Ֆրեզնոյի Կալիֆոռնիայի նահանգային համալսարանի հրատարակչության հայկական մատենաշարը հայտարարեց իր տասնվեցերորդ հատորի՝ Վարդան Մատթէոսեանի եւ Արծվի Բախչինյանի «Աշխարհի կինը. Արմեն Օհանյան՝ «Շամախեցի պարուհին» (A Woman of the World: Armen Ohanian, the Dancer of Shamakha ) հրատարակության մասին:
«Աշխարհի կինը» պարուհի եւ գրող Արմեն Օհանյանի (1888-1976) կյանքի հետաքրքրաշարժ տարեգրությունն է: Նա ուսյալ կին էր, որ ծնվել էր կովկասահայ ընտանիքում եւ տիրապետել կես տասնյակ լեզուների. իսկապես «աշխարհի կին», որն ապրել է այնպիսի տարբեր ժամանակներում եւ վայրերում, ինչպիսիք են ռուսական Կովկասը, Իրանի սահմանադրական հեղափոխությունը, «Հիասքանչ դարաշրջանը» Ֆրանսիայում, փոթորկալից 20-ականները Միացյալ Նահանգներում, վաղ Խորհրդային Միությունը, եւ ավարտել է իր օրերը Մեքսիկայում՝ առեղծվածներով պատված իրադարձություններով լի կյանք ապրելուց հետո:
Օհանյանը բազմաթիվ մշակույթներ է կամրջել որպես դերասանուհի` Կովկասում, թատրոնի ռեժիսոր` Պարսկաստանում, գրող` Ֆրանսիայում եւ թարգմանիչ՝ Մեքսիկայում: Ամենից առաջ նա հռչակված էր որպես պարուհի Ասիայից մինչեւ Աֆրիկա, Եվրոպայից Ամերիկա՝ «շամախեցի պարուհի» եւ «պարսիկ պարուհի» անուններով: Մաս կազմելով Արեւմուտքում տարածվող Մերձավոր եւ Հեռավոր Արեւելքի պարերի հոսանքին՝ նա պատկանում էր պարողների այն դասին, որն իր բնիկ մշակույթից սնված պարարվեստ էր ներկայացնում:
Օհանյանին պատկերել են նշանավոր նկարիչներ եւ քանդակագործներ, եւ շատ հայտնի ժամանակակիցներ նրա մասին վկայություններ են թողել իրենց նամակներում եւ հուշերում: Նրա կյանքը՝ երկրների, լեզուների եւ մշակույթների սահմաններից անդին (նա գրել է չորս լեզուներով՝ հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն եւ իսպաներեն, իսկ նրա ստեղծագործությունները հրատարակվել են առնվազն տասնչորս երկրներում) շեշտադրում է որոշ տարրեր, որոնք միահյուսված են սփյուռք հասկացության հետ՝ անդրազգայնականություն, բազմալեզվություն, բազմամշակութայնություն եւ հայրենիքի բազմակողմանի ըմբռնում:
Համատեղ այս նախագիծը կյանքի է կոչել երկու տասնամյակների մի հետազոտություն, որի առաջին փուլը եղել է հայերեն հատորը (2007 թ.), որն այժմ կրկնապատկվել է իր ծավալով եւ տեղեկությունների առատությամբ: Օգտագործելով բազմաթիվ լեզուներով արխիվային եւ տպագիր աղբյուրների հսկայական բազմազանություն՝ հեղինակներն այս 450 էջանոց կենսագրությամբ գիտնականներին եւ ընթերցողներին առաջարկում են նոր պատկերացումներ արեւելյան բեմական պարի, մշակութային եւ գենդերային ուսումնասիրությունների, սփյուռքագիտության եւ այլ թեմաների վերաբերյալ:
Պատմական գիտությունների թեկնածու Վարդան Մատթէոսեանը պատմաբան եւ գրականագետ է՝ հայ դասական եւ ժամանակակից մշակույթի հանդեպ լայն հետաքրքրություններով: Հրատարակել է հայերեն, իսպաներեն եւ անգլերեն ութ գիրք, երկու տասնյակ թարգմանություն եւ մի քանի խմբագրված հատոր: Այժմ նա Հայաստանեայց Եկեղեցու Արեւելեան թեմի Ազգային առաջնորդարանի (Նյու Յորք) գործադիր տնօրենն է:
Բանասիրական գիտությունների թեկնածու Արծվի Բախչինյանը Հայ սփյուռքի պատմության եւ մշակույթի մասնագիտացած գիտնական է, նաեւ գրող եւ թարգմանիչ: Նա մոտ քսան գրքի հեղինակ, խմբագիր եւ թարգմանիչ է, ինչպես նաեւ հայերեն, անգլերեն եւ ռուսերեն պարբերականների մշտական աշխատակից: Նա Հայաստանի ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի (Երեւան) գիտաշխատող է:
Ֆրեզնոյի Կալիֆոռնիայի նահանգային համալսարանի հայկական մատենաշարը ստեղծվել է Մ. Վիկտորյա Կարագյոզյան Կազանի եւ Հենրի Ս. Խանզադյան Կազանի հիմնադրամի առատաձեռն աջակցությամբ: Մատենաշարի գլխավոր խմբագիրը պրոֆեսոր Բարլո Տեր Մկրտչյանն է:
«Աշխարհի կինը. Արմեն Օհանյանը՝ «շամախեցի պարուհին» հատորը հասանելի է Abril Books-ում (http://www.abrilbooks.com/books/identity-and-culture/women-s-studies/woman-of-the-world-a.html), NAASR գրախանութում (https://naasr.org/products/a-woman-of-the-world-armen-ohanian-the-dancer-of-shamakha) եւ Ազգային առաջնորդարանի գրախանութում (https://armenianprelacy.org/shop/):
