Անտոնիո Վիվալդիի՝ Հայաստանում մինչ այս չհնչած ստեղծագործություններ կատարվեցին Հնագույն երաժշտության «Տաղարան» համույթի՝ 2023-ի հունվարյան համերգին, եւ դրանցից մեկն «Անտրոմեդիայի ազատագրումը» օպերայից արիա էր, որ Գինեսի ռեկորդակիր, ջութակահար Նիկոլայ Մադոյանի մասնակցությամբ այս երեկոյի համար հատուկ փոխադրվել էր նախնական տարբերակից զանազանվող՝ ձայնային այլ որակի՝ սոպրանոյի հնչողության համար: Այս արիան՝ դուետ է ձայնի, ջութակի եւ նվագախմբի համար: Մենակատարներն էին Նիկոլայ Մադոյանը եւ «Տաղարանի» մեներգչուհի Գայանե Ղամբարյանը: Վիվալդիի չքնաղ հնչողության երաժշտություն, որ իրար հաջորդմամբ կամ երկձայնված – մեկտեղված՝ մարդկային ձայնալարերի եւ ջութակի լարերի հնչմամբ, միահունչ, իրարու լրացնող, կատարվեց հուզական բարձր տոնով, հանճարի գործին սազական որակով, ականջ շոյող, հոգին՝ ապաքինող…
Զարմանալի, անգամ տարօրինակ է, որ Անտոնիո Վիվալդիի երաժշտությունը դարեր մոռացվել ու չի հնչել, եւ միայն նախորդ դարում այն «հայտագործել» են, ստեղծագործությունները ձեռքից ձեռք են անցել, լավագույն պատառիկները դարձել են հանրահայտ, կոնցերտները կատարվել են հայտնի երաժշտախմբերի եւ անհատ կատարողների կողմից, թեմաները գործածվել են կինոֆիլմերում: Բայց հեղինակի, այսպես ասած, երկրորդ ծնունդից հետո էլ, շատ ստեղծագործություններ դեռ համարվում են քիչ կատարված: Համենայն դեպս, Վիվալդիի բազմաթիվ երաժշտական երկեր՝ կոնցերտներ, օպերային արիաներ եւ այլն, Հայաստանում դեռեւս չեն կատարվել, եւ դրանց թվում են ջութակի եւ նվագախմբի համար Դո մաժոր RV 177 եւ Ռե մաժոր RV 222 կոնցերտները: Ն.Մադոյանի ծրագրերի շարքում Վիվալդիի ստեղծագործությունները լայնորեն եւ ծավալուն կերպով ներկայացնելն է, ահա թե ինչու «Տաղարան»-ի հետ համերգին նա կատարեց հատկապես այս կոնցերտները՝ մնացյալներին հետագայում եւս անդրադառնալու նպատակադրմամբ:
Իտալացի կոմպոզիտոր եւ XVIII դարի իտալական ջութակի արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչ, շուրջ 40 օպերաների, կանտատների, օրատորիաների, սիմֆոնիաների, տարբեր գործիքների եւ նվագախմբի համար 465 կոնցերտների հեղինակ Ա.Վիվալդիի գործերն օժտված են վառ կերպարներով, ցայտուն մեղեդիական զարգացումով, կատարողական նոր՝ դրամատիզացված եղանակով,- եւ այս բոլոր բնորոշ հատկանիշներն ունեին նաեւ համերգային երեկոյին Գ. Ղամբարյանի մենակատարմամբ հնչած Ֆարնաչեի «Gelido in ogni vena» արիան «Ֆարնաչե» օպերայից եւ Կոնստանցիայի արիան «Գրիզելդա» օպերայից: Թե՛ զգացմունքային, թե՛ տեխնիկական առումներով բավական լուրջ ստեղծագործություններ՝ ուշ միջնադարի երաժշտական մշակույթի կատարյալ պատկերը կրող «զտարյուն» երաժշտություն, ազնվացնող՝ իբրեւ հոգեմաքրման արար, հուզականորեն լեցուն, եւ այդ հուզական լիցքը հաղորդվեց արդի երեւանյան հանդիսականին Գ. Ղամբարյանի երգեցողությամբ: Վիվալդիի՝ մարդկային ձայնով կատարման համար բարդ երկը՝ «Gelido in ogni vena»-ն՝ իր երաժշտական դրամատիկ խտացմամբ, մարդկային ապրումի վայրիվերումով՝ ցավի զգացողությունից մինչեւ հուսաբեկություն, առանց խոսքերի էլ ունկնդրին ցնցում է, ստիպում նայել տառապանքի խորքը եւ երկի ավարտից հետո էլ երկար ապրել վերջինիս հաղորդած տրամադրությամբ: Երգչուհին հաղորդեց իր մանկան կորստի հետ անհաշտ մարդու ապրումները՝ մե՛րթ հուսաբեկ ու թեւակոտոր, մե՛րթ Վերինի կամքի դեմ բողոքող, մե՛րթ միայնությունից ծվատված, մե՛րթ ինքը իրեն ծվատող… Արյունն է սառչում որդեկորույս անձի երակներում, այլեւս կորցրել է ապրելու իմաստը, անկարող է իրականության աչքերի մեջ նայել, անկարող է հաշտվել իր կորստի մտքին… Երաժշտական կառույցն այնքան ճշգրտորեն է տալիս այս խոսքերի իմաստը, այնքան համահունչ է պատումի ողբերգականությանը, որ զարմանքի, հիացումի զգացումով ես համակվում բարոկկո դարաշրջանի երաժշտական արվեստի մեծանուն Վարպետի հանդեպ:
Իսկ թե ինչ ապրումներ ունեցա այս համերգին, կնկարագրեմ բանաստեղծական տողով.
Ո՜վ ափերիս մեջ դրեց ճրագը մթնում,
Որ դեգերումներիս ավարտին ցավը հաղթահարեմ,
Ինչքա՜ն մարդ է հիմա հեծեծում, եւ լույսի սպասման մեջ
Ես ունկնդրում եմ Վիվալդի. նրան մոռացել են երկուսուկես դար եւ ավելի,
Այդ շեկ քահանայի երաժշտության մոգականությունը՝
Իբրեւ հայտնություն պիտի բեմադրվեր աշխարհի բեմերին
20-դ դարի պատերազմների ընդմիջումներին եւ գուցե հընթացս,
Հոգեփոխման եւ մաքրագործման ուղին ցուցաներ,
Բայց երեւում է՝ մարդկությունը չի սիրում դասեր առնել,
Եվ սերունդները, որ արտասվում եւ հրճվանքից գոչում էին
Նրա ցայտուն եւ վառ կերպարների տպավորությամբ՝
Էքսպրեսիվ, արտահայտիչ, վառ,
Չփոխանցեցին 21-րդ դար մարդկայնության բավարար դասեր,
Եվ հիմա Վիվալդիի սով է.
Գիշերվա դիվականությունը հաղթահարելու ջանադրությամբ
Ջութակահարը նվագում է կոնցերտը
(Դիվական ուժերը հաղթահարելու զորությունը
Տրված է կոչվածներին),
Ջութակն ու մարդկային շնչառությունը համահավասար
Հաշվում են սիրտս մղվող արյան չափաբաժինը,
Լույս են մղում կամիր գնդիկների հետ,
Եվ խցանված անոթներում անարյուն վիրահատումով
Ներարկվում է հույսն առ ապագա,
Աղոթք եւ ապաշխարում…
Մինչեւ ուղնուծուծը վիրավոր՝ մեր տեսակը մնչում է,
Իսկ հանդիսական ազգերը լռում են կամ ծափահարում
Ցավի արտահայտությանը.
Նա, ով հանիրավի մոռացության է տրվել երկուսուկես դար,
Գիշերային դիվականության դեմ պայքարի ուժով
Լույս է բերում,
Որ ապրենք…
ՀԱՍՄԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆ
