Ես վստահ եմ, որ հուլիսի 18-ին` այսօր, երբ ՕԵԿ-ը` Ազատության հրապարակում «Ընդդեմ էլեկտրաէներգիայի սակագնի թանկացման» հանրահավաք անի, հրապարակը բազմամարդ է լինելու: Ոչ թե որովհետեւ Հայաստանում շատերն են բողոքում հոսանքի սակագնի հնարավոր թանկացման դեմ, քանի որ այս մարդիկ հազիվ թե իրենց հույսերը կապեն հենց ՕԵԿ-ի հետ, այլՙ որովհետեւ ՕԵԿ-ն ունի բավարար ռեսուրս` հանրահավաք անելու, թեկուզ` Ազատության հրապարակում, անգամ եթե ընդդիմադիր կուսակցություն է այսօր: Ընդ որում, կարեւոր չէ, թե այդ մարդիկ, ասենք նախորդ խորհրդարանական ընտրություններում, որ կուսակցությանն են ընտրել, հնարավոր է ՕԵԿ-ին չեն էլ ընտրել, բայց ՕԵԿ-ի հանրահավաքին կգան, որովհետեւ նրանց «աշխատանքը»` հանրահավաքի գնալն է: Նման մարդկանց մենք տեսել ենք տարիներ առաջ` ՀԱԿ-ի հանրահավաքին, ապա` Րաֆֆիի ձեռքը սեղմելիս, անգամ Գագիկ Ծառուկյանի համապատկերում լուսանկարված:
Ժամանակին, կոնկրետՙ հին Թիֆլիսում, կանայք կային, ովքեր որոշակի գումարի դիմաց պատրաստ էին լացել պատվիրատուի «մեռելի վրա», ասենք` երկու թումանով: Պատկերացրեք պատվիրատուն, որպեսզի իր կազմակերպած թաղումը մեծ հնչեղությամբ անցնի, վարձում է այս սեւազգեստ կանանց, հայտնում նրանց հանգուցյալի անունն ու, ահա, լացը պատրաստ է, ընդ որում, լացի մեջ հաճախ վանկարկվում է մահացածի անունը: Հայաստանյան քաղաքական հանարահավաքների այս` մշտական մասնակիցները շատ բանով չեն տարբերվում հին թիֆլիսցի վարձու լացողներից, թերեւս միայն գումարի չափն է հասկանալիորեն փոխվել ի նպաստ այսօրվա բողոքողների:
Բողոքողների մեջ, սակայնեւ անշուշտ կան այսպես կոչված սկզբունքային բողոքողներ, որոնց համար կարեւոր է, թե ում կողքին եւ հանուն ինչի են բողոքում,, եւ որոնք պատրաստ չեն հրապարակում որեւիցե առաջնորդի անունը վանկարկել միայն այն պատճառով, որ այդ պահին տվյալ առաջնորդն է հրապարակի ամբիոնից ելույթ ունենում: Օրինակՙ «Դեմ ենք» քաղաքացիական նախաձեռնությունը: Մարդիկ ի սկզբանե հայտարարեցին, որ իրենք դեմ են կենսաթոշակային պարտադիր կուտակային համակարգի ներմուծմանը, ընդգծելով, որ իրենք չեն հարում այս կամ այն քաղաքական ուժին եւ որ իրենց պայքարը ապաքաղաքական է: Կենսաթոշակային բարեփոխումների իրականացման գործընթացի հետ եղավ այն, ինչը եղավ, ու հաշվի առնելով «Դեմ եմ»-ի այս օրերի կատարյալ լռությունը, ենթադրելի է, որ ինչ եղավ, լրիվ կամ բավարար չափով բավարարեց նախաձեռնության անդամներին: Այնինչ, ինչպես գիտենք, «պարտադիր» եզրույթը ամբոջությամբ հանված չէ կենսաթոշակային բարեփոխումները որոշող օրենքի տեքստից: Իհարկե, կարելի է նաեւ ենթադրել , որ հայրենական ընդդիմության ու քաղաքական դաշտի առհասարակ` աշնանանային վերակենդանացման հետ մեկտեղ, «Դեմ եմ»-ը կհիշի, որ ինքը դեմ է, ու ինչին է դեմ, հատկապես, որ սեպտեմբերի 30-ին լրանում է ՍԴ-ի` ԱԺ-ին ու կառավարությանը հատկացրած ժամկետը` «Սահմանադրությանը համապատասխանեցնելու կենսաթոշակային օրենսդրությունը»: Հետեւաբար, գուցե մենք իրավունք չունենք պնդելու, որ «Դեմ եմ»-ը այլեւս հնացած կատեգորիա է, քանի որ այսօր այս նախաձեռնությունը կոչվում է` «Դեմ էին», բայց ցավոք սրտի նման պնդում անելու հիմքերը, նախադեպը չունենք: Հայաստանում հասարակական շարժումը, քաղաքացիական պայքարը մշտապես կրել է տեւական, հաճախ` ձեւական բնույթ, որոշակի հարցի լուծման համար պայքարող, ու ժամանակի ընթացքում նրանց վերցրած դադարը վեր է ածվել շարժման կամ նախաձեռնության իսպառ վերացմանը: Ասենք, ո՞վ է հիմա հիշում, որ ժամանակին կար` «Չենք լռելու» նախաձեռնություն, որն այսօր արդեն կարելի է վերանվանել` «Կներեք, բայց լռեցինք»:
Դե, եթե կարելի է լռել, ուրեմն կարելի է նաեւ դեմ չլինել, կամ մասամբ դեմ լինել:
Ինչեւ, Հայաստանում այսօր իրավիճակն այնպիսին է, որ սկզբունքային բողոքողները լռել են, կամ էլ դեմ չեն, համենայն դեպս` հրապարակայնորեն, իսկ աշխատանքի բերումով բողոքողները` սեւազգեստ, կամ էական չէ` ինչ գույնի հագուստով, էլի պատրաստ են կատարել իրենց պատվիրատուների ցանկացած պատվեր. պետք է բղավել` Սլավիկ, ուրեմն կբղավեն` Սլավիկ, պետք է բղավել` Սլավիկ հեռացիր, ուրեմն կբղավեն` Սլավիկ հեռացիր:
Ի դեպ, համաձայն ժողովրդական` մեզ հասած խոսակցությունների` Թիֆլիսում «մեռելի վրա լացողները» միջինը պահանջում էին 2-3 թուման. դա բավական էր, որպեսզի մարդը տասը անգամ Թիֆլիսի կենտրոնից նստեր ֆայտոն ու գնար` քաղաքի մյուս ծայրը, ընդ որում` «մուզիկայով», անմիջապես` մեռելատնից հետո:
