Եվրոպական «դրախտի» դաժան իրողություններն ու հեռանկարները
Համաշխարհային բանկը հերթական «աչքալուսանքն» է արել Ուկրաինայի տնտեսության մասին: ՀԲ-ն վերանայել է այդ երկրի տնտեսական աճի ցուցանիշի վերաբերյալ իր նախորդ կանխատեսումը, համաձայն որի այս տարի Ուկրաինայի տնտեսական անկումը պետք է կազմեր 5 տոկոս: ՀԲ նոր կանխատեսման համաձայն, 2014-ին ուկրաինական տնտեսության անկումը կկազմի 8 տոկոս: Հիշեցնենք, որ Moody`s միջազգային վարկանիշային գործակալությունն ավելի վաղ գրեթե նույն` 10 տոկոս անկում է կանխատեսել այս տարի Ուկրաինայի տնտեսության համար:
ԵՄ ասոցիացման առաջիկա հինգ տարիներին կանխատեսվում է Ուկրաինայի ՀՆԱ-ի առնվազն 25 տոկոս նվազում, քանի որ այդքան է կազմում Ուկրաինայից Ռուսաստան արտահանման ծավալը: Հասկանալի է, որ դեպի Ռուսաստան արտահանումը գործնականում անհնար է փոխել դեպի այլ շուկաներ եւ մասնավորապես դեպի ԵՄ , քանի որ ավանդական շուկան Ռուսաստանն է եղել եւ վերակողմնորոշման համար երկար տարիներ, ստանդարտների համապատասխանեցում, մարկետինգ, գովազդ եւ ահռելի ներդրումներ են անհրաժեշտ, որոնք ոչ ոք Ուկրաինային չի տալիս:
Վերադառնալով Համաշխարհային բանկի նոր կանխատեսմանը, տեղեկացնենք, որ ըստ տարածաշրջանային տնօրեն Չիմյաո Ֆանի, Ուկրաինայի համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) սպասվածից ավելի անկումը պայմանավորված է երկրի արեւելքում տնտեսական ակտիվության դադարեցմամբ: Խոսքը Ուկրաինայի արդյունաբերական կենտրոն Դոնբասի մասին է, որը ռազմական գործողությունների թատերաբեմ է դարձել:
Այն, որ ուկրաինական պետությունը եւ ժողովուրդը տնտեսական կորուստներ էին ունենալու ԵՄ հետ ասոցիացման հետեւանքով, հասկանում էր նախկին նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը` հետաձգելով պայմանագրի ստորագրումը մեկ տարով (այս մասինՙ փոքր ինչ ուշ): Ինչ եղավ հետո, բոլորիս է հայտնի: ԱՄՆ-ի եւ Եվրոմիության անթաքույց աջակցությամբ հեղաշրջում, դրանից բխող բացասական հետեւանքներով, որը, բնականաբար, պետք է բերեր տնտեսական դժվարությունների ավելացման: Եվ խոսքն ամենեւին էլ Ուկրաինայից Դոնբասի փաստացի անկախանալու եւ ռուսական գազը չստանալու հետեւանքների մասին չէ: Դրանք իհարկե ճգնաժամային լուրջ կացություն կստեղծեն Ուկրաինայում կարճաժամկետ առումով` այս ձմեռ կամ առաջիկա մեկ տարում: Սակայն երկարաժամկետ առումով ուկրաինական տնտեսության անկումը պայմանավորված է լինելու ոչ միայն այս հանգամանքներով:
Վերեւում արդեն նշեցինք դեպի Ռուսաստան արտահանման, արդյունաբերական ձեռնարկությունների վերակողմնորոշման բարդագույն խնդիրների մասին: Բացի դրանից, Արեւմուտքի կողմից ուկրաինական տնտեսության իրական հատվածում ոչ մի ներդրում չի կատարվում ` ոչ պետական, ոչ մասնավոր կառույցենրի կողմից: Միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից վարկերը տրվում են ընթացիկ խնդիրների լուծման համար` բյուջեի պակասուրդ եւ այլն, սակայն ներդրումներ չեն կատարվում: Ժամանակին բյուջեի պակասուրդը ծածկող ՀԲ SAC կոչվող վարկերը տրվում էին նաեւ Հայաստանին, լուծելով այդ պահի խնդիրը:
Երկրից կապիտալը դուրս է հոսում ահռելի ծավալներով, ինչն առկա էր մինչեւ փետրվարյան հեղաշրջումը եւ ինչն ավելի է արագացել դրանից հետո ծավալված իրադարձությունների հետեւանքով: Ե՞րբ կկայունանա կացությունը Ուկրաինայում, ե՞րբ կկարողանա այդ երկրի իշխանությունը ապահովել մակրոտնտեսական կայունություն, անհնար է ասել: Անհնար է ասել, թե մինչ այդ ի՞նչ տեղի կունենա տնտեսության մեջ եւ դա ի՞նչ անդրադարձներ կունենա սոցիալ-քաղաքական կյանքում:
Մեկ այլ կարեւոր գործոն: Ուկրաինական իշխանությունները պարզապես չեն կարողանում կողմնորոշվել, թե ինչպե՞ս վարվեն ԵՄ հետ ասոցիացման խնդրում , այն դեպքում, երբ գտնվում են ԱՊՀ երկրների հետ միասնական ազատ տնտեսական գոտում: Նրանք պարզապես անելանելի վիճակում են գտնվում, ավելի բարդացնելով տնտեսական կացությունը: Ստորագրելով ԵՄ հետ ասոցիացման պայմանագիրը, նրանք իրենց սկսեցին «եվրոպացի» զգալ, բայց էյֆորիան անմիջապես բախվեց տնտեսական դաժան իրողություններին: Այդպիսով, ԵՄ հետ ազատ տնտեսական գոտու կիրարկումը ԵՄ, Ռուսաստան եւ Ուկրաինա բանակցությունների արդյունքում հետաձգվեց մինչեւ 2016 թվականը: Ընդգծենք այս պահը, արձանագրելով, որ տեղի ունեցավ այն, ինչ ցանկանում էր անել նախկին նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը` մեկ տարով հետաձգել ԵՄ հետ ասոցիացումը: Նոր նախագահ Պյոտր Պորոշենկոն թեեւ ստորագրել է ասոցիացման պայմանագիրը, բայց տնտեսական իրողություններով պայմանավորված, այն հարկադարված հետաձգում է ավելի քան մեկ տարով: Խոսքն այն մասին է, որ եվրոպական ապրանքները առանց մաքսային սահմանափակումների կարող են մտնել Ուկրաինա եւ վերարտահանվել Ռուսաստան` վերջինիս լուրջ ֆինանսական վնասներ պատճառելով: Հակառակ պարագայում Ռուսաստանը, իր շուկան պաշտպանելու համար կարող էր վերացնել Ուկրաինայի հետ ունեցած ազատ առեւտրի ռեժիմը:
Մի խոսքով, ավելի քան մեկ տարով հետաձգելով ԵՄ հետ ասոցիացման տնտեսական բաղադրիչը, ուկրաինական ժողովուրդը փաստորեն վերադարձավ նույն կետին, որտեղից սկսվել էր փետրվարյան արյունահեղությունը , տալով հազարավոր զոհեր եւ կրելով տնտեսական հսկայական կորուստներ: Սակայն ամենացավալին այն է, որ հեռանկարները շատ ավելի հոռետեսական են, քան մինչեւ հեղաշրջումն էր: Չնայած իր ունեցած հարմար աշխարհագրական դիրքին, մարդկային, նյութական եւ այլ ռեսուրսներին, Ուկրաինայի բնակչության կենսամակարդը բարձր չէր:
Արժույթի միջազգային հիմնադրամի հաշվարկներով, մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն` գնողունակության համարժեքության ցուցանիշով Ուկրաինայում կազմում է 7423 դոլար, գտնվելով 107-րդ տեղում 187 երկրների մեջ, իսկ Համաշխարհային բանկի ցուցանիշներով` 8788 դոլար եւ 104-րդ տեղը 185 երկրների մեջ: Սրանք 2013-ի ցուցանիշներն են: Ակնհայտ է, որ 2014-ին այս ցուցանիշները վատթարանալու են, արձանագրեով ուկրաինական տնտեսության կանխատեսվող անկումն ու որպես դրա հետեւանք բնակչության սոցիալական վիճակի վատացումը:
Մնում է միայն հարցնել` սա՞ էր եվրոպական «դրախտի» ճանապարհը, որ խոստանում էր Ուկրաինային ԵՄ հետ ասոցիացումը: Արժե՞ր կամ արժե՞, որ Հայաստանը նույնպես անցներ կամ անցնի «դրախտի» այս ճանապարհը:
