Հայերս սիրում ենք աշխարհին զարմացնել, փոխանակ հիացնելու: Պատերազմը տանուլ տալուց, անձնատվական փաստաթուղթ ստորագրելուց եւ պայմանավորվածից շատ ավելին զիջելուց հետո Նիկոլ Փաշինյանի համառությունը պաշտոնից կառչած մնալու եթե բացատրվում էր նրա մտավոր ու հոգեկան դրությամբ, ապա արտահերթ ընտրություններում նրա ստացած ձայների քանակը, նույնիսկ եթե նվազ լիներՙ քան իր մրցակիցներինը, պիտի ապշեցներ բոլորին, ինչպես մեզ, այնպես էլ այն օտարներին, որոնք դեռ հավես ունեն մեզնով հետաքրքրվելու:
Հանճարեղ Երվանդ Օտյանը իր հրաշալի տոմսակներից մեկում պատմում է, թե ինչ զրույց է ունեցել Կահիրեի հրապարկներից մեկում մահվան դատապարտված հանցագործներին կախաղան բարձրացնող պրոֆեսիոնալ դահիճի հետ, որը պարանի օղակը զոհի պարանոցին ացնկացնելու պահին թպրտացող մարդու ականջին ինչ-որ բան էր փսփսում, որից հետո դատապարտյալը խելոքացածՙ վիզը երկարում էր դեպի օղակը: Ի՞նչ էր նա փսփսում: Բացատրում է դահիճը. «Ասում եմ, որ օղակը կտրել եմ եւ այն ձգելու պահին պոկվելու է, որից հետո, հին արեւելքում ընդունված օրենքի համաձայն, այլեւս մահապատժի չես ենթարկվի»: Մահվան դողէրոցքի մեջ գտնվողը չունի այլ ելքՙ քան հավատալ իրեն ասվածին:
Դաժա՞ն պատկեր է, այո՛, սակայն շատ է նման այն շուռնուխցուն, որը քվեարկում է հօգուտ Նիկոլի, քանի որ նրանից «նվեր» է ստացել կես միլիոն դրամ, որը սակայն երբեք չի բավականացնի նոր տուն սարքելու համար, երբ նույն Նիկոլը ազերիներին զիջի ամբողջ Շուռնուխը: Կամ նման է պատերազմում որդուն կորցրած այն կնոջը, որը մխիթարվում է Նիկոլի գոյությամբ: Երեւի Նիկոլը դա՛ նկատի ուներ, երբ բարբառում էր պարտված լինելու հպարտության մասին: Երեւի ոմանց համար շա՜տ վարակիչ էր այդ եւ այդպիսի հպարտությունը…
Ինչեւէ, հասարակագետներին թողնենք այդ եւ նման երեւույթները ուսումնասիրելու պարտականությունը եւ հիշեցնենք միայն, որ գոնե մեր մասնագետները մինչեւ հիմա չեն կարողացել հստակ բացատրել, թե ինչո՞ւ էր, օրինակ, հայաստանցիների մեծամասնությունը 68 տարի առաջ անկեղծ արցունքներ թափում Ստալինի մահվան առիթով, նույնիսկ նրանքՙ որոնց հարազատները անհետ կորել էին սիբիրյան սառնամանիքում: (Ներողություն անհամաչափ համեմատության համար):
Մի կողմ թողնենք նաեւ ընտրական կեղծիքների, վարչական լծակների օգտագործման, աշխատանքից հեռացնելու սպառնալիքի, կաշառատվության ու կաշառակերության, զոռբայության եւ այլՙ բազմաթիվ օրինախախտումները, որոնցով Նիկոլի իշխանությունը փաստորեն ոչ մի բանով չտարբերվեց իր նախորդներից ու «նախկիններից», ու դեռ մի բան էլ ավելի: Դրանցով թող զբաղվեն համապատասխան մարմիններն ու անձինք, եթե ցանկություն ու շահ ունեն: Թող զբաղվեն նաեւ իրավաբաններն ու թվաբանագետները խորհրդարանում «սահմանադրական մեծամասնության» հարցը վճռելու համար: Չոր իրականությունն այն է, որ մեր ժողովրդի առավել մեծ մի հատված իր ձայնը տվեց հողատուին, արկածախնդրին: Ոչինչ չենք կարող անել, նրանք մասն են կազմում մեր ժողովրդի, նրանց զավակներն էլ, մեր բոլորի զավակների պես, գիտեն թշնամու դեմ անձնազոհ կռիվ տալ ու զոհվել նաեւ, եթե հրաման ու հրամանատար ունենան…
Նորությունն այն է, որ ամենայն հավանականությամբ առաջիկայում մենք կունենանք բավականին տարբեր մի խորհրդարան, որտեղ, հույս ունենանք, քաղաքական սահմանազատումն ու սահմանագծումներն արդեն հստակ կլինեն, պետական շահի գիտակցումը եւ չգիտակցումըՙ ավելի որոշակիացված, ներիշխանական խաղերն ու խարդավանքներըՙ ավելի զսպված, Նիկոլի ու նիկոլականների շահատակություններըՙ բացահայտված: Հակառակ մեծամասնական դակիչների առկայության, նոր խորհրդարանը կարող է գեթ ինչ-որ չափով վերհիշեցնել, որ Հայաստանը ոչ բարով-խերով խորհրդարանական հանրապետություն է, ինչը, վստահ ենք, դուրեկան չի լինելու Նիկոլի ու մեր երկրի արտաքին թշնամիների համար:
Վստահ կարելի է ասել, որ նոր խորհդարանում Նիկոլը չի կարող իրեն սանձարձակ եւ ազատ զգալ, կարեւորագույն հարցերում նա կաշկանդված է լինելու, ինչպեսՙ այսպես կոչված «զանգեզուրյան միջանցքի» խնդրում, որը ուրվագծվում է մեր դիմաց եւ որի ապացույցը թե՛ ամերիկյան, թե՛ եվրոպական եւ թե՛ ռուսական համատեղ շտապողականությունն էր ընտրությունների կայացած լինելու եւ այդ առթիվ հայ ժողովրդին շնորհավորելու գործում:
