ՀՀ մերօրյա իշխանությունները, իրենց ղեկավարի գլխավորությամբ, ամեն ինչ անում են մեր մարդկանց համոզելու համար, որ վերջիններս իրենց պաշտոնավարման շրջանում սկսել են ավելի լավ ապրել: Առարկելու խնդիր չկա, քանզի այս տարիներին երկրի տնտեսությունում այնպիսի իրադարձություններ են կատարվել, որոնք կարելի է աննախադեպ որակել: Ասենք, պետական պարտք կոչվածը, որը նախորդ տասնամյակների 7 մլրդ դոլարից հասել է 13 մլրդ դոլարի, դրանց տարեկան տոկոսների մարումը՝ մոտ 1 մլրդ դոլարի: Թե քանի մանկապարտեզ ու դպրոց կկառուցվեր վերջին այս գումարի օգնությամբ, դժվար չէ հաշվել, քանզի ֆինանսական միջոցների պակասից մշտապես խոսող ՀՀ ֆինանսների նախարարն էլ է նկատում, որ ՀՀ-ում ունենք հսկայական չիրականացված պոտենցիալ, հայերենով՝ կարողունակություն: Միայն չգիտես ինչու չի ասվում, թե ինչու վերջին տարիների այդ 7 մլրդ դոլարի գումարները երեւացող ծախս չդարձան ՀՀ տնտեսական միջավայրում, հեռահար ծրագրերի մշակման ու կիրառման նպատակով անհրաժեշտ լաբորատորիաների ու փորձադաշտերի չվերածվեցին: Ասենք, ՀՀ զարգացման նպատակով էլեկտրաէներգիա է պետք, առաջիկա 5-10 տարիների համար թե ինչքան, երբեւէ չի ասվում: Միայն վկայակոչվում է ատոմակայանի գոյությունը, որը էլեկտրաէներգիայի արտադրության անսպառ միջոց է ներկայացվում, գործող բլոկի տարեկան հզորությունը՝ 2-2,5 մլրդ կիլովատժամ:
Վերջերս նախարարներից մեկը նկատեց, որ արդեն այսօր ՀՀ-ում 870 մգվտ հզորության արեւային էլեկտրակայաններ են գործում, այն ներկայացրեց որպես Մեծամորի ռեակտորի կրկնակի հզորություն, միայն չհիշատակեց դրանցում էլեկտրաարտադրությունը, որն ընդամենը 700 մլն կիլովատժամ է: Գրեթե նույնպիսի հնարամտություն կիրառեց ԱԺ ֆինանսա-տնտեսական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Բաբկեն Թունյանը երկրի պարտքը ներկայացնելու առիթով, հիշեցնելով միայն արտաքին պարտքը, որը 5 մլրդ դոլարից հասել է 6,5 մլրդ դոլարի: Որ մի այդքան էլ ՀՀ բանկերի կողմից գնված ներքին պարտքն է, ոչ մի ձայն-ծպտուն: Փոխարենն անկասելի է ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարը, որ անվարան հայտարարեց, թե երկրի գյուղոլորտում ցորենի մշակությամբ զբաղվելը նպատակահարմար չէ՝ ծախսեր-շահույթ աննպաստ արդյունքի պատճառով: Թե ինչո՞ւ է այն Երկիր մոլորակի չորս կողմերում շահութաբեր, հենց թեկուզ մեր հարավային հարեւան Իրանում ու Թուրքիայում, որեւէ բացատրություն չի տրվում: Առաջինում ցորենի արտադրությունը 10 մլն տոննա է, 1 բնակչի հաշվով 130 կգ, երկրորդում՝ 250 կգ, ՀՀ-ում հազիվ 30 կգ, երբ 2000-ականների սկզբներին մինչեւ 150 կգ ցուցանիշ ենք ունեցել: Արդյունքում՝ թռչնամսի արտադրությամբ զբաղվող գործարարը նշում է, որ մերձակա երկրներից մեկում հող է վարձակալել, կերային եգիպտացորեն է մշակում, տեղափոխման լրացուցիչ ծախսեր կատարում, որն էլ արտացոլվում է տեղական թռչնամսի գներում. այն գրեթե կրկնակին է ներմուծվածի համեմատ:
Մտորում եմ այսօրինակ իրավիճակների շուրջ եւ հիշում հայկական Դավոս անցկացնելու շուրջ ոմանց առաջարկությունները: Թե ովքեր եւ ինչի շուրջ կարող են խոսել տնտեսագիտական ակնարկված հավաքներում, անկեղծորեն դժվար է գուշակել: Այն պայմաններում, երբ տնամերձերը քանդում են, 4-5 հարյուրական թզաչափ տարածքներում այգիներ հիմնում, բանական տնտեսավարման մասին դժվար է խոսել, քանզի տնամերձերը այլ տրամաբանությամբ են ստեղծվել: Նույնն է այգեգործական ընկերությունների պարագայում, որոնք գործում են թե՛ եվրոպական, թե՛ ռուսական միջավայրերում: Դրանք թե՛ հանգստի կազմակերպման լավագույն ձեւեր են, թե՛ լրացուցիչ եկամուտներ ստանալու հնարավորություններ, որպիսի ցանկություններ չի նկատվում ՀՀ վարչապետի՝ մեր մարդկանց լավ ապրելու շուրջ զրույց- մենախոսություններում:
Տվեք նրանց փոքր հողակտորից բարիք ստեղծելու ու հետն էլ մի բաժին սուրճ ըմպելու հնարավորությունը, նրանք ոչ իշխանության կողմը կնայեն, ոչ էլ անունը կտան: Չգիտես ինչ շարժառիթներով այսօրինակ խնդիրների շուրջ մեզանում չի խոսվում, այն փոխարինվում է պետության կողմից մարդկանց հանդեպ ինչ-ինչ հոգածությամբ, որն, ավաղ, ցանկությունների դրսեւորում է առայժմ:
Հսկայական չիրականացված պոտենցիալ ասելիս մեր պաշտոնյաները որոշակի հպարտությամբ են խոսում գործող հարկային օրենքների մասին, դրանք որակում ներդրումային բիզնեսի հուսալի երաշխիք: Չեմ վիճում, սակայն նաեւ անկարող եմ չանդրադառնալ, ասենք, մեր երբեմնի բախտակից Լիտվայի վիճակագրությանը: Բնակչությունը՝ 2,7 մլն մարդ, գրեթե ՀՀ-ի չափ, իսկ ահա բյուջեն 18,5 մլրդ դոլար, մերի եռապատիկը: Արժե նկատել, որ բյուջեն համախառն ներքին արդյունքի ընդամենը 14 տոկոսն է, երբ մեզանում ծրագրվում է այն 23 տոկոսից 25 տոկոսի բարձրացնել: Թե ինչ տրամաբանությամբ, գործարար հատվածը չի հասկանում, փոխարենը կառավարությունն է պահանջում՝ բյուջեն 200 մլրդ դրամով պակասուրդային է, փող է պետք:
Իսկ ո՞ւր մնաց հսկայական չիրականացված կարողունակությունը:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
