Հայաստանում ԻԻՀ դեսպան Մոհամմադ Ռեիսիի մամուլի ասուլիսը լրջորեն անհանգստացրել է Ադրբեջանին: Հարեւան երկրում հատկապես ուշադրության են առել իրանցի դիվանագետի դիտարկումներն այն մասին, որ «ադրբեջանցիները տարածքային հավակնություններ ունեն նաեւ Հայաստանի, այլ երկրների նկատմամբ» եւ որ «Ադրբեջանն ստեղծվել է 1918թ.-ին»:
Դեսպան Ռեիսին, իհարկե, երկու դեպքում էլ ճիշտ է: Բայց ահա ադրբեջանական կողմը, չունենալով որեւէ հակափաստարկ, ավելի ճիշտ` ծախսելով իրանական Ատրպատական նահանգը «հնագույն ադրբեջանական պետություն» ներկայացնելու իր ողջ «զինանոցը», բավական ճարպկորեն նենգափոխել է իրանցի դիվանագետի դիտարկումները, դրանք ներկայացրել այնպես, թե նա «չի հարգում Իրանի հոգեւոր առաջնորդի տեսակետը» Լեռնային Ղարաբաղի հարցում:
Ըստ vesti.az-ի, «մի քանի տարի առաջ (կոնկրետ ե՞րբ- Վ. Ա.) ադրբեջանական մի լրատվամիջոց (ո՞ր- Վ. Ա. ) դիմել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության ղեկավարի եւ հոգեւոր առաջնորդի քարտուղարությանը, որպեսզի ճշտի նրա կարծիքը Լեռնային Ղարաբաղի շուրջը հայ-ադրբեջանական (՞- Վ. Ա.) հակամարտության վերաբերյալ»:
Ադրբեջանական «լրատվամիջոցի» տեղեկացմամբ, ստացվել է «պատասխան», որտեղ ասված էր. «Այաթոլլա Խամենեի դիրքորոշումը Լեռնային Ղարաբաղի հանդեպ ի սկզբանե եղել է հստակ եւ բաց. Ղարաբաղը մուսուլմանների հողն է, եւ նրանք, որ զոհվել են` մարտնչելով հանուն դրա, շեհիդներ են, իսկ անջատողականների հետ ցանկացած կապ «հարամ» է եւ անօրինական»:
Թե որքանո՞վ է ճիշտ, որ ադրբեջանական «լրատվամիջոցն» այս «պատասխանն» է ստացել ԻԻՀ հոգեւոր առաջնորդի գրասենյակից, խիստ կասկածելի է, քանի որ vesti.az-ը սույն «մեջբերման» որեւէ աղբյուր չի մատնանշել: Բայց եթե անգամ ԻԻՀ հոգեւոր առաջնորդն այդ տեսակետն ունի, միեւնույն է, Հայաստանում Իրանի դեսպանի գնահատականները որեւէ կերպ դրան չեն առնչվում, որովհետեւ նա չի խոսել Լեռնային Ղարաբաղի պատկանելության թեմայով, այլ փաստել է, որ Ադրբեջանն իր հարեւան երկրների հանդեպ ունի տարածքային նկրտումներ:
Ինչո՞ւ է ադրբեջանական կողմը նենգափոխել դեսպան Ռեիսիի հստակ արտահայտած միտքը, իրավիճակը վերստին խճողել իսլամական համերաշխության մասին մտավարժանքներով: Դա ունի շատ պարզ բացատրություն. Բաքվում հասկացել են, որ իրանական կողմը բոլորովին էլ փակված չի համարում «Հարավային Ադրբեջանի» թեման, որը մինչեւ վերջերս, մինչեւ Իրանի եւ Արեւմուտքի հարաբերություններում որոշակի «ձնհալ» կնկատվեր, Իլհամ Ալիեւի կառավարությունը եւ նրա կողմից լիովին վերահսկվող խորհրդարանը ճանաչել էին որպես «հրատապ լուծում պահանջող»:
Երբեւէ պաշտոնական Բաքուն ստիպված է լինելու շատ հստակ դիրքորոշում արտահայտելու` վե՞րջ է դնում Իրանի հյուսիսային նահանգները բռնակցելու քաղաքականությանը, թե՞ ոչ, հրաժարվում է իրանական հազարամյա մշակույթը կողոպտելուց, թե՞ ոչ: Իրանական կողմի բուն հարցադրումը սա է: Եվ որքան էլ Բաքուն ճգնի խնդիրը նենգափոխել ԼՂ հարցում Իրանի կողմնորոշումը «ճշգրտելու անհրաժեշտությամբ», երկու երկրների հարաբերություններում դրանից քիչ բան է փոխվելու:
Տառացիորեն օրերս ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն «համաշխարհային մշակութային արժեք» է ճանաչել «չովգան» կոչվող խաղը, ինչն առաջ է բերել իրանական կողմի զայրույթը: «Այդ նույնն է, եթե մենք ասենք, որ շոտլանդական վիսկին իրանական խմիչք է»,- CNN-ին ասել է իրանցի մի պրոֆեսոր: Մինչդեռ Ադրբեջանի մշակույթի նախարարն անպատկառ կեցվածքով հայտարարել է, թե «դա ողջ ադրբեջանական ժողովրդի հաղթանակն է»:
Հետաքրքրական է` ո՞ւմ դեմ: Իհարկե` Իրանի, որի կառավարությունն արդեն շուրջ մեկ տարի նույն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին հորդորում է խոչընդոտել, թույլ չտալ, որ պարսիկ բանաստեղծ Նիզամիի շիրմաքարի պարսկերեն գրությունը ջնջվի եւ փոխարինվի ադրբեջաներենով, ինչպես ցանկանում է անել Ադրբեջանի կառավարությունը:
«Չլինի՞ թե հարեւան երկրների հանդեպ տարածքային հավակնությունների մասին խոսելիս ԻԻՀ դեսպանը նկատի է ունեցել Ադրբեջանի նախագահի այն միտքը, որ Երեւանը եւ Զանգեզուրը պատմական ադրբեջանական հողեր են, որտեղ ադրբեջանցիները կվերադառնան անպայման»,- փարիսեցիաբար հարցրել է vesti.az-ի մեկնաբանը, եւ ինքն էլ պատասխանել. «Բայց այդպես ասելիս նա նկատի է ունեցել, որ ԼՂ հարցի կարգավորումից հետո ադրբեջանցիները կկարողանան ապրել Երեւանում եւ Զանգեզուրում»:
Թե ի՞նչ է երեւակայել Իլհամ Ալիեւը, տվյալ համատեքստում որեւէ հետաքրքրություն չի ներկայացնում: Կրկնում ենք. դեսպան Ռեիսին միանշանակորեն հասկանալ է տվել, որ 1918թ.-ին ստեղծված Ադրբեջանը չի կարող մրցակցել հազարամյակների պատմություն ունեցող Իրանի հետ, եւ ժամանակն է, որ պաշտոնական Բաքուն հրապարակավ հրաժարվի Ատրպատականի եւ իրանական մշակույթի հանդեպ իր իսկ համար վտանգավոր ոտնձգություններից:
