ՍԱԴՐԱՆՔԻ ԵՆԹԱՏԵՔՍՏԸ

ՎԱՀՐԱՄ ԱԹԱՆԵՍՅԱՆ

Քարվաճառում վնասազերծված դիվերսիոն-հետախուզական խմբի թեմայով Ադրբեջանի պաշտոնական աղբյուրները տեսակետ արտահայտեցին միայն հուլիսի 16-ին` ՊՆ մամուլի ծառայության մակարդակով: «Ի հակակշիռ հայկական կողմի պնդումների, այդ մարդիկ (ադրբեջանցի երեք դիվերսանտները- Վ. Ա.) ոչ մի պետական սահման չեն խախտել: Տարածքը, որ վերահսկվում է «ապօրինի ռեժիմի» (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության- Վ. Ա.) կողմից, ադրբեջանական է` ՄԱԿ-ի կողմից ճանաչված սահմաններում»,- սա էր հարեւան երկրի պաշտպանական գերատեսչության արձագանքի «նախաբանը»:

Հայտարարության մեջ նաեւ ասված էր, որ «ադրբեջանական բանակը ոչ պրոֆեսիոնալների եւ քաղաքացիական անձանց կարիք չունի եւ կարող է լուծել ցանկացած խնդիր»: Ի՞նչ է հետեւում դրանից: Նախ, Ադրբեջանի ՊՆ-ն, հետեւաբար` նաեւ քաղաքական ղեկավարությունը, դատապարտելի ոչինչ չեն տեսնում «երեք հրացանակիրների» արարքներում. եթե տարածքը, ուր նրանք ներթափանցել են, «միջազգայնորեն ադրբեջանական է», ապա «ի՞նչ խոսք կարող է լինել հանցավորության մասին»:

Երկրորդ, «հերքելով» դիվերսանտների կապն ադրբեջանական բանակի հետ, հարեւան երկրի ՊՆ-ն փաստացի ասում է, որ «դիվերսիա իրականացնելու բոլոր հնարավորություններն ունի եւ պատրաստ է ամեն պահի դիմել այդպիսի գործողությունների»:

Սա բացահայտ մարտահրավեր է միջազգային հանրությանը, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներին, քաղաքակրթությանն առհասարակ: Բանն այն է, որ Քարվաճառ ներթափանցած դիվերսիոն խումբը կարող էր ունենալ միայն եւ միայն խաղաղ բնակչության հանդեպ հաշվեհարդար տեսնելու, քաղաքացիական ենթակառուցվածքները ոչնչացնելու առաջադրանք:

Տարածքը, որտեղ հայտնաբերվել եւ վնասազերծվել են նրանք, զորքերի շփման գծից մի քանի տասնյակ կիլոմետր հեռավորության վրա է, այնտեղ ռազմական նշանակության օբյեկտներ չկան: Եւ, ընդհակառակը, կան քաղաքացիական ենթակառուցվածքներ եւ արտադրական հզորություններ: Հատկապես կարեւորվում է Սարսանգի ամբարտակը:

Ինչպես հայտնի է, ԵԽ ԽՎ-ում ադրբեջանական պատվիրակությունը «բանաձեւի» նախագիծ է փորձում շրջանառել, որի նախաբանում առկա է այսպիսի ձեւակերպում. «Չի բացառվում, որ Սարսանգի ամբարտակի անմխիթար վիճակը կարող է հանգեցնել տեխնոգեն աղետի, ինչի հետեւանքով 400 000 ադրբեջանցիներ կհայտնվեն հեղեղման գոտում»:

Որեւէ կապ կա՞ «տեխնոգեն աղետի հավանականության» եւ Քարվաճառ ադրբեջանական դիվերսիոն-հետախուզական խմբի ներթափանցման միջեւ: Հարցը կարող է հռետորական թվալ: Բայց չպետք է մոռանալ, որ Սարսանգի հիդրոհանգույցը շահագործման է հանձնվել 1976թ.-ին, երբ Լեռնային Ղարաբաղը գտնվում էր Ադր. ԽՍՀ կազմում: Եւ Բաքվում, բնականաբար, պահպանվում են կառույցի բոլոր նախագծերն ու տեխնիկական բնութագրերը: Իսկ Սարսանգի ամբարտակը տարածաշրջանում միակն է, որ կառուցվել է «հատուկ տեխնոլոգիայով»:

Եւ ինչո՞ւ չենթադրել, որ ադրբեջանական կողմը դիվերսիոն-հետախուզական խմբի միջոցով փորձել է տեղազննում կազմակերպել, թե փոխվե՞լ են, արդյոք, ամբարտակի «տեխնիկական պարամետրերը», ի վերջո` «հնարավո՞ր է, որ տեխնոգեն աղետ» կազմակերպվի: Միայն պատկերացնել կարելի է, թե միջազգային ի՜նչ վայնասուն կբարձրացնի Ադրբեջանը, եթե որեւէ դիվերսիոն խմբի «հաջողվի» տեխնոգեն աղետի թեկուզ իմիտացիա անել Սարսանգի ամբարտակի շրջանում:

ԼՂՀ ՊԲ եւ իրավապահ մարմինների համատեղ գործողությունների արդյունքում դիվերսիոն-հետախուզական խումբը վնասազերծվել է: Եւ ի՞նչ: Ադրբեջանական կողմը փոխանակ հայտարարի, որ այդ կարգի «գործողություններն անընդունելի են, հակասում են ԼՂ խնդրի խաղաղ-բանակցային կարգավորման ջանքերին», պաշտպանական գերատեսչության մակարդակով փաստացի արդարացնում է «քաղաքացիական» դիվերսանտներին եւ սպառնում, որ «պրոֆեսիոնալ մակարդակով կարող է ցանկացած խնդիր լուծել»:

«Ցանկացած», այդ թվում նաեւ` դիվերսիոն-հետախուզական: Եւ ոչ միայն զորքերի շփման գծում, ինչը, գուցե, «տրամաբանական» դիտվի «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» իրավիճակում, այլեւ` քաղաքացիական բնակչության շրջանում, քաղաքացիական նշանակության օբյեկտների եւ ենթակառուցվածքների հանդեպ:

Ժամանակ առաջ «Էխո» թերթին տված հարցազրույցում Ադրբեջանի Քաղաքական նորարարությունների կենտրոնի տնօրեն Մուբարիզ Ահմեդօղլուն, որ, ի դեպ, վերջերս հայկական մի լրատվամիջոցի «վիզավին» է դարձել, ուրվագծել էր «երկրորդ ղարաբաղյան պատերազմի» այսպիսի սցենար` «դեսանտի իջեցում հայկական զորքերի թիկունքում», «մարտավարական հրթիռների միջոցով Լաչինի միջանցքի ենթակառուցվածքների զանգվածային ոչնչացում», «հայկական դիրքերի տեւականորեն հուժկու հրթիռա-հրետակոծում, օդից «կետային» հարվածներ», ի վերջո` «զրահատեխնիկայի առաջնորդությամբ հետեւակի ներխուժում»:

Սույն ռազմական «դոկտրինը» որեւէ մեկն Ադրբեջանում չի հերքել: Վարդենիս- Մարտակերտ ճանապարհի կառուցումը ռազմավարական առումով կարելի է համարել «Լաչինի միջանցքի այլընտրանք»: Դիվերսանտները վնասազերծվել են կառուցվող ճանապարհին անմիջականորեն հարող տեղանքում: Եւ մի՞թե բացառված է, որ նրանք տեսանկարահանել են նոր «միջանցքը»: Առահասարակ, այդ դիվերսանտներն Ահմեդօղլուի նշած «դեսանտը» չե՞ն: Կամ նրանք տեղաշրջան չե՞ն ներթափանցել, որպեսզի «քարտեզագրեն ապագա դեսանտի իջեցման» հնարավոր վայրերը:

Կա նաեւ այլ հավանականություն. Արցախի ջրային ռեսուրսների մեծագույն մասն սկիզբ է առնում հենց այն տեղանքներից, որտեղ ներթափանցել է դիվերսիոն-հետախուզական խումբը: Թարթառը թունավորելու համար «դեսանտ իջեցնելու» կամ հատուկ պատրաստություն անցած «ռեմբոներ» շփման գիծն անցկացնելու կարիք չկա: Բավական է մի «միամիտ անասնագողի» կռնակին հարկավոր քանակի թունանյութ «բարձել» եւ ուղարկել` կատարելու «իր հայրենասիրական պարտքը»:

Եւ, վերջապես, կասկած չկա, որ դիվերսիոն-հետախուզական խումբը կամ նրա անդամներից մեկն է դաժանաբար սպանել քարվաճառցի 17-ամյա պատանուն: Նա Ադրբեջանի Շամքորի շրջանի Չարդախլու գյուղից բռնատեղահանված ընտանիքի զավակ էր: Տողերիս հեղինակը նրան տեսել է, երբ 6-7 տարեկան էր, ճանաչում է հորը` Մեխակին, հորեղբայրներին` Աբրահամ եւ Կամո Ցականյաններին: Նրանք խաղաղ զբաղմունքի մարդիկ են: Ցականյանների ընտանիքն, այսպիսով, իր նոր հայրենիքում երկրորդ անգամ է ենթարկվել ադրբեջանական վայրենության: Դա ծանր հարված է:

Իսկ մի՞թե հենց դա չէր դիվերսոին-հետախուզական խմբի նպատակներից մեկը: Մեկ-երկու շաբաթ առաջ Ադրբեջանի խորհրդարանի պաշտպանության հարցերով կոմիտեի փոխնախագահ Զահիդ Օրուջեւը զինված ուժերին հորդորում էր ամեն ինչ անել, որպեսզի շփման գծի «հակառակորդ կողմում ապրող մարդկանց ոտքի տակ հողը վառվի»: Սահմանամերձ բնակավայրերի անդուլ գնդակոծություններն, ինչպես երեւում է, «բավարար չեն»:

Ադրբեջանն անցել է ԼՂՀ քաղաքացիական բնակչությանը «կետային հարվածներով» ոչնչացնելու «մարտավարությանը»: Հուլիսի 15-ին Ասկերանի շրջանում սպանվել է հայ խաղաղ հողագործ: Haqqin. az-ի այդ առթիվ տեղեկատվությունը վերնագրված էր. «Ադրբեջանցի դիպուկահարը ոչնչացրել է հայ տրակտորիստի»: Ի՞նչ է մնում ասել, եթե ոչ` «կեցցե» այդ դիպուկահարը, «փառք» այն բանակին, որ խայտառակ պարտության վրեժն առնում է անպաշտպան տրակտորիստից, «օրհնյալ է» այն ժողովուրդը, որ սեփական զոհերին «պանծացնում» է` նրանց գերեզմանները ցողելով 17-ամյա հայ պատանու անմեղ արյունով:

Բայց նաեւ ասված է, չէ՞` «երբ տունդ ապակուց է, հարեւանի պատուհանին քար մի նետիր»: Ասված է, բայց ո՞ւմ համար: Թերեւս` ոչ Ադրբեջանի (բոլոր ադրբեջանցիների՞): Դա վախկոտ երկիր է: Ստոր: Ապացույցի համար հեռուն գնալու, պատմական անցյալին, Սումգայիթի ոճրագործություններին կամ դիվերսանտներից մեկի «անասնագողությունը մեր ազգային սովորույթն է» ասածին դիմելու հարկ չկա: Իլհամալիեւյան քարոզչությունն ինքն է բացահայտել Ադրբեջանի դեմքը:

Քարվաճառում վնասազերծված դիվերսանտների հարցով Trend-ը դիմել է… Բաքվում Ռուսաստանի Դաշնության դեսպանությանը, թե «ի՞նչ է անում Ղարաբաղում պատանդ վերցված ՌԴ քաղաքացու ճակատագիրը պարզելու համար»: Պատասխանն այսպիսին է. «Ներկա պահին դեսպանատունը տվյալ հարցը որեւէ կերպ չի մեկնաբանում»: (http://haqqin.az/news/26287)

Ո՞վ է «Ղարաբաղում պատանդ վերցված ՌԴ քաղաքացին»: Խոսքը Քարվաճառում վնասազերծված դիվերսանտ Դիլհամ Ասկերովի մասին է: Բաքվում ՌԴ դեսպանատանն ուղղված հարցման նախօրեին APA գործակալությունը տարածել է Դիլհամ Ասկերովի որդու` Քյուրդօղլուի (ի՜նչ էլ անուն են տվել) խոսքը. «Հայրս հաճախակի էր Ռուսաստան մեկնում: Մենք կարծում էինք, թե նա դարձյալ այնտեղ է: Հետո համացանցում կարդացի, որ նա գնացել է (զբոսախնջույքի՞- Վ. Ա.) «հարազատ Քելբաջարի շրջան»: (Չակերտները մերն են- Վ. Ա.): Իհարկե, որեւէ դիվերսիայի մասին խոսք լինել չի կարող»: (http://www.vesti.az/news/211168)

Երեք-չորս միլիոն ադրբեջանցի Ռուսաստանում կանաչի, միրգ ու բանջարեղեն է վաճառում, սեւագործ աշխատանք անում` «օրեցօր ծաղկող» Ադրբեջանում կին-երեխա սնելու, հագցնելու համար: Եւ «հաճախակի Ռուսաստան մեկնել»` չի նշանակում լինել ՌԴ քաղաքացի: Բայց դա ի՞նչ կապ ունի Քարվաճառում դիվերսիոն-հետախուզական գործունեության հետ:

Ահա այստեղ է «թաղված շան գլուխը»: Ադրբեջանը ճգնում է այդ գործից «ձեռքերը լվանալ»: Ֆորմալ առումով «պատասխանատվությունն ընկնում է Ռուսաստանի վրա», եթե դիվերսանտներից մեկն «ՌԴ քաղաքացի է»: Ահա պաշտոնական Բաքվի ստորամիտ վախկոտությունը: Եւ` ոչ միայն: Դա սադրանք է ռուս-հայկական ռազմավարական դաշնակցության դեմ, փորձ` «ցույց տալու», որ «եթե անգամ դիվերսիա է, ապա այն կազմակերպել է ՌԴ քաղաքացի» Դիլհամ Ասկերովը:

Ինչպիսի՞ն կլինի ՌԴ պաշտոնական արձագանքը: Մոսկվան կլռի՞, թե՞ արժանի հակահարված կտա Իլհամ Ալիեւի նենգամտությանը: Իսկ որ լրատվամիջոցները Բաքվում ՌԴ դեսպանատուն են դիմել «նորին հիմարության» հրահանգով` թող ոչ ոք չկասկածի: Իտալիայում բանակցություններն ավարտելուց հետո նա Բաքու է վերադարձել հուլիսի 15-ին, եւ նույն օրն էլ Trend կիսապաշտոնական գործակալությունը Դիլհամ Ասկերովի հարցով դիմել է Բաքվում ՌԴ դեսպանությանը:

Ռուսաստանը նաեւ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկիր է: Իսկ Իլհամ Ալիեւը փաստացի միջնորդ երկրին ԼՂՀ տարածք «իր քաղաքացի դիվերսանտ ուղարկելու» արարք է վերագրում: Պետք է սպասել, որ ՌԴ արտգործնախարարությունն առնվազն Բաքվում դեսպանի մակարդակով արժանի պատասխան կտա ադրբեջանական կողմի տեղեկատվական եւ, մանավանդ, քաղաքական դիվերսիային:

Այլապես Քարվաճառում ադրբեջանական դիվերսիայի ենթատեքստը կմնա լիովին չբացահայտված:

Ստեփանակերտ