– Ես հայ եմ, թեեւ՝ չորս տոկոսով, բայց ՀԱՅ եմ, – հրաշալի հայերենով, հիացախառն ժպիտով ինձ է դիմում խոսակիցս՝ 23-ամյա բարձրահասակ, վայելչագեղ Մարսել Շոլյոմվարին, որը ծնվել ու մեծացել է Հունգարիայի հնամենի քաղաքներից մեկում՝ Սեկեշֆեհերվարում:
Երբեմնի թագավորանիստ քաղաքը մեր օրերում համարվում է հունգարական հոկեյի կենտրոնը, այն հայտնի է ֆուտբոլային MOL VUDU թիմով եւ իմ՝ վաթսունականների սերնդի համար բավականին խոսուն Իկարուս անվանումը կրող ավտոբուսների գործարանով: Հիշո՞ւմ եք դեղնավուն, քաղաքային երթեւեկությունն ապահովող այդ հանրակառքերը, որոնք Երեւանում հասարակական հիմնական փոխադրամիջոցն էին: Մարսելի պապիկը՝ Դյուրի Շոլյոմվարին, 70-ականներին եղել է այս ձեռնարկության ներկայացուցիչը՝ Հայաստանում, զբաղվել է Իկարուսների շահագործման խնդիրներով: Հայրը՝ Գաբոր Շոլյոմվարին, այդ տարիներին ուսանել է Երեւանի պետական համալսարանում, սովորել է էկոնոմիկա: Ապա ընտանիքը վերադարձել է Հունգարիա, եւ՝ այդ պահից սկսվում է ամենահետաքրքիրը. ավագ Շոլյոմվարին՝ Դյուրին, ներգրավվում է հունգարահայ գաղութի գործունեությանը, ակտիվ մասնակցում հայկական միջոցառումներին, ու հանկարծ ընտանիքում «արթնանում են» հիշողություններն այն մասին, որ արական կողմի նախնիներից մեկը էրզրումցի հայ էր եւ Հունգարիայում է հայտնվել առնվազն 300 տարի առաջ: Ավելի ուշ արված ԴՆԹ-ի անալիզը հաստատեց հայկական գեների առկայության փաստը:
2000 թվականին ծնվում է Մարսելը: Փոքրուց, պապիկի հետ նա հաճախում էր հայկական միջոցառումներին, այնպես որ գիտեր հայերի ու իր հեռավոր նախնու մասին եւս:
-2017-ի ամռանը հորս զանգեցին Հունգարիայի հայկական ինքնավարությունից եւ առաջարկեցին «Արի տուն» ծրագրով ինձ ուղարկել Հայաստան: Այդ պահին պատրաստ չէի. Հայաստանն ինձ համար դեռեւս լոկ պապիկիս կազմակերպած աշխույժ հանդեսներն էին, ու ես առանձնապես չէի ուզում ամառային հանգիստս ընդհատել՝ մեկնելով ինձ համար անծանոթ այդ երկիրը:
Ընտանիքը որոշումը կայացրել էր եւ այն անբեկանելի էր. Մարսելը գալիս է Հայաստան: Երեւան է ժամանում Վարդավառի տոնակատարության օրը: Նրան դիմավորում է ծրագրի հյուրընկալող ընտանիքի որդին՝ Կարենը, որի հետ այսօր անբաժան ընկերներ են:
-Եղբայրս է,- Կարենի մասին ասում է Մարսելը,- մեր ծանոթության առաջին իսկ օրից ժամանակը համատեղ անցկացնելու ոչ մի առիթ բաց չենք թողնում: Առաջին հանդիպման անմոռաց հիշողություններիցս է, թե ինչպես քայլում էինք Երեւանով, թրջվում Վարդավառի ջրից ու վերստին թրջվում:
Այդ այցելությունը արմատական դեր խաղաց Մարսելի կյանքում:
-Շատ անգամ եմ մտածում. ինչպե՞ս կդասավորվեր կյանքս, եթե այդ տարի չհայտնվեի Հայաստանում: Ինձ թվում է, այն ուրիշ էր լինելու եւ ոչ շահավետ,- ինձ համար անսպասելի ձեւակերպումով արտաբերում է Մարսելը: Ծնողները քաջալերում են նրան, նրանց սրտովն է որդու «ընտրությունը»:
Հայերենի նրա հրաշալի իմացությանը նպաստել են առցանց դասերը, որ Մարսելը անցկացնում է Բելգիայում բնակվող մի հայուհու հետ: Հայաստանում երրորդ անգամն է:
-Շատ բան եմ սովորում այստեղ, ամեն այցելությանս փորձում եմ նոր բառեր մտապահել, որոնք իմ հայ ընկերները, չգիտես ինչու՝ չեն օգտագործում, կամ էլ՝ հազվադեպ են օգտագործում: Վերջերս նրանց զարմացրեցի «համայնապատկեր» բառով: Ի՜նչ հնչուն է, չէ՞՝ հա-մայ-նա-պատ-կեր…
-Հայաստանում սովորեցի նորովի ընկալել երաժշտությունը, հատկապես՝ ազգայինը: Մի խոսքով,
Հայաստանի հետ ինչ-որ անբացատրելի միակցություն եմ զգում. ես փնտրում էի այդպիսի զգացողություն, եւ այն այստեղ գտա: Երբեմն համեմատում եմ Հայաստանը Եվրոպայի հետ, թե ինչպես են հայերը վերաբերվում կյանքին, նրա հրամցրած հանգուցահարցերին: Համակրանքս հայերի կողմն է, որովհետեւ նրանք փորձում են ելք գտնել յուրաքանչյուր դժվար վիճակից, շարունակում են ստեղծել, զավակներ կրթել, մեծացնել:
-Մտածում եմ, որ Հունգարիայի պաշտոնական քաղաքականությունն Հայաստանի վերաբերյալ շատ կողմնակալ է ու կապ չունի շարքային հունգարացիների հետ,- շարունակում է նա,- իմ հայրենիքում շատերը գիտեն Հայաստանի մասին ու ջերմ են վերաբերվում: Բայց առայժմ ֆինանսն ու նավթը ամեն ինչ որոշում են:
Մարսելը սովորում է միջազգային հարաբերություններ՝ Նիդեռլանդների ամենահին՝ Լեյդենի համալսարանում:
Ըստ Եվրախորհրդի ուսանողների փոխանակման Erazmus ծրագրի, 2023 -ի աշնանային ուսումնական կիսամյակը պետք է անցկացներ Եկատերինբուրգի համալսարանում: Սակայն առկա միջազգային իրադրությունը ի չիք դարձրեց այդ ծրագիրը: Ինչպես ասում են, չկա չարիք՝ առանց՝ բարիքի: Իր պապիկի ու հայրիկի վաղեմի բարեկամուհի, Հայաստան- Հունգարիա մշակութային կապերի եւ համագործակցության ընկերության նախագահ Անահիտ Սիմոնյանի աջակցությամբ Մարսելը հնարավորություն ստացավ ակադեմիական պրակտիկան այս աշնանը անցկացնել Հայաստանում: Տիկին Անահիտը Մարսելի համար մշակել է բազմաբովանդակ մի ծրագիր,որի շրջանակներում ապագա միջազգայնագետը թարգմանում է Հունգարիայում Հայաստանի դեսպանության կայքի նյութերը՝ հունգարեն: Ծրագրի հաջորդ կետը Թյուրքական երկրների կազմակերպության կազմում Հուգարիայի, որպես դիտորդի՝ դերակատարության ուսումնասիրությունն է, մասնավորապես, վերջինիս՝ Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ ունեցած քաղաքական հարաբերությունների եւ դրանցում Հայաստանի հետ կապված հարցերի լուսաբանումը: Երրորդը՝ հունգարական մամուլի էջերում Արցախյան հակամարտության լուսաբանման խնդիրներն են:
Մարսելը ջանասիրաբար կատարում է այս կարեւոր աշխատանքները, որոնք իր ապագա գիտական ուսումնասիրությունների հիմքն են:
ժամանակը թեեւ սուղ է, բայց Հայաստանում եկեղեցիներ այցելելու նրա «մոլուցքը» մեծ է: Մարսելը իր այդ նախասիրությանը ամբողջովին տրվում է բոլոր ազատ օրերին:
-Շատ եմ սիրում Հաղբատավանքը: Ընդհանրապես, սիրում եմ Լոռու մարզը, իր բնությամբ, պատմական հուշարձաններով:
Վերջին այցելավայրը Եղեգնաձորի սարերում ծվարված Սպիտակավորն էր:
-Երեք անգամ եմ եղել Հայաստանում, երկու անգամ Եվրոպայից մեքենայով եմ հասել այստեղ, Արեւմտյան Հայաստանի տարածքում հայկական եկեղեցիները տեսնելու նպատակով: Ես այստեղ ինձ զգում եմ տանը եւ, երբ հեռանում եմ, հաստատ՝ սրտիս կեսը մնում է այստեղ,- ասում է Մարսելը:
Ես նրան պատմում եմ պատմական Դերսիմի ԷՐԿԱՆ եկեղեցու մասին, ուր ինքս պատրաստվում եմ այցելել հաջորդ ամռանը:
Նրա աչքերը փայլում են. «մարտահրավերը» նետված է…
ՀԱՍՄԻԿ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ
