Չտեսավ պատից կախ, տեսավ ճակատից կախ
Մարդու մարմնի ամենապինդ ու դիմացկուն մասը համարվող ճակատը մեզ համար առաջին հերթին մատյանի դեր է կատարում: Չէ՞ որ հենց դրա վրա է գրի առնվում մեր կյանքի ողջ «սցենարը»՝ ճակատագիրը:
Ճակատը նաեւ մարդու ջերմակարգավորման կենտրոնը խախտվելու դեպքում, մինչեւ ջերմաչափը թեւի տակ դնելը, հիվանդի ջերմության մասին նախնական պատկերացում կազմելու համար է օգտագործվում:
Չքողարկված վիճակում ճակատն էլ, կամ պարզապես «բաց ճակատը», հանրությանը պատվով ներկայանալու այցեքարտ է:
Ճակատը նաեւ մարդու չտեսության աստիճանն է ցույց տալիս: Լսե՞լ եք «չտեսավ պատից կախ, տեսավ ճակատից կախ» ասացվածքը: Հաստատ լսել եք, բայց չգիտեք այդ թեւավոր խոսքին ծնունդ տվող ժամանակների ու ձեւավորման միջավայրի մասին բացատրությունը:
Այդ ասացվածքի ակունքները պարզելու համար երեւակայությանս թեւերին նստելու փոխարեն, գերադասեցի դիմել մեր մատենագրությանը: Եվ պարզեցի, որ զեյթունցիները, լինելով ավանդապաշտ հայեր, դարերի ընթացքում մշակել են կենցաղային առօրյային վերաբերող ծիսական արարողություններ ու սովորույթներ, որոնք իրենց առանձնահատկություններով տարբերվում են հարեւան շրջապատից: Զեյթունցիները, ընդունված կարգի համաձայն, երկու ընտանիքների միջեւ փոխադարձ համակրանքի դեպքում կապն ավելի սերտացնելու նպատակով, դեռեւս օրորոցի մեջ նշանում էին իրենց երեխաներին: Եվ այդ կապն օրինականացնելու համար, տղայի հայրը քահանայի միջոցով, որպես հարսնախոսության նշան, աղջկա ծնողներին ոսկի մատանի էր ուղարկում, որից հետո տարբեր առիթներով նվիրաբերվում էին նաեւ ոսկե կամ արծաթե դրամներ: Տարիների ընթացքում կուտակված այդ մետաղադրամները ցուցադրվում էին պատից կախված զարդակտավի վրա, որպեսզի հետագայում՝ հարսանիքի ժամանակ հարսի ճակատի զարդը դառնան:
Իսկ օրորոցում բախտը չբացված զեյթունցի հարսնացուները, զրկված լինելով իրենց ընտրյալների պարգեւներից, հարսանյաց հանդեսից առաջ դեսից-դենից հայթայթում էին մետաղադրամներ ու զարդարում սեփական ճակատները՝ արժանանալով ավանդապաշտ դրացիների թեւավոր խոսքի արժեք ստացած «ՉՏԵՍԱՎ ՊԱՏԻՑ ԿԱԽ, ՏԵՍԱՎ ՃԱԿԱՏԻՑ ԿԱԽ» կշտամբանքին:
Անցել են հայի չտեսությունն ու աչքածակությունը բնորոշող այս ասացվածքին ծնունդ տված ժամանակներն, ու փոխվել է դրա ձեւավորման միջավայրը: Բայց այսօր զարմանալիորեն արդիական է դարձել դրա կիրառելիությունը՝ մանավանդ ջերմակարգավորման կենտրոնը խախտված որոշ մարդկանց համար, որոնք մինչ այդ չէին տեսել պատից կախ, բայց հիմա շռայլորեն տեսնում են ճակատից կախ:
ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
