Երվանդ Ազատյան

Հայկական Սփյուռքին,  ՌԱԿ-ի եւ Թեքեյան  Մշակութային Միության
անդամներին, Դետրոյթի հայ համայնքին, Երվանդ Ազատյանի հարազատներին, մտերիմներին հայտնում եմ իմ ցավակցությունները եւ կիսում վիշտը:

Խոր ցավով  տեղեկացա, որ ավարտվել է մեծ մտավորական,  հայտնի հրապարակագիր, լայն մտահորիզոնով եւ բարձր արժեհամակարգով ազգային մեծ գործիչ, Հայրենիքի նվիրյալ, Ամերիկայի Միացիալ Նահանգների եւ  Կանադայի Թեքեյան Մշակութային Միության կենտրոնական վարչության ատենապետ,  ՀՀ Գիտությունների Ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ, Երեւանի պետական համալսարանի պատվավոր դոկտոր Երվանդ Ազատյանի երկրային կյանքը:

Ի Տեր ննջեց մի Մարդ, որն ավելի քան յոթանասուն տարի  իր անձեռակերտ հուշարձաններն է ստեղծել Բեյրութում, Կահիրեում, Բոստոնում, Դետրոյթում: 

Երվանդ Ազատյանն ուներ հանրագիտարանային գիտելիքներ, մեծ իմաստնություն եւ խոր կենսափիլիսոփայություն:

Նա համոզված էր, որ լրատվական միջոցներով կարելի է համայնքային կյանքն աշխուժացնել,  անհրաժեշտ տեղեկատվություն փոխանցել համայնքի անդամներին, համախմբել նրանց եւ մամուլի միջոցով մայրենի լեզուն վառ պահել նրանց մեջ: Այդ էր պատճառը, որ իր բովանդակ կյանքի ընթացքում հիմնադրել եւ խմբագրել է տարբեր օրաթերթեր,  շաբաթաթերթեր, ամսագրեր, Կանադայի «Ապագայ», Բեյրութի «Կամար» հանդեսները:  Երվանդ Ազատյանը՝  որպես  վարիչ-տնօրեն ղեկավարել է  Բոստոնի «Պայքար» հաստատությունը, եղել նույնանուն եւ «Արմինիըն Միրըր-Սփեքթեյթըր» շաբաթաթերթերի խմբագրակազմերի անդամ: Հզոր անհատականությունը թերթերի միջոցով տարածել է իր ներաշխարհին բնորոշ բարձր  եւ լուսավոր արժեքներ,  ներկայացրել է հայի մասին նվիրական պատումներ, ուրույն մտածումներ ու առաջարկներ: Պարբերականների էջերը նվիրել է հայ մշակույթին եւ հայ գրականությանը, հայ ազգային ինքնության պահպանմանը:                   

Որպես գրող եւ գրադատ՝ նա գրական ասպարեզ է  իջել եւ ճանաչվել իր  հայրենական ուղեգրությամբ՝  «Կեանք ու երազ Հայաստան» (1964թ.), ապա նրա բեղուն գրչի ուշագրավ արգասիքն են դարձել «Գրական-գեղարուեստական սեւեռումներ», «Դիմանկարներ եւ դիմաստվերներ», «Պատմությունը ընթացքի մեջ» եւ մյուս գործերը:

Երվանդ Ազատյանը 2006թ.-ին հրատարակել է «Դիտումներ եւ դատումներ» անչափ կարեւոր աշխատությունը: Այդ գործերը հնարավորություն են  ընձեռում յուրաքանչյուր հայի` ներթափանցելու բացառիկ հայեցի լեզվամտածողությամբ օժտված անձնավորության ներաշխարհը, նրա բազմակողմանի մեկնաբանությամբ նորովի ծանոթանալու Հայաստանի եւ հայության դիմագրաված խնդիրներին՝ միջազգային կյանքի հորձանուտում:

Նրա խոսքերը հայրենասիրության եւ Հայրենիքի նկատմամբ սիրո բյուրեղացած դրսեւորումներ են: Ազատյանը  դարձել էր  ամրակուռ ու հաստատուն մի կամուրջ Հայրենիքի եւ Սփյուռքի միջեւ: Նրա հիմնած լրատվամիջոցների  շնորհիվ է նաեւ, որ մեր համայնքներում պահպանվում են ազգային ոգին ու արժեքները, ստեղծվում է գրական ժառանգություն եւ փոխանցվում սերունդներին, ամրապնդվում են հայեցի ապրելու եւ հաղթելու կենսուժը, մաքառման կամքը, հավաքական անկոտրում ոգին:

Երվանդ Ազատյանը ԱՄՆ-ի համայնքի կարկառուն ներկայացուցիչներից էր, հայ արդի իրականության երդվյալ ու տաղանդաշատ մտավորական: Նրա  կարողությունները եւ աշխատասիրությունը հաշվի առնելով էր, որ մեծանուն Հայ, Հայաստանի Ազգային Հերոս Ալեք Մանուկյանը Ազատյանին էր ընտրել իր գրասենյակի տնօրեն:

Ես տարբեր առիթների բերումով հաճախ եմ  լսել  Երվանդ Ազատյանի հիացական խոսքերն այդ բացառիկ Հայի մասին եւ խոստովանությունը, թե որքան բան է սովորել նրանից:  Ալեք Մանուկյանի հետ մտերմությունն ու բարեկամությունն էր պատճառը, որ նա  1972-1997թթ.-ին՝ երկար ու ձիգ տարիներ եղել է Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության  Ալեք Մանուկյան Մշակութային Հիմնադրամի ատենապետը, 1973 թվականից՝ Դետրոյթի «Հայ մշակույթի ժառանգություն»՝ անգլերեն  ռադիոծրագրի տնօրեն:

Անհանգիստ, պրպտող ազատյանական ոգին  մեծ ոգեւորություն ապրեց,  երբ Հայրենիքը հռչակվեց ազատ ու անկախ: Նա իսկույն իր ընկերների հետ ձեռնամուխ եղավ Հայաստանում օգտակար գործ կատարելու: Իր բարեկամ Հակոբ Ավետիքյանի  հետ 1991թ.-ին հիմնադրեցին «Ազգ» օրաթերթը, որը դարձավ Հայաստանի Երրորդ Հանրապետության մայրաքաղաք Երեւանում լույս տեսնող առաջին անկախ թերթը: Թերթ, որն ավելի քան երեսուն տարի հրատարակվում է՝ իր ուրույն ձեռագրով եւ ասելիքով, երբեք չի կորցնում իր դեմքը՝ անկախ հասարակական-քաղաքական ալեբախումներից: «Ազգ»-ը համարելով իր զավակը՝ պարոն Ազատյանը մշտապես թղթակցում էր  նրան եւ հիացնում ընթերցողին իր հզոր ու ճկուն գրչով, ասելիքի թարմությամբ ու խորությամբ: Նա իր գիտական, գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական, հրապարակախոսական, Հայրենիք-Սփյուռք գործակցության մասին հրապարակումներով զգաստացնում  էր պաշտոնյաներին, մտածելու տեղիք տալիս մարդկանց: Հոդվածներում արտահայտված նրա խոհերն ու մտորումները հաճախ էին բովանդակում սուր եւ կառուցողական քննադատություն: Որպես հայրենասեր ու անաչառ մտավորական՝ նա փորձում էր  մատնացույց անել հասարակության մեջ եղած ախտերը եւ  հաճախ տալիս էր  թերությունների շտկման բանալիներ:

Որպես հավատարիմ թեքեյանական՝ միշտ կանգնած էր Երեւանում ստեղծված Թեքեյան Մշակութային Միության կողքին եւ իր հովանավորությամբ Թեքեյան կենտրոնում, Ռուբեն Միրզախանյանի անխոնջ ղեկավարությամբ կյանքի կոչվեցին բազում ձեռնարկներ, նախաձեռնություններ, մրցանակաբաշխություններ, ծրագրեր:

Երվանդ Ազատյանը միշտ եղավ իր Հայրենիքի՝ Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի կողքին:  Հատկապես վերջին երեսուն տարիների նրա հիմնական գործունեությունը նվիրված էր Մայր Հայրենիքին: Եվ պատահական չէր, որ Հայաստանի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով Երվանդ Ազատյանը 2009թ.-ին պարգեւատրվեց «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալով: Նա նաեւ իսկական հայ քրիստոնյա էր, եւ  բարձր է գնահատվել նրա նվիրումը Հայ եկեղեցուն.  Մայր Աթոռը նրան պարգեւատրել է  Հայ եկեղեցու «Սուրբ Սահակ – Սուրբ Մեսրոպ» շքանշանով:

Երվանդ Ազատյանը ծառայեց  Մայր Հայրենիքին ու ժողովրդին՝ իր կարողություններով, ողջ հզոր մտավոր ներուժով: Նա երբեք անհաղորդ չմնաց Արցախի դժվարություններին ու փորձություններին: Հայաստանին պատահած ողբերգությունն իրենը համարեց  եւ հեռացավ ցավն ու տառապանքը հոգում:

Համոզված եմ, որ Ազատյանը ոչ միայն համայնքային իր մնայուն գործունեությամբ, այլեւ  լայնախոհությամբ, բառ ու բանի ճոխությամբ բնութագրվող ստեղծագործություններով, թողած մտավոր ժառագությամբ կունենա հաստատուն տեղ  հայ գրական-հրապարակագրության անդաստանում:

 Ցավ է, որ կորցրինք մի հզոր  ու տաղանդավոր մտավորականի, ազնիվ հայորդու, որ Հայկական Սփյուռքի երեւելի եւ մնայուն դեմքերից էր, ՌԱԿ-ի շարժիչ ուժը եւ Թեքեյան Մշակութային Միության  հենասյունը:

Թող լույսերի մեջ մնա Երվանդ Ազատյանի շիրիմը, եւ հոգուն խաղաղություն իջնի:

Յիշատակն արդարոց օրհնութեամբ եղիցի:

Խոր վշտակցությամբ՝

ՀՀ Սփյուռքի հիմնադիր նախարար,

ՀՀ արտակարգ եւ լիազոր դեսպան,Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր

ՀՐԱՆՈՒՇ ՀԱԿՈԲՅԱՆ