Արցախյան հակամարտութությունը ցույց տվեց ՀԱՊԿ-ի թույլ կողմերը
Հայաստանում ներքաղաքական զարգացումների եւ փողոցի ակտիվացման ֆոնին՝ օրերս պրոռուսական հանրույթը քննարկում ու վերլուծում էր Դաշնային երկրի ներկայացվածությունը ոչ միայն Հայաստանում, այլեւ՝ հետխորհրդային մյուս երկրներում: «Ռուսաստանի եւ Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերակայությունները հետխորհրդային տարածքում» կլոր սեղանին ներկա էր նաեւ «Ազգ»-ը: Ուշադրության արժանի էր հատկապես ռուս քաղաքագետ Դմիտրի Տրենինի վերլուծությունն ու մտքերը՝ կապված Արցախյան հակամարտության, ՀԱՊԿ առաքելության, Հայաստանի արտաքին քաղաքական վեկտորի եւ հարակից թեմաների մասին:
Ըստ քաղաքագետի՝ ՌԴ-ն այս՝ հետխորհրդային տարածաշրջանում, մշտապես աշխատել եւ գործել է մնացորդային սկզբունքով, իսկ արտաքին քաղաքականությունը շատ դեպքերում կենտրոնացրել է Վաշինգտոնի, Բրյուսելի, Բեռլինի, Փարիզի, Չինաստանի հետ հարաբերությունների վրա:
«Հետխորհրդային երկրները ՌԴ-ից չեն ստացել այն ուշադրությունը, ինչին, գուցե, արժանի են: Հիմա օբյեկտիվորեն մի իրավիճակ է ստեղծվել, երբ մեզ համար մերձավոր արտերկրների դիրքորոշումն ավելի կարեւոր է դարձել, քան՝ արեւելյան կամ արեւմտյան Եվրոպայի երկրներինը: Իմ կարծիքով՝ ՀՀ-ում ՌԴ դեսպանը Ռուսաստանի համար ավելի կարեւոր է, քան՝ Շվեդիայում, Դանիայում, Հոլանդիայում: Իսկ Ուզբեկստանում դեսպանն ավելի կարեւոր է, քան՝ Փարիզում եւ այլն: Ես կարծում եմ՝ պետք է այս երկրներ ուղղորդվեն լավագույն կադրերը, ավելի շատ ֆինանսավորում ստանան: Այստեղ է դիվանագիտական աշխատանքային հիմնական ճակատը, իսկ Եվրոպայում դիվանագիտական աշխատանք փաստացի չի մնացել, կա հետախուզական աշխատանք»:
Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի հետ հարաբերություններին, ապա բանախոսի տեսակետը հետեւյալն է. Մոսկվա-Անկարա հարաբերությունները դյուրին չեն, բայցեւ՝ ոչ թշնամական:
Ըստ Տրենինի՝ թե՛ ՌԴ-ն, թե՛ Թուրքիան թշնամությունից ամեն կերպ ձգտում են խուսափել: Ոչ մեկի մոտ պատրանք չկա Թուրքիայի հետ հարաբերություններում:
«Թուրքիան այսօր շատ կարեւոր կոնտրագենտ է ՌԴ-ին: Հայտարարություններ անել, որոնք հնարավոր չէ իրականացնել, դա երեւի ինքդ քո վրա կրակել է նշանակում, ուրեմն այդպես պետք չէ անել: ՌԴ-ն փորձեց մասամբ էլ հաջողվեց, դժվարին իրավիճակում՝ 2020 թվին ԼՂ հիմնախնդրի վերաբերյալ եռակողմ հայտարարությամբ հանդես գալ, այլ ոչ թե՝ քառակողմ, եւ համաձայնել Թուրքիայի ռազմական ֆորմալ ներկայությանը: Սա այն բալանսն է, որին այն ժամանակ հնարավոր էր հասնել: Կարելի էր, իհարկե, դատապարտել Թուրքիային, բայց դրանից ի՞նչ էր ստանալու Ռուսաստանը, ե՞ւս մեկ ճակատ: ՌԴ-ում այսօր ավելի քիչ ռեսուրս կա, քան ռուսական կայսրության շրջանում Օսմանյան կայսրության համեմատ, ավելի քիչ ռեսուրս կա, քան Խորհրդային շրջանում էր: Երկու պետությունների միջեւ չկա բարեկամություն կամ սեր, կան հետաքրքրություններ ու շահեր: ՌԴ-ն այնպես չէ, որ համաձայն է թուրքական ազդեցության մեծացմանը, Մոսկվան դրանում տեսնում է աշխարհաքաղաքական իրողություններ, Ռուսաստանը հաշվի է առնում քաղաքական, տնտեսական իրողություններն Հարավային Կովկասում, ՌԴ-ն ուժ չունի այստեղից դուրս մղել Թուրքիային, դրա անհրաժեշտությունն էլ չկա, մենք դուրս ենք եկել կայսրության դարաշրջանից, չկա Կովկասի համար Թուրքիայի եւ ՌԴ-ի միջեւ պայքար: Ռուսաստանը ռուսական կայսրությունը չէ, Թուրքիան էլ Օսմանյան կայսրությունը չէ, նա էլ առավել բարդ իրավիճակում է»,- տեսակետը հիմնավորեց ռուս քաղաքագետը:
Նա նաեւ անդրադարձավ ՀՀ վարչապետ Փաշինյանի հրրապարակ նետած «Խաղաղության խաչմերուկ»-ին ու նշեց, որ այդ ծրագրին Ռուսաստանը չունի ակտիվ մասնակցություն, նամանավանդ, որ Հայաստանն առանձնապես խանդավառված չէ, որ Մոսկվան որեւէ կերպով կամ ձեւաչափով մասնակցություն ունենա դրան: Նրա կարծիքով՝ այդ ճանապարհը տնտեսական մեծ նշանակություն չի ունենա, բայց այն կունենա աշխարհաքաղաքական, ռազմավարական նշանակություն՝ ի շահ Թուրքիայի. «Այսօրվա դրությամբ, ինչպես հասկանում եմ, միտումները զարգանում են դեպի թուրքական շահեր: Տվյալ իրավիճակում ՀՀ-ն սուվերեն երկիր է, ընտրում է իր գործընկերներին, ընտրում է՝ ում վստահի, ում՝ ոչ: ՌԴ-ն համոզում է, երբեմն ՌԴ փաստարկները լսում են, բայց պարտադիր չէ, որ իրագործեն: Այս փուլում այդ միջանցքը ավելի շուտ կգտնվի թուրքական իրական ազդեցության տակ՝ պայմանով, որ ԱՄՆ-ն պետք է ներկայանա իբրեւ թե անկախ եւ բարեկամական գործընկեր երկու կողմերի համար: Իրականում, իմ համոզմամբ, ԱՄՆ-ն Թուրքային ազատություն է տալիս Թուրքիայի գերակա հետաքրքրություններին տարածաշրջանում»:
Ինչ վերաբերում է ՀԱՊԿ-ին, ըստ Դմիտրի Տրենինի՝ այն ո՛չ միություն է, ոչ էլ՝ դաշինք: Այն ռազմաքաղաքական միավորում է՝ ոչ հստակ արձանագրություններով, որոնցում բազմաթիվ հարցեր կան: «Կառույցում ամեն բան դրական էր, երբ «եղանակը» լավ էր, երբ այն դարձավ ահավոր, ամեն բան դարձավ ոչ այդքան լավ»,- նկատեց փորձագետը:
Նրա խոսքով՝ ռազմաքաղաքական ոլորտում Ռուսաստանի Դաշնության միակ իրական դաշնակիցը Բելառուսն է, ՀԱՊԿ անդամ մյուս երկրների դիրքորոշումը բազմավեկտոր քաղաքականությունն է:
«ՀԱՊԿ-ը Արցախյան հակամարտության իրավիճակում, իմ կարծիքով, ցույց տվեց իրեն բնորոշ թույլ կողմերը եւ անորոշությունները, իսկ երբ իրավիճակը սրվեց, այն ներկայացավ իր ողջ գեղեցկությամբ»,- նշեց նա ու ավելացրեց,- Ռուսաստանը ՀԱՊԿ շրջանակում իր տեսակետը չի պարտադրում: Տեսեք՝ ՌԴ-ի համար խիստ կարեւոր է, որ ուկրաինական հարցում ՀԱՊԿ անդամները չեզոքություն են պահպանում, եւ դա փաստ է: ՀԱՊԿ անդամ ոչ մի երկիր, այդ թվում եւ Բելառուսը, չի ճանաչել Ղրիմի ընդգրկումը ՌԴ կազմ: Ռուսաստանին, իհարկե, դա դուր չի գալիս, բայց նա չի պարտադրում»:
ՍԵՎԱԿ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆ
