Չնայած այս տարիներին իրար ետեւից ավելացած մեր համազգային նոր ցավ ու կորուստներին, որոնք, թվում է, պետք է արդեն հետին պլան մղած եւ անցյալին թողած լինեին 1988-ի դեկտեմբերյան աղետի հիշողությունը, վերջինս վերապրածների ու ծանր մարդկային կորուստներ ունեցածների հոգում, սակայն, դրա ցավը շարունակում է անդարման մխալ, իսկ ամեն դեկտեմբերի 7-ի նորոգվել… Արդեն 34 տարի:
Դեկտեմբերյան ամեն այդ տարելիցը նաեւ առիթ է կամ պե՛տք է առիթ լինի մեկ անգամ եւս անդրադառնալու, խորհելու, թե ինչո՛ւ այն ժամանակ այդքան շատ եղան մեր ավերածություններն ու զոհերը, երբ, մասնագետների վկայությամբ, աշխարհում տարեկան տեղի է ունենում նույն ուժի 15 երկրաշարժ՝ ոչ նույնպիսի ողբերգական հետեւանքներով: Պատճառների մասին, իհարկե, շատ է խոսվել: Դրանք էին ե՛ւ այն ժամանակ տարածքների սեյսմիկ բալայնության արհեստականորեն պակաս հաշվարկվածությունը եւ շենքերը մինչեւ 7-8 բալայնության հաշվարկով նախագծված ու կառուցված լինելը (իսկ երկրաշարժն 9-10 բալանոց էր), ե՛ւ կառուցապատման տեղանքի գրունտային պայմանների երեւի ոչ բավարար գնահատվածությունը, ե՛ւ շինարարության որակը, ե՛ւ շենք-շինություններում հատկապես բնակիչների կատարած շինարարական ինքնակամ փոփոխությունները, եւ այլն:
Հետերկրաշարժյան տարիներին, թվում է, այս ամենից բավականին գործնական հետեւություններ են արվել եւ սեյսմիկ ռիսկի գնահատման ու շինարարական այլ նորմեր են գործել: Իր մեծությամբ աղետից ամենաշատը տուժած Գյումրի քաղաքն ու նաեւ Շիրակի մարզն այսօր սեյսմիկ անվտանգության տեսանկյունից համեմատաբար բարվոք վիճակում են: Այս մասին խոսվեց տարելիցի նախօրեին Սեյսմիկ պաշտպանության հյուսիսային տարածաշրջանային կառույցի մասնագետների կողմից համայնքապետարանում կազմակերպված «Գյումրի քաղաքում սեյսմիկ ռիսկը» թեմայով զեկուցման եւ աղետի ժամանակ հիմնական վարքականոնների ուսուցման ընթացքում, որոնց մասնակցեցին համայնքապետարանի աշխատակիցներն ու համայնքային ենթակայության կառույցների ներկայացուցիչները:
Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե, Աստված չանի, 9 բալանոց երկրաշարժ այսօր կրկնվի: Սեյսմիկ պաշտպանության հիշյալ կառույցի գլխավոր փորձագետ, պրոֆեսոր Սերգեյ Նազարեթյանի գնահատմամբ, Գյումրիում կունենանք առավելագույնը 1000 զոհ (88-ի մոտ 17 000-ի փոխարեն), հատկապես՝ քաղաքի 92 վթարային բազմաբնակարան շենքերից 12-ում, որոնք 3-4-րդ աստիճանի վնասվածություն ունեն ու դեռեւս չեն ամրացվել:
Մայրաքաղաք Երեւանում, ըստ վաստակաշատ մասնագետի, ուժեղ երկրաշարժի դեպքում ավերածություններն անհամեմատ մեծ տարածքներ կընդգրկեն, որովհետեւ այստեղ հաշվառված են մեծ թվով կարկասային բազմաբնակարան շենքեր, շատերը՝ վթարային վիճակում: «Մեր ուշադրության կենտրոնում առաջին հերթին պետք է լինի Երեւանը»,- մասնավորապես նշեց Ս. Նազարեթյանը, հավելելով նաեւ շրջակա մի քանի փոքր քաղաքների խնդիրը, որոնցում նույնպես խոցելի շենքերը շատ են: Ասել է թե՝ խնդիրներ դեռ ոչ քիչ կան, եւ դրանք մոռացության մատնել չի կարելի:
Սեյսմավտանգ Հայաստանում խորհրդային տարիներին շատ բարձրահարկ շենքեր չէին կառուցվում, եւ դա, թվում է, ճիշտ էր: Լենինականում, օրինակ, մեր ոչ մասնագիտական դիտարկմամբ, փլվեց անգամ հինգհարկանի շենքերի մեծ մասը, իսկ քառահարկերը համեմատաբար լավ պահպանվեցին: Պրն Նազարեթյանի գնահատմամբ, սեյսմիկ գոտում բարձրահարկեր էլ կարելի է կառուցել, եթե դրանցում պահպանված են շինարարական նորմերն ու ոչ մի հատվածում խախտում չի արվել: Սակայն խնդիրն այն է, որ մենք շինարարական մշակույթի այդ մակարդակին դեռ չենք հասել:
Իսկ հենց երկրաշարժի հետեւանքների վերացման հարցում էլ խնդիրներ դեռ կան:
Հերթական դեկտեմբերի 7-ին Գյումրու Սբ. Աստվածածին Յոթվերք եկեղեցում 88-ի աղետի զոհերի հիշատակին պատարագ մատուցվեց, իսկ քաղաքի կենտրոնի հրապարակամերձ «Անմեղ զոհերին, բարեգութ սրտերին» հուշարձանին (հեղինակ՝ Ֆրիդ Սողոյան) հոգեհանգստյան կարգից հետո պսակներ դրվեցին ու ծաղիկներ խոնարհվեցին:
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
