Հայկական հիվանդություն կամ՝ ընտրական խարդախություններ

Գյումրիում մարտի 30-ին կայացած ավագանու արտահերթ ընտրությունները ոչնչով չտարբերվեցին նախորդ բոլոր՝ համապետական ու համայնքային ընտրություններից, ինչ վերաբերում է ընտրախախտումներին ու բազմաժանր եւ բազմատեսակ խարդախություններին, որոնք սկիզբ են առել դեռեւս 1991 թ.ին եւ շարունակվում են առայսօր՝ հետզհետե ավելի ճոխ ու կատարելագործված: Ընտրախախտումների առաջամարտիկը, ինչպես միշտ, օրվա իշխանությունն է իր անխուսափելի վարչական ռեսուրսներով, որոնց գումարվեցին Նիկոլի իշխանության սիրած ոստիկանապետական գործողությունները՝ առեւանգումներ, շանտաժներ, կալանքի սպառնալիքներ, ճնշումներ, չխնայելով նույնիսկ զառամյալ տատիկներին… Այս անգամ էլ օգտագործվեցին քվեաթերթիկները հաշվելու պահին էլեկտրական հոսանքի անջատումները, աշխատանքից հեռացնելու նախազգուշացումները, ընտրակաշառքը, որն այս անգամ արդիականացվել էր բջջային հեռախոսներով ընտրողներին 5-10 հազարական դրամի ընտրակաշառք փոխանցելով:

Այս բոլորը սկիզբ էին առել, ինչպես ասացի, 1991 թ.ին, նախագահական առաջին ընտրություններում: Ընտրության օրը, կեսօրին, ՌԱԿ կենտրոնական գրասենյակում ահազանգ ստացվեց, որ Աբովյան քաղաքի ընտրական տեղամասում ՀՀՇ-ականները լցոնումներ են կատարում: Շտապ ուղարկեցինք մեր մի քանի տղաներին՝ տեղում պարզելու իրավիճակը: Արագ վերադարձան գրասենյակ՝ զարմանքից քծմիծաղելով: Զեկուցեցին, որ երբ տեղամասի ՀՀՇ-ական ներկայացուցչին զգուշացրել են զերծ մնալ անօրինական նման արարքներից, վերջինս անվրդով՝ հօգուտ գլխավոր ու միակ ֆավորիտ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին լրացված քվեարթերթիկների մի ամբողջ տրցակ է առաջարկել մեր տղաներին՝ «Խի՞ եք նեղանում, դուք էլ գցեք քվեատուփ» ասելով:

Այս պատմության ծիծաղելին այն է, որ ԼՏՊ-ն նաեւ ՌԱԿ-ի թեկնածուն էր, ինչը բնավ դուր չէր գալիս ՀՀՇ-ականներին: Դա նման էր այն գողությանը, որը երդվյալ գողը ինքն է կատարում ինքն իր դեմ՝ երբ ուրիշից գողանալու բան չի գտնում: Նրա հիվանդությունը կամ, այսպես կոչված, խասյաթն է այդպիսին, Սովետից, պարսիկներից ու թուրքերից ժառանգած խարդախությունը, ավելի բնորոշ՝ դաղալությունը, խոր արմատներ ունի իր մեջ: Ափսո՜ս այն գումարներին, որոնք հետագա տարիներին տրվել են մեր իրարահաջորդ իշխանություններին, մանավանդ ամերիկյան կառավարության կողմից, ընտրական կանոնների ու գործընթացի բարեփոխման նպատակով:

Օրերս կարդում եմ Հայաստանում Մ. Նահանգների նախկին դեսպան՝ տիկին Մարի Յովանովիչի հրաշալի մեմուարները նաեւ մեր երկրում ունեցած իր փորձառության մասին: «Դասեր՝ ծայրից», «Lessons From The Edge» վերնագրով այդ գրքի՝ Հայաստանին վերաբերող 51 էջերում նախկին դեսպանը խոսում է ընտրական խեղված գործընթացի, խարդախությունների, իշխանական ապօրինի գործողությունների մասին առավելաբար, նկատի ունենալով իր պաշտոնավարման առաջին տարում՝ 2008 թ.ի մարտի 1-յան խռովությունների մասին, իր ամերիկացի ընթերցողներին բացատրելով, օրինակ, թե ի՞նչ է նշանակում «կարուսելային քվեարկություն»: Հայ ընթերցողը պիտի ցանկանար ամոթից գետնի տակ մտնել՝ կարդալով նրա վկայությունները:

Իսկ ի՞նչ կգրեր տիկին դեսպանն այսօր ի տես Գյումրիում տեղի ունեցող նախնըտրական, ընտրական ու հետընտրական խարդավանքներին, օրենքի, օրինականության եւ ընդհանրապես ռամկավարության-ժողովրդավարության ոտնահարումներին, եթե պաշտոնավարեր հիմա: Փոխարենը՝ կարելի է պատկերացնել, թե նույն հարցով ի՜նչ զեկուցագիր է ներկայացրել ԱՄՆ-ի ներկայիս դեսպանը իր կառավարությանը:

Ամբողջ 35 տարի է անցել Անկախության հռչակումից, եւ ազգովին չենք կարողանում ազատվել անբուժելի թվացող այդ հիվանդությունից: Ավելին՝ վերջին 5,5 տարում հիվանդությունը խորացել է ավելի քան երբեք ու դեմ է առել այն կետին, որը մեր Սահմանադրության մեջ արձանագրված է որպես անփոփոխելի, անխախտելի օրենք.

1-ին հոդված.- «Հայաստանի Հանրապետությունն ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն է»:

2-րդ հոդված.- «Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին»:

…«Իշխանության յուրացումը որեւէ կազմակերպության կամ անհատի կողմից՝ հանցագործություն է»:

Հիմնարար, անբեկանելի սկզբունքներ՝ որոնք, Գյումրու ընտրությունները վկա՛, ոտնակոխ են արվում գործող իշխանության կողմից՝ մեղսակցությամբ ընդդիմադիր համարվող ուժերի եւ անհատների:

Բուժվե՛լ է պետք:

ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ