Ինչպե՞ս կանխել արտագաղթը մի թաս ջրով
Արտագաղթը կանխելու եւ այն ներգաղթի վերածելու ուղիներ կան, որոնց ես չեմ ուզում անդրադառնալ: Իմ զրույցը մի հայկական ավանդույթի մասին է, որը բնորոշ է ոչ միայն պանդխտության դառնությունը ճաշակած հայերիս, այլ նաեւ մեր միջավայրում ապրող մյուս ժողովուրդներին:
Երբ ճամփորդության ես գնում, տնեցիները մի աման ջուր վերցրած՝ ցփնում են քո հետեւից, համոզված լինելով, որ այդ մի բուռ ջուրն անպայման բարի եւ անփորձանք ճանապարհի ապահովագրումն է: Հնում երբ ցանկանում էին, որ պանդուխտը շուտ տուն վերադառնա, ջրի աղբյուրի մեջ կանչում էին` «աղու՜թ, զմրու՜թ, այսինչին կանչե՝ գա» եւ այլն…
Հաճախ փորձ է արվում գտնել այս կարգի սնոտիապաշտական սովորույթների ծագումնաբանությունը, եւ դրանք բացատրել հին ժամանակներում տեղի ունեցած այս կամ այն պատմական դեպքերով: Այդպիսի փորձ կատարվել է Իրանում: Չէ՞ որ ճամփորդի հետեւից ջուր ցփնելու սովորույթը տարածված է նաեւ իրանցիների մոտ:
Եվ այսպես, իրանցիները ճամփորդի հետեւից ջուր լցնելու սովորույթի ակունքները տեսնում են Սասանյան Իրանի եւ զավթիչ արաբների միջեւ ՂԱԴԵՍԻՅՅԵ ճակատամարտ կոչված պատերազմական գործողությունների մեջ (636 թ.): Ըստ ավանդույթի, արաբների կողմից գերեվարված պարսից զորավար Հորմոզանը մահապատժի ենթարկվելու պահին, որպես վերջին ցանկություն Խալիֆա Ումարից ջուր է պահանջում եւ խնդրում քանի դեռ ջուրը չի խմել, իրեն չսպանեն: Երբ Հորմոզանը Խալիֆա Ումարից կորզում է նման խոստում, անմիջապես ջուրը գետնին է լցնում եւ արաբ խալիֆան, չդրժելով իր խոստումը, հրաժարվում է զորավարի մահապատժից:
Բնականաբար, պարսից զորավարի մասին այս ավանդապատումը ոչ մի կապ չի կարող ունենալ ճամփորդի հետեւից ջուր լցնելու սովորույթի հետ, քանի որ նույն ավանդույթը լայն տարածում ունի նաեւ թուրքերի ու աֆղանների, հավանաբար նաեւ այլ ժողովուրդների մոտ:
Իրանահայ անվանի երգիչ Վիգեն Տերտերյանի դուստրը՝ Ժաքլինը, որ շարունակում է հոր գործը, իսլամական հեղափոխությունից հետո, շատերի նման Իրանից մեկնել է ԱՄՆ եւ այլեւս չի կարողացել վերադառնալ իր ծննդավայր, ինչն իրեն ստիպել է գրել հետեւյալ պարսկերեն հուզիչ բանաստեղծությունը.
Բանաստեղծության տողացի թարգմանությունը՝
Չլինի՞ իմ ճամփորդության օրը
Մայրս՝ մեր տան տիրուհին,
Վերջին հրաժեշտի պահին
Գլուխը կորցրած՝ մոռացել է ջուր լցնել իմ հետեւից,
Որի համար էլ դարձել եմ թափառական
Եվ վիշտն է ինձ ուղեկից մշտական:
Եկեք կանխենք արտագաղթը:
Գ.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
