«Ոչինչ չի մոռացվել, ոչ ոք չի մռոացվել» կարգախոսը բնաբան դարձրած կազմակերպությունները նորանոր բացահայտումներ են կատարում աշխարհի տարբեր անկյուններում: «Արմինյն Միրոր-Սփեքթեյթր» շաբաթաթերթում Աննա Վարդանյանը գրում է, որ վերջերս Ճապոնիայում մեծացել է հետաքրքրվածությունը Էիչի Շիբուսավայի նկատմամբ՝ որպես հազվագյուտ և օրինակելի գործարարի: Նա հիմնել է ավելի քան 500 ձեռնարկություններ, ծավալել է դիվանագիտական ու բարեգործական գործունեություն և մեծ ավանդ է ունեցել երկրի տնտեսության զարգացման բնագավառում: Սակայն, մինչև մեկ տասնամյակ առաջ ոչ ոք չգիտեր հայերի հետ կապված նրա անմիջական հարաբերությունների մասին. իրականում Շիբուսավան (1840-1931) ժամանակին գլխավորել է Ճապոնիայի հայ օգնության կոմիտեն: Նրա ծավալած գործունեության մասին բացահայտումներ է արել «Հոլոքոսթի և ցեղասպանության ուսումնասիրությունների Ավստրալիական ինստիտուտի» անկախ հետազոտող, պատմաբան Վիգեն Բաբկենյանը:
Ցանկանալով ընդլայնել ամերիկյան «Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց կոմիտեի» (Near East Relief) գործունեությունը՝ ղեկավարությունը ամերիկացի հոգևորական դոկտ. Լինքոլն Վիրթին, ով Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Կարմիր խաչի հանձնակատարի պաշտոնն էր զբաղեցնում, առաջարկել է ուղիներ գտնել՝ բացելու կառույցի մասնաճյուղեր խաղաղօվկիանոսյան երկրներում:
Շիբուսավային հաջողվում է Ճապոնիայում ստեղծել մի հանձնախումբ, որ զբաղվի այդ հարցով: Հանձնախումբը Ճապոնիա է հրավիրում ամերիկացի հոգևորականին և հանդիպում կազմակերպում Ճապոնիայի Կայսերական բանկի շենքում: Ծավալվում է խոսակցություն աշխարհագրական և պատմական թեմաների շուրջ, որի ընթացքում Շիբուսավան հետաքրքրվում է, թե ովքեր են հայերը և ինչու օգնության կարիքն ունեն: Ապա իմանալով որոշ մանրամասներ՝ հարցնում է, թե ինչու ավելի վաղ չեն դիմել իրենց: «Կարծում էիք, որ բուդդիստներ լինելով, չե՞նք օգնի դժբախտության մեջ հայտնված քրիստոնյաներին», այնուհետև անմիջապես 11,000 դոլարի (մոտ 140 հազար ներկայի գնահատմամբ) արժողությամբ չեք է ստորագրում ու հանձնում հոգևորականին:
Բացի բարեգործական այդ ժեստից, նա ստանձնում է Ճապոնիայի «Հայ Օգնության կոմիտեի» նախագահությունը, եւ 100 ճապոնացի հայտնի գործիչներին ուղղված նամակ է գրում` հրավիրելով նրանց մասնակցելու դոկտ. Վիրթի դասախոսությանը՝ հույս ունենալով շահագրգռել նրանց օգնելու հայերին: Փաստ է, որ կոմիտեն և նրա շուրջը հավաքված հասարակական և քաղաքական գործիչները տարբեր միջոցառումներ (դասախոսություններ, համերգներ, բեմադրություններ և կինոդիտումներ) են իրականացրել, որոնց շնորհիվ գումարներ էին փոխանցվում Հայ փախստականների ֆոնդին, Հայ երաժիշտների ֆոնդին: Նաև որոշվել էր տարեկան 120 իեն հատկացնել յուրաքանչյուր որբ երեխայի:
Իր հոդվածի վերջում Աննա Վարդանյանը հույս է հայտնում, որ իր հոդվածը կծառայի հարյուրամյա հեռավորությունից բացահայտելու Շաբուսավայի ավանդը, դրանով իսկ արժևորելով երկու երկրների միջև գոյություն ունեցող բարեկամական հարաբերությունները:
Թարգմանեց` ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
