Հայ-իրանական 30-ամյա հարաբերությունների զարգացման գործընթացի վրա որոշ նշանակություն են ունեցել նաեւ աշխարհաքաղաքական զարգացումները տարածաշրջանում: Դեռեւս 1990-ական թվականների վերջին եւ 2000-ականների սկզբներին, երբ շրջանառության մեջ էր դրվել այսպես կոչված Գոբլի ծրագիրը, իրանական կողմը մեծ անհանգստություն ունեցավ: Սակայն հենց այդ տարիներին է, որ կարգի բերվեցին երկկողմ տնտեսական օրակարգերը, թարմացվեցին ծրագրերը եւ կողմերը նորովի անցան տնտեսական կապերի զարգացման գործին: Կարելի է ասել, որ այդ ընթացքում ինչ որ չափով արագացավ էներգետիկ համագործակցության ծավալումը, որն այսօր էլ արդիական է եւ դարձել է երկկողմ կապերի շարժիչ ուժը:
Եվ ահա մեր օրերում՝ 44-օրյա պատերազմից հետո, ՀՀ դիրքերի թուլացման պայմաններում, իրանական կողմը զորաշարժի է ենթարկել իր քաղաքական եւ տնտեսական ռեսուրսները՝ պաշտպանելու եւ՛ իր շահերը, եւ՛ այդ շահերի շրջանակներում հայ-իրանական հազարամյա սահմանը, որը տվյալ դեպքում համապատասխանում է նաեւ հայկական շահերին:
Վերոնշյալ ռազմաքաղաքական գործընթացների համատեքստում միաժամանակ քննարկվում են երկկողմ տնտեսական նոր ծրագրերը: Այդ մասին է վկայում այն, որ օրերս Իրանի Առեւտրի զարգացման կազմակերպության տնօրեն Ալիռեզա Փեյման Փաքը նշել է, որ Երեւանում Իրանի առեւտրային կենտրոնը պատրաստ է շահագործման: Կենտրոնի բացումը տեղի կունենա առաջիկա շաբաթվա ընթացքում: Իրանի արդյունաբերության նախարար Ռեզա Ֆաթեմի Ամինին էլ նշում է ՀՀ հետ հնարավոր համագործակցության 22 ոլորտ: Ընդ որում, ձեռքբերված պայմանավորվածություններից մեկը վերաբերում է Հայաստանում իրանական մեքենաների արտադրությանը: Ի դեպ, հայկական կողմը 200 մեքենա է պատվիրել, որոնք Իրանից աստիճանաբար ուղարկվում են Հայաստան: Նկատենք, որ Իրանի եւ Հայաստանի միջեւ ապրանքաշրջանառության ծավալը 2021 թվականի համեմատ վերջին 8 ամսում աճել է 43 %-ով՝ անցնելով 1 մլրդ դոլարը:
Հարկ է նշել, որ իրանական ընկերությունները ներգրավված են վերջերս Հայաստանում տեղի ունեցած ճանապարհաշինական մրցույթին, ինչպես նաեւ համագործակցում են հանքարդյունաբերության ոլորտում:
Վերոնշյալի համատեքստում կարելի է դիտարկել նաեւ այն թեզը, որը շրջանառում է իրանական կողմը: Այն է՝ Հյուսիս-Հարավ միջանցքն Իրանի ու Ռուսաստանի ուժեղ բռունցքն է Արեւմուտքի պատժամիջոցների դեմ պայքարում: Այդ մասին էլ վկայում է Մոսկվայում վերջերս տեղի ունեցած Կասպյան երկրորդ տնտեսական ֆորումը, որտեղ Իրանը ներկայացրել է մի շարք նախաձեռնություններ՝ ուղղված միջազգային բեռնափոխադրումներին, տարանցման որակի բարելավմանը եւ պատժամիջոցների տակ գտնվող երկրների միջեւ գործակցության ամրապնդմանը:
Այսպիսով, իրանական կողմը փորձում է անսասան պահել ՀՀ-ԻԻՀ միջազգայնորեն ճանաչված սահմանները՝ մի կողմից զորավարժությունների կազմակերպման, մյուս կողմից տնտեսական ներդրումների խրախուսման միջոցով: Ակնհայտ է, որ ՀՀ տարածաշրջանային քաղաքականության համատեքստում առանցքային նշանակություն կարող է ունենալ մինչեւ այս տարեվերջ նախատեսվող ռուս-իրանական ռազմավարական նշանակություն ունեցող համապարփակ ծրագրի ընդունումը:
ԿԱՐԵՆ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
Իրանագետ
