, 2007-ին շահութահարկի վերոնշյալ արտոնությունը վերացվեց, քանի որ բացի հարկերից խուսափելու միջոց լինելուց, 1 մլն դոլար եւ ավելի ներդրումներն էլ այլեւս խոշոր չէին համարվում եւ հազվադեպ չէին: Շահութահարկ չվճարող ընկերությունների թիվը հասել էր 63-ի, բյուջեի չստացած գումարը` մոտ 50 մլրդ դրամի:
Շահութահարկի այն արտոնությունը, որը ներկայիս կառավարությունը հավանության արժանացրեց իր նախորդ նիստում, բացի վերեւում հիշատակված հարկային վճարի, արտահանման ծավալի պահանջներից, սահմանում է, որ նման արտոնություն ստացող ընկերությունը պետք է ունենա նաեւ Հայաստանի կառավարության հավանությանն արժանացած արտահանման ծրագիր եւ եկամուտներ չստանա Հայաստանի տարածքում:
Այսինքն, նախ` ընկերությունը պետք է լինի նորաստեղծ, իսկ ներդրումներըՙ նոր կատարվող: Տարբերակը, որ մի քանի ընկերություններ կարող են միավորվել եւ նման արտոնություն ստանալ, բացառվում է: Օտարեկրյա ներդրողները պետք է գան, հիմնվեն Հայաստանում, ստեղծեն արդյունքը եւ արտահանեն այն:
Որքանո՞վ այս արտոնությունը գրավիչ կլինի: Նկատի ունենալով, որ Հայաստանում արտահանումն ազատված է ավելացված արժեքի հարկից, շահութահարկը 20 տոկոսի փոխարեն վճարվելու է 2 տոկոս, ինչպես նաեւ ԵՏՄ ահռելի շուկայի հեռանկարները, նման ներդրում կատարելը մեր երկրում բավականին գրավիչ է դառնում: Ակնհայտ է, որ խոսքը բավականին մեծածավալ ներդրումների մասին է, քանի որ առանց դրանց հնարավոր չէ նման մեծ ծավալի արտահանվող արդյունք ունենալ: Սա էլ ենթադրում է, որ կլինեն նոր աշխատատեղեր եւ պետական բյուջե եկամտային հարկի մասով զգալի մուտքեր:
Դժվար է, իհարկե, կանխատեսել, թե ո՞ր ոլորտներում Հայաստանում կարող ենք ունենալ ավելի քան 100 մլն դոլարի պոտենցիալ արտահանվող արդյունք: Հանքարդյունաբերությունն այդ արտոնությունից չի օգտվելու: Որպես նման հավանականություն ունեցող ոլորտներ կարող են դիտարկվել շինանյութերի արտադրությունը, ոսկերչությունն ու ադամանդագործությունը, բարձր տեխնոլոգիական, գիտատար արտադրանքը, հավանական է նաեւ սննդարդյունաբերությունը:
Մի խոսքով, շահութահարկի գծով այս արտոնությունը ճանաչվել է գերակա եւ ուղարկվել Ազգային ժողով: Ժամանակ է պետք տեսնելու, թե ինչ արդյունք այն կունենա: Սակայն ակնհայտ է, որ եթե մեկ-երկու նման ներդրումներ կատարողներ լինեն եւ արտահանման նման ծրագիր իրականացվի, դա Հայաստանի արդյունաբերության եւ արտահանման համար լուրջ խթան կհանդիսանա:
