«Հզոր Հայաստանին անհրաժեշտ է հզոր Սփյուռք»

Արգենտինայի Հանրապետության հայկական կազմակերպությունները պահանջում են հարգանքի, երկխոսության և համատեղ կառուցման վրա հիմնված հարաբերություն

Արգենտինայի Հանրապետության հայկական կազմակերպությունները (ԻԱՌԱ) անհրաժեշտ են համարում հրապարակավ հայտնել իրենց դիրքորոշումը Հայաստանի Հանրապետության և Սփյուռքի հայ համայնքների միջև կապի վերաբերյալ՝ կապված «Հայաստան 2026» համաշխարհային գագաթնաժողովի հրավերքի հետ և, մասնավորապես, Հայաստանի Ազգային ժողովից՝ իշխող կուսակցության պատգամավոր Արման Եղոյանի կողմից արված վերջին հայտարարությունների առնչությամբ, ով պնդել է, որ «եթե Սփյուռքն ուժեղանա, Հայաստանը կթուլանա», որ «Սփյուռքը պետք է թուլանա, որպեսզի Հայաստանն ուժեղանա», և որ արտերկրի հայկական համայնքները պետք է «անեն այն, ինչ Հայաստանը կպահանջի իրենցից»:

Այս հայտարարությունները, քանի որ արվել են Հայաստանի իշխող կուսակցության ներկայացուցչի կողմից և հնչել են խորհրդարանական հարթակից, չեն կարող համարվել երկրորդական հարց կամ պարզապես անհատական կարծիք, քանի որ դրանք առաջարկում են Հայաստան-Սփյուռք հարաբերության մի ընկալում՝ հիմնված ենթակայության վրա. ԻԱՌԱ-ն անհրաժեշտ է համարում հստակորեն նշել, որ Սփյուռքը հայկական պետության ծառայության կառույց չէ և ոչ էլ հրահանգներ ստացող մարմին, այլ Հայ ազգի էական մասն ու Հայաստանի Հանրապետության ռազմավարական դաշնակիցը, որի փորձը, ինստիտուցիոնալ կարողությունը, միջազգային կապերն ու կարծիքը պետք է լսվեն, հարգվեն և հաշվի առնվեն ընդհանուր նպատակների կառուցման գործում:

ԻԱՌԱ-ն հենց հակառակն է պնդում. Հայաստանն ուժեղացնելու համար պետք չէ թուլացնել Սփյուռքը: Հզոր Հայաստանին անհրաժեշտ է հզոր, ակտիվ, նվիրված և նպաստելու կարողություն ունեցող Սփյուռք:

Սփյուռքը խոչընդոտ չէ Հայաստանի Հանրապետության ամրապնդման ու հզորացման համար, ոչ էլ ազգային ծրագրից դուրս գործող ուժ: Այն Հայ ազգի հիմնարար մասն է՝ կառուցված սերունդների ընթացքում այն համայնքների կողմից, որոնք բազմաթիվ երկրներում և, շատ դեպքերում, ավելի քան մեկ դար շարունակ պահպանել են հայ ժողովրդի ինքնությունը, մշակույթը, հիշողությունը, հաստատություններն ու արժեքները:

Սփյուռքի թուլացումը կնշանակի թուլացնել Հայաստանի հիմնական ուժերից մեկը: Ամբողջ աշխարհում գործող հայկական հաստատությունների, մասնագետների, գործարարների, ակադեմիկոսների, ղեկավարների և քաղաքացիների ընդարձակ ցանցը կազմում է Ազգի համար հսկայական արժեք ունեցող մարդկային, ինստիտուցիոնալ, մշակութային ու հարաբերական կապիտալ:

Հետևաբար, Հայաստանի և Սփյուռքի միջև հարաբերությունը չի կարող կառուցվել ենթակայության, հրահանգման կամ միակողմանի հետևելու տրամաբանությամբ: Սփյուռքը չի կարող դիտարկվել որպես Հայաստանում ընդունված որոշումների պարզ ստացող, որից հետագայում խնդրվում է դրանց հետևել:

Աշխարհի հայկական համայնքները պետք է ճանաչվեն որպես Հայաստանի Հանրապետության ռազմավարական դաշնակիցներ՝ ունակ ներդնելու գիտելիք, փորձ, ռեսուրսներ, միջազգային կապեր, ինստիտուցիոնալ ազդեցություն և Ազգի ապագայի հանդեպ խորը նվիրվածություն: Այդ մարդկային, ինստիտուցիոնալ և հարաբերական կապիտալը չպետք է թուլանա, այլ պետք է կանչվի, լսվի և օգտագործվի:

Արգենտինայի դեպքում հայ համայնքն ավելի քան մեկ դար է, ինչ կառուցում է հաստատություններ և զարգացնում է հասարակության մեջ խորապես ինտեգրված ներկայություն՝ քաղաքական, ակադեմիական, գործարարական, մշակութային, կրթական, մարզական և սոցիալական ոլորտներում կապերով: Այս ուղին ժառանգություն է, որը պատկանում է թե՛ համայնքին, թե՛ ամբողջ Հայ ազգին:

«Հայաստան 2026» համաշխարհային գագաթնաժողովի հրավերքը, այս իմաստով, հնարավորություն է ներկայացնում առաջ գնալու Հայաստանի և Սփյուռքի հարաբերության նոր փուլի ուղղությամբ: ԻԱՌԱ-ն կարևորում է մասնակցելու հնարավորությունը, սակայն համարում է անհրաժեշտ, որ այդ մասնակցությունը դուրս գա զուտ ծիսակարգային կամ խորհրդատվական շրջանակից և վերածվի իրական երկխոսության տարածքի, որտեղ համայնքները կարող են արտահայտել իրենց դիրքորոշումները, ներդնել իրենց փորձը և մասնակցել ընդհանուր նպատակների սահմանմանը:

ԻԱՌԱ-ն հասկանում է, որ ազգային հայկական քաղաքականության կառուցումը պահանջում է լսել նաև նրանց ձայնը, ովքեր աշխարհի տարբեր ծայրերից՝ սերունդներ շարունակ, պահպանել են հայկական ինքնությունը, պաշտպանել են դրա հիշողությունը, նպաստել են Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը և կառուցել են հաստատություններ, որոնք այսօր կազմում են Ազգի ժառանգության էական մասը:

Սփյուռքը չպետք է թուլանա, որպեսզի Հայաստանն ուժեղանա: Ընդհակառակը, Սփյուռքը պետք է ուժեղանա, որպեսզի Հայաստանն էլ ուժեղանա:

Ամրապնդված Հայաստանն ու ամրապնդված Սփյուռքը հակասական ծրագրեր չեն: Ընդհակառակը, նրանք կարիք ունեն միմյանց: Ազգային շահերի պաշտպանությունը, մեր ինքնության պահպանումը, ժառանգության պաշտպանությունը, հիշողության պաշտպանությունը և Հայաստանի միջազգային ներկայացվածությունն ավելի արդյունավետ կլինեն, որքան մեծ լինի Հայաստանի պետության և աշխարհի հայկական համայնքների միջև համակարգված աշխատելու կարողությունը:

Այս համատեքստում ԻԱՌԱ-ն Սփյուռքի հարցերով Բարձր հանձնակատարին ներկայացրել է մի շարք առաջնահերթություններ, որոնք համարում է հիմնարար «Հայաստան 2026» համաշխարհային գագաթնաժողովի քննարկման համար, դրանց թվում՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու ինքնավարության և ամբողջականության հարգումը. Ադրբեջանի հետ բանակցությունների օրակարգում հայ գերիների ազատագրման ընդգրկումը. ապրիլի 24-ի և Հայոց ցեղասպանության ճանաչման պահանջի կարևորության բարձրացումը. աշխարհի հայերին միավորող և նույնականացնող խորհրդանիշների հարգումը. Արցախի հայերի վերադարձը. տեղահանված ընտանիքների հատուցումը. հայկական մշակութային ժառանգության պահպանումը. Սփյուռքի մասնակցության իրական և մշտական ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների ստեղծումը. և Արգենտինա այցելող պաշտոնյաների օրակարգում տեղական հայկական հաստատությունների ընդգրկումը:

Միաժամանակ, ԻԱՌԱ-ն խնդրել է վիրտուալ հանդիպում Սփյուռքի հարցերով Բարձր հանձնակատար Զարեհ Սինանյանի հետ՝ նպատակ ունենալով անձամբ ներկայացնել այս դիրքորոշումները, կարծիքներ փոխանակել և սահմանել աշխատանքային մեթոդաբանություն, որը թույլ կտա Արգենտինայի հայկական հաստատությունների էական մասնակցությունը գագաթնաժողովին:

ԻԱՌԱ-ն վերահաստատում է իր կամքը՝ աշխատելու հզոր, ինքնիշխան, ճանաչված և միջազգայնորեն հարգված Հայ ազգի համար: Եվ հասկանում է, որ այդ նպատակին չի հասնի Սփյուռքի տարածքը սահմանափակելով, այլ՝ նրա կարողությունները ինտեգրելով, նրա կարծիքները լսելով և նրա հետ միասին ընդհանուր ռազմավարություն կառուցելով:

Հայաստանն ու Սփյուռքը մրցակիցներ չեն նույն տարածքի համար: Նրանք միևնույն Ազգի երկու անբաժանելի հատվածներն են:

ԻԱՌԱ – Արգենտինայի Հանրապետության հայկական կազմակերպությունները

Բուենոս Այրես, 2026 թ. օգոստոս

Sardarabad