Այս անգամ ինձ խմբագրություն հասցնող տաքսիստը նախկին սպա էր, իր ասելով՝ գնդապետ: Ծառայել էր Հայաստան-Իրան սահմանին, Արաքսի այս ափին: Մեր անբռնազբոս զրույցը դիպավ հայրենի հողը պահելու ցավոտ խնդրին: Պատմում էր, թե ինքն ու իր զինվորները ապշած էին մնացել, երբ գետի գիշերային վարարումից հետո, առավոտյան, տեսել էին դիմացի ափին պարսիկ բանակայիններն ինչպես էին բուլդոզերով հող բերում ու լցնում ջրի պոկած հողաշերտերի տեղում, բահերով ամրացնում, ծանր քարերով ծածկում դրանք: «Գլխի ընկանք, որ հրաման ունեին իրենց սահմանագծից ոչ մի թիքա չտալ նույնիսկ ջրին. իրենց հողն է, գետն անգամ իրավունք չունի խլելու այն իրենցից»: Եվ առանց սպասելու հարցիս՝ «իսկ դո՛ւք ի՞նչ էիք անում գետի մեր ափին», տաքսիստը զրույցը տարավ-կպցրեց մեր ամենացավոտ խնդրին՝ հողատվությանը, որի հերթական ապացույցի մասին նույն առավոտ հաղորդել էին լրատվամիջոցները՝ Ջերմուկի հատվածում մերոնք նորից դիրք էին զիջել թշնամուն: «Մի տրակտորի եղածն ի՞նչ էր, որ չտվեցին: Խոստացան՝ չուղարկեցին, որ մենք էլ մեր հատվածը ամրացնենք», ասաց զրուցակիցս ափսոսանքով, ջղային…
Հասել էինք արդեն մեր խմբագրության առջեւ, ստիպված էինք ընդհատել զրույցը՝ առանց հասցնելու պետք եղածը ասել հողատուի եւ հողատուների հասցեին:
Օրերս հողատուներին շռնդալից միացավ, ըստ Սահմնադրության 5-րդ գլխի 1-ին հոդվածի՝ ՀՀ պետության գլուխը, էն էլ՝ Սյունիքից, ուր գնացել էր, ըստ պաշտոնական հաղորդագրության՝ աշխատանքային այցով, հանդիպել համայնքապետերին եւ ավետիս էր տվել, թե ինչպիսի՜ բարգավաճում է սպասում իրենց տիրույթներին, «երբ որ բացուին դռներն յուսոյ», այսինքն՝ երբ բացվեն Սյունիքի դարպասները, ինչպիսի՜ խաղաղություն եւ անդորր, ի՜նչ առեւտուր, շահ ու շահույթ, երբ… իրանյան զորքերը, ադրբեջանաթուրքական ասկյարները, Ցահալի հետախույզներն ու սաբոտյորները, Թրամփի հատուկ զորամիավորումները, Պուտինի սալդատներն ու Եվրոմիության այսպես կոչված դիտորդները. կողք-կողքի գան մեր հողի վրա, դեմ-դիմաց, աչք-աչքի, զենք-զենքի:
Երկու շաբաթ առաջ, մեր թերթի 18-24 հուլիսի համարում, այս սյունակում, «Առեւտրատնտեսական անցուղի՞, թե՞ հարատեւ պատերազմ» վերնագրի ներքո գրել էի այդ օրերի գլխավոր նորության մասին, այսպես կոչված միջանցքի եւ դրա կառավարումը ամերիկյան մասնավոր կազմակերպությանը արտապատվիրակելու վերաբերյալ, ինչը առավել սրում եւ, ի վերջո, ինչպես գրվել էր, տեւական է դարձնում բախումնային իրավիճակը մեր երկրում ու տարածաշրջանում:
Այն ժամանակ գոնե ինձ հայտնի չէր, որ ամերիկյան մասնավոր ընկերությունը ոչ թե եւ ոչ միայն ադմինիստրատիվ կազմակերպություն է լինելու, այլ՝ զինվորական մասնավոր, այսինքն վարձկան միավոր, ինչը քիչ ավելի ուշ բացահայտվեց իսպանական «Periodista Digital» լրատվակայքի միջոցով: Դա մեկ կողմից ընդգծում է Զանգեզուրյան տարածքի ստրատեգիական նշանակությունը աշխարհաքաղաքական տեսակետից, իսկ մյուս կողմից անկասկածելի է դարձնում դրա ռազմադաշտային հեռանկարը, ապագան:
Արդ, պետության գլուխ համարվող անձը Սյունիքում հանդիպում ունենալուց եւ հայտարարություն տարածելուց առաջ իր իսկ գլխում հարց տվե՞ց, արդյոք, թե ի՞նչ է նշանակում դարպաս: Հաշիվ տվե՞ց ինքն իրեն, որ դարպասները սովորաբար բանալի են ունենում, իսկ բանալին սովորաբար պահակի մոտ է լինում: Ո՞ւր է բանալին, ո՞ւմ մոտ է գտնվում, ո՞վ է պահակը: Կարեւորը այս վերջինն է:
Եթե նույնիսկ մի տրակտոր չենք տալիս մեր զինվորներին, որպեսզի գեթ Արաքսի ջրերի տարած հողաշերտերը վերադարձնենք եւ ամրացնենք մեր սահմանագիծը, ո՞ւր ենք շտապում «խաղաղություն» խաղալու եւ հակամարտ ուժերին մեր Վերջին հողակտորի ամենափոքրիկ հողաշերտի վրա խցկում-ճխտում որպես հակամարտ ուժեր:
Պաշտպանվածության, խաղաղության ու բարգավաճման այլ հորիզոններ չկա՞ն:
ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ
