Վերջերս Թեքսասի համալսարանի հրատարակչությունը լույս է ընծայել հայկական ինքնության եւ սփյուռքին պատկանելության մասին «Մենք բոլորս հայեր ենք. ձայներ Սփյուռքից» ակնարկների ժողովածուն: Այն խմբագրել է «Շիքագո ռեւյու օֆ բուքզ» («Չիքագոյի գրքերի տեսություն») ամսագրի խմբագիր–խորհրդական, Guernica-ի գեղարվեստական գրականության խմբագրի օգնական եւ 2022 թվականի Creative Armenia-ՀԲԸՄ կրթաթոշակառու Արամ Մրջոյանը: Ներկայացնում ենք գրքի մասին տեղեկություններ՝ վերցված https://www.degruyter.com/ կայքէջից:
«Մենք բոլորս հայեր ենք» ժողովածուն միավորում է կայացած եւ սկսնակ հայ հեղինակների, որոնք մտորում են ներկայումս հայկական էթնիկ ինքնության բարդությունների մասին: Այս անհատական ակնարկները վերհանում են սփյուռքի այն ձայները, որոնք պատմականորեն լռության են մատնվել իրենց համայնքների ներսում եւ դրանցից դուրս, ներառյալ քվիր, բազմառասա եւ բազմաէթնիկ հեղինակները: Այս ժամանակակից անթոլոգիայի տասնութ մասնակիցներն ուսումնասիրում են տեղահանման, ձուլման, ժառանգության եւ տան ավելի լայն սահմանումների խնդիրները: Գրավիչ ստեղծարար գիտական գրականության միջոցով նրանցից շատերն իրենց հարց են տալիս, թե ի՞նչ է բավականաչափ հայ լինելը հաճախ չճանաչված համայնքում:
Հատորի բովանդակությունը հետեւյալն է` «Ինչպես հայկական թաղման հալվան օգնեց իմ ընտանիքին տուն գտնել Ամերիկայում» (Լիանա Աղաջանյան), «Հավա Նագիլա» (Նաիրա Կուզմիչ), «Որտեղից ես: Չէ՛, իրականում որտեղի՞ց ես» (Սոֆիա Արմեն), «Միջ/ռասայական սիրո պատմություն» (Գոհար Ավագյան), «Լեզվի դասեր» (Նենսի Գրիգորյան), «Լավ, ծանրակշիռ անուն» (Օլիվիա Քաթրանջյան), «Իմ Հայաստանը. պատկերացում եւ տեսլական» (Քրիս Մաքքորմիք), «Պատերի ներքո. մտորումներ հայ հեղափոխականների մասին» (Նենսի Ագաբյան), «Վերադառնալով տուն» (Քրիս Բոհջալյան), «Կորած եւ գտնված» (Ալին Օհանեսյան), «Նամակ ծոռանս» (Րաֆֆի Ջո Վարդանյան), «Բաց վերքեր» (Աննա Գազմարյան), «Բառերը-the Words» (Ջ. Պ. Տեր-Պողոսյան), «Ճանապարհ դեպի պատկանելություն» (Րաֆֆի Բուջիկանյան), «Իմ մարմնի պատմությունը» (Հրակ Վարդանյան), «Հայացք դաշտավայրին. հայ սփյուռքի մասին հաշվետվություն Գլենդեյլի բիենալեի տեսության փոխարեն» (Մաշինկա Ֆիրունց Հակոբյան), «Սեւամորթ հայուհի Անջելենոյի հայացքն Արցախին» (Քարեն Ռոուզ Մկրտիչյան), «Մենք բոլորս հայեր ենք» (Սքաութ Թուֆանքջյան):
Այս անթոլոգիայի վերաբերյալ արդեն կան դրական կարծիքներ. «Այս արտասովոր ակնարկներից յուրաքանչյուրը դարավոր ցեղասպանությամբ փոխված կյանք է, որոնք լուսաբանում են ոչ միայն քաղաքական բռնության ճանաչելի կողմերը, այլեւ թաքնված, դաժան նրբությունները, թե ինչպես են դրանք շարունակվում տարբեր կերպ: Հանքաքարի պես ծանր է ու շլացուցիչ» (Պատրիկ Նաթան):
«Հատորի ամենամեծ առավելությունը հեղինակների բազմազանությունն է: Միմյանց կողքին բազմառասա, քվիր եւ բազմասի»ության կողմնակից հայկական ձայների առկայությունը համարձակ հարստություն է բերում, որը դուրս է գալիս պարզապես նորույթի սահմաններից: Այս պատմությունները, որոնք շատ ընթերցողներ գուցե նախկինում երբեք չեն լսել, նաեւ պատշաճ կերպով վերացնում են կանխակալ պատկերացումներն այն մասին, թե ով եւ ինչն է կազմում հայ Սփյուռքը: Գրողները, որոնք խորապես հասկանում են, թե ինչ է նշանակում ջնջել կամ ժխտել որեւէ մեկի պատմությունը, այդպիսով ցույց են տալիս, որ ջնջման այլ տեսակները դիմագրավելի եւ խուսափելի են» (Լեյլա Էմերի):
«Այս ժողովածուի 18 ակնարկները հայկական ինքնության, պատկանելության եւ վերաբնակության հարցերում խորամուխ են լինում մի համայնքի տեսանկյունից, որի անցյալը հաճախ աննկատ է մնում» («Նյու Յորք թայմս»):
«Ընտրյալ հեղինակների այս հմայիչ խմբի յուրաքանչյուր ակնարկ ներկայացնում է յուրահատուկ եւ հզոր տեսակետներ այն մասին, թե ինչ է նշանակում փնտրել սեփական ինքնությունը՝ կտրված լինելով հայրենիքից, լեզվից եւ ժառանգությունից: Ձեւվածք եւ զգացմունքային հնչեղություն ունեցող այս գործերը հարցադրում են կատարում, թե ի՞նչ է նշանակում լինել «բավականաչափ հայ»: Ընդհանուր առմամբ անթոլոգիան տուրք է տալիս է Հայոց ցեղասպանության եւ դրա հետեւանքով առաջացած Սփյուռքի կորսված եւ ընդմիշտ փոխված կյանքերի պատմությունը եւ նախանշում է ուղղությունը դեպի առաջ՝ պատմելով ու վերապատմելով կարեւոր պատմություններ: Դա ե՛ւ շշմեցուցիչ ձեռքբերում է, ե՛ւ ողջունելի լրացում մեր գրական գրանցամատյաններում» («Շիքագո ռեւյու օֆ բուքզ»):
«Մասամբ՝ զվարճանքի միջոցառում ու մասամբ՝ օպերա, միաժամանակ՝ հիասքանչ ու տանջող, ընդհանուր առմամբ՝ ցնծալից… Յուրաքանչյուր ակնարկ հենվում է նախորդի վրա՝ խորացնելով ընթերցողի ըմբռնումն ընտանիքների վրա ցեղասպանության՝ սերնդեսերունդ ազդեցության վերաբերյալ եւ մղելով էթնիկ պատկանելության մասին խորհրդածությունների: Ակնարկները չեն երկնչում երբեմն սարսափելի իրադարձությունների առջեւ, բայց դրանցից յուրաքանչյուրն առաջարկում է նաեւ քաղցրություն, գրավչություն եւ վճռականություն՝ առերեսվելու այս ճշմարտությունների եւ առաջ շարժվելու հույսով ու կարեկցությամբ: Սա ակնարկների նրբաճաշակ հավաքածու է» («Թրիքուարթըրլի»):
Անգլերենից թարգմանեց ԱՇՈՏ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԸ
