Մահ ոչ իմացեալ…
Շատերն են փորձել բացահայտել հավերժ ապրելու գաղտնիքը: Հավերժական կյանքի բանալին գտնելու մասին հայ եւ օտար մտածողների խոհերից բացի, մեզ է ավանդվել նաեւ մարդկության անդուլ ձգտումն արտահայտող բազմաթիվ իմաստություններ, ասույթներ ու թեւավոր խոսքեր:
Օրինակ, «ՄԱՀ ՈՉ ԻՄԱՑԵԱԼ ՄԱՀ Է, ՄԱՀ ԻՄԱՑԵԱԼ՝ ԱՆՄԱՀՈՒԹԻՒՆ» ձեւակերպումով 5-րդ դարի հայ պատմիչ Եղիշեն փորձում է տալ «անմահության» մասին իր սահմանումը: Բայց «անմահություն» բառն անգամ հստակ չէ եւ նշանակում է մահվան խորհրդավոր փաստի հերքում: Այդուհանդերձ, չփորձելով հակադրվել Եղիշեի իմաստուն ասույթի տրամաբանությանը, ներկայացնում եմ Պարույր Սեւակի խոսքն, այն մասին, որ «անմահության համար բնավ էլ տաղանդ պետք չէ. հարկավոր է լինել գոնե մամոնտ կամ խոտ, որ իր տիպն է թողել քարածխի շերտում…»
Անշուշտ, սա քարուքանդ է անում նույն խորհրդի մասին Եղիշեի բնորոշումը: Եկեք ընդունենք, որ դա անմահության մասին նույնպես իմաստուն սահմանում է:
Իր հերթին Համո Սահյանը, յուրովի ներկայացնելով անմահության գաղափարը, նախ այն համարում է ժամանակավոր, եւ դիմելով իրեն իսկ սնուցած ազգին՝ սրտնեղում, թե.
«…Եվ արժե՞ր արդյոք, որ աշխարհ գայիր:
Մի տուն, մի գլուխ պահելու համար,
Ժամանակավոր
Մի անմահություն շահելու համար
Արժե՞ր, որ այդքան կորուստներ տայիր»:
Այդուհանդերձ, Սահյանի համար հայրենիքն այն բարձրագույն արժեքն է, որի դիմաց անգամ սարսափազդու մահը կորցնում է իր ողջ զարհուրանքը.
«Հայաստան ասելիս աշխարհն իմ տունն է
Հայաստան ասելիս էլ մահն ո՞ւմ շունն է»:
Անմահության գաղափարի մասին վերապահ է մոտենում նաեւ Վահագն Դավթյանը, պնդելով, թե մահից հետո ուրիշ կյանք չկա: Ահա թե ինչպես է նա բանաձեւում.
«Ո՛չ, կյանքն այստեղ է, այս արեւի տակ,
Եվ մահից հետո չկա այլ մի կյանք:
Դուք մեզ երկիրն այս տվեք կենարար,
Ու թող ձեզ լինի դրախտ ու եդեմ…»:
Հանրաճանաչ պարսիկ բանաստեղծ ու փիլիսոփա Մոլանան նույնպես մահն ընդունում է որպես անհերքելի, միեւնույն ժամանակ սարսափազդու իրողություն եւ դրա նկատմամբ սարսափը նվազեցնելու համար առաջարկում իր 7 բանաձեւերը.
1. Երեւույթների հանդեպ սիրո եւ հակվածության բացակայությունը նվազեցնում է մահվան նկատմամբ սարսափը,
2. Կյանքի վայելքներից հրաժարումը օգնում է հաղթահարել վախը մահվան նկատմամբ,
3. Մերժելով նարցիցիզմն ու գոռոզամտությունը, կկարողանաք ձերբազատվել մահվան զարհուրանքից,
4. Եթե կարողանաք ընտելանալ տառապանքներին, կնվազեցնեք մահվան սարսափը,
5. Մոլանայի տեսակետով, բարոյական չափանիշներով ուղեկցվող կյանքն օգնում է հաղթահարել մահվան նկատմամբ վախը,
6. Մոլանայի համոզմամբ, պետք չէ գտնել մինչ այժմ ձեզ համար անորոշ մնացած բոլոր հարցերի պատասխանը,
7. Աստծո հանդեպ հավատքի աստիճանը, ըստ Մոլանայի, ուղիղ համեմատական է մահվան նկատմամբ վախի նվազեցմանը: Պարսիկ իմաստասերը խորհուրդ է տալիս նաեւ հավատալ հանդերձյալ կյանքի գոյությանը:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
