Կայքերից մեկի լրագրողը, Համո Սահյանի 100-ամյակի առիթով, անցյալ երեքշաբթի օրը զանգահարել էր ԱԺ որոշ պատգամավորների` պարզելու, թե արդյոք նրանք կարդո՞ւմ են մեծանուն բանաստեղծին, եթե կարդում են, ապա հավանո՞ւմ են: Անկեղծ ասած, միայն այս տեղեկությունը բավական է հասկանալու համար, որ մենք մի տեսակ տխուր երկրում ենք ապրում, տխուր ոչ թե եւ ոչ միայն քաղաքացիների տրամադրության տեսանկյունից, այլ տխուր` առաջին հերթին հաշվի առնելով երկրում իրերի դրությունը, ստեղծված իրավիճակը: Որովհետեւ, օրինակ, եթե ամերիկյան ԶԼՄ-ներից մեկի լրագրողուհին որոշեր, ասենք, Հեմինգույեի ծննդյան օրվա կապակցությամբ նման հարցում անել ԱՄՆ Սենատում, հարգարժան սենատորները կժպտային միայն եւ այդ ժպիտից լրագրողուհին կհասկանար, որ իր տվյալ հարցումը մեղմ ասած միամիտ է, որովհետեւ` սենատորն, «իհարկե գիտի իր ժողովրդի մեծանուն դեմքերին եւ իհարկե կարդում է նրանց գործերը» (եթե անգամ չի կարդում): Նույնըՙ եթե բրիտանական Լորդերի պալատի ներկայացուցիչ ազնվականներից ինչ-որ լրագրող փորձեր պարզել, թե կարդո՞ւմ են նրանք արդյոք Օսկար Ուայլդ:
Բայց մենք Հայաստանում ենք ապրում, իսկ Հայաստանը տխուր երկիր է: Հայ լրագրողուհու հարցին ի պատասխան, ԱԺ պատգամավորներից հանրապետական Նահապետ Գեւորգյանը ասել է. «Ոչ, չեմ սիրում, չեմ էլ ընթերցում»: Մինչ լրագրողը, գուցե հիասթափված, փորձել է անջատել հեռախոսը, դրա մյուս կողմից պատգամավորը շեշտել է. «Առհասարակ գրքեր չեմ ընթերցում»: Նույն հարցով նույն լրագրողը զանգահարել է մեկ այլ հանրապետականի` Առաքել Մովսիսյանին, ով առավել հայտնի է` Շմայս անունով: Վերջինս պատասխանել է. «Բան ու գործ չունե՞ք Համո Սահյան եք դրել. ավելի կարեւոր գործեր կան»:
Ես չգիտեմ, կանխազգալո՞վ այս ամենը, թե՞ ոչ, բայց Համո Սահյանը հասցրել էր ասել.
«Ինձ ճանաչելը մի քիչ դժվար է,
Հասկացեք, էլի, ես մի քիչ բարդ եմ,
Քարի պես պինդ եմ, հողի պես փխրուն,
Ինչպես չլինիՙ դեռ մի քիչ մարդ եմ»:
Բայց Համո Սահյանն, իհարկե, ոչ մի կապ չունի Հայաստանում այսօր ծավալվող ներքաղաքական իրադարձությունների, առավել եւս այս հոդվածի լուսանկարի հետ: Այդ ամենի հետ կապ ունի գիրքը, գիրք կարդալը: Ծառուկյանի աջ կողմում նստած է ՀՀ առաջին նախագահը: Տեր-Պետրոսյանին հաճախ համարում են նաեւ միակ նախագահ, այն առումով, որ ՀՀ առաջին նախագահական ընտրությունները, որտեղ նա հաղթեց եւ ընտրվեց ՀՀ նախագահ, միակ լիգիտիմ ընտրություններն էին անկախ Հայաստանում: Իր բոլոր, եթե կուզեք անգամ անթիվ-անհամար թերություններով հանդերձ, Տեր-Պետրոսյանին չես կարող մեղադրել ոչ ինտելեկտուալ լինելու մեջ: Ավելի պարզ ասած` նա գիրք կարդացել է, գուցե կոնկրետ Սահյանին չի սիրում, բայց գիրք սիրում է:
Ծառուկյանի ձախ կողմում նստած է Րաֆֆի Հովհաննիսյանը: Եվ ինտելեկտուալի, արեւմտյան հրաշալի կրթություն ստացած: Նրա համախոհները պնդում են, որ անցյալ տարի նախագահական ընտրություններում հենց Րաֆֆին ընտրվեց ՀՀ նախագահ: Իհարկե, ինչպես եւ Տեր-Պետրոսյանը, Րաֆֆին եւս բազմաթիվ թերություններ ունի, բայց նա էլ գիրք կարդալ սիրում է, ավելինՙ հաճախ է իր ելույթներում իր կարդացած գրքերից մեջբերումներ անում, ինչպես եւ Տեր-Պետրոսյանը:
Նրանց կենտրոնում նստած է Գագիկ Ծառուկյանը, գուցե, որովհետեւ Ծառուկյանը սիրում է միշտ կենտրոնում նստել, կամ որովհետեւ հանդիպումը կայացել է Ծառուկյանի` այսպես կոչված «հյուրատանը», որտեղ Հայաստանում գտնվելու ժամանակ ապրել է, օրինակ, Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն, մանկահասակ որդու` Կոլյա Ալեքսանդրովիչի հետ, ում հանգիստն ավելի բովանդակային է եղել շնորհիվ Ծառուկյանի հայտնի «անձնական գազանանոցի»: Ես չգիտեմ, թե ի՞նչ են մտածում ինտելեկտուալներ Տեր-Պետրոսյանն ու Րաֆֆին, կամ մտածո՞ւմ են արդյոք նրանք, թե հանգամանքները նրանց, ահա, հենց նրանց, որտե՞ղ բերեցին-հասցրեցին: Գուցե երկուսն էլ մեծ հաշվով թքա՞ծ ունեն դրա վրա, որովհետեւ` «ավելի կարեւոր գործեր կան»… Փաստ է, որ այս լուսանկարը մեր երկրի ճշգրիտ պատկերն է, մեր` տխուր երկրի, որը տխուր է, որովհետեւ ինտելեկտուալի մոտ չեն գնում, գնացողն ու աջ-ձախ տեղավորվողն է ինտելեկտուալը:
Իրականում Գագիկ Ծառուկյանը վատ մարդ չէ, ավելինՙ խելացի է, ու ամենեւին մեղավոր չէ, որ հարուստ է, անասելի հարուստ: Ի տարբերություն շատ-շատերի, նա շատ թերություններ չունի, նրա թերությունը մեկն է…
Համո Սահյանի մասին կարծիք հարցնող լրագրողը Ծառուկյանին չի զանգահարել: Ափսոս, չնայած` փառք Աստծո:
