Մոսկվան սպառնում է Հայաստանին գազի, վառելիքի և ադամանդի մատակարարման վերաբերյալ համաձայնագրի խզմամբ։
ԵՄ-ի հետ հետագա մերձեցումը Հայաստանին սպառնում է Ռուսաստանից գազի, նավթամթերքի և ադամանդի մատակարարումների լիակատար դադարեցմամբ: «Կոմերսանտի» տվյալներով՝ Մոսկվան այժմ անհնար է համարում այդ ապրանքների համար 2013 թվականին շնորհված անմաքս ռեժիմը և սպառնում է Երևանին երկկողմ համաձայնագրերի սառեցմամբ կամ չեղարկմամբ: Արդյունքում, վերլուծաբանները կարծում են, որ Հայաստանը կարող է ոչ միայն կորցնել ռուսական գազի և նավթամթերքի զեղչերի իրավունքը, այլև հայտնվել բարդ իրավիճակում ռուսական մատակարարումները փոխարինելու դժվարության պատճառով:
Ռուսաստանը կարող է միակողմանիորեն կասեցնել կամ չեղյալ հայտարարել 2013 թվականի դեկտեմբերին հանրապետություն բնական գազի, նավթամթերքի և չմշակված ադամանդի մատակարարման վերաբերյալ համաձայնագիրը, եթե Երևանը շարունակի ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթացը։ Սա բխում է Ռուսաստանի էներգետիկայի նախարար Սերգեյ Ցիվիլևի՝ Հայաստանի տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությանը ուղղված նամակից («Կոմերսանտը» տեսել է մայիսի 25-ի նամակի պատճենը)։
«Եվրոպական Միության հետ Հայաստանի փոխգործակցությունը խորացնելու ուղղությամբ ձեռնարկվող գործնական քայլերը և ՀՀ կառավարության կողմից ԵՄ-ին անդամակցելու ձգտումը սպառնում են ռուս-հայաստանյան առևտրատնտեսական և ներդրումային համագործակցության պահպանմանն ու զարգացմանը, որի նախադրյալներից մեկը երկկողմ միջազգային պայմանագրերն են», – ասվում է նամակում։
Պարոն Ցիվիլևը գրում է, որ Հայաստանի՝ ԵՄ-ին միանալու փորձերը «չեն համապատասխանում մեր երկրների կառավարությունների և տնտեսական սուբյեկտների միջև տասնամյակների ընթացքում հարգանքի և փոխշահավետության հիման վրա կառուցված գործընկերության բնույթին, ինչպես նաև Ռուսաստանի Դաշնության կողմից Հայաստանի կարևորագույն կարիքները արտոնյալ հիմունքներով բավարարելու համար բազմիցս ձեռնարկված գործնական գործողություններին»։
Ռուսաստանի էներգետիկայի նախարարությունը և Հայաստանի տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը հրաժարվել են մեկնաբանություններից: ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի մամուլի քարտուղար Նազելի Բաղդասարյանը նույնպես չի պատասխանել «Կոմերսանտ»-ի հարցմանը:
2013 թվականի համաձայնագրի համաձայն՝ Ռուսաստանը մշտապես վերացրեց նավթամթերքի, գազի և ադամանդի արտահանման մաքսատուրքերը դեպի Հայաստան։ Սա ևս մեկ քայլ էր երկրի Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ) անդամակցելու ուղղությամբ, որի կազմում ներկայումս մտնում են նաև Ռուսաստանը, Բելառուսը, Ղրղզստանը և Ղազախստանը։ Համաձայնագրի համաձայն՝ Մոսկվան Երևանին մատակարարում է նավթամթերք և գազ՝ ներքին սպառման համար ինդիկատիվ հաշվեկշիռներով հաստատված քանակությամբ, մինչդեռ երրորդ երկրներ վերաարտահանումն արգելվում է։ Փաստաթղթում նաև նշվում է, որ եթե համաձայնագիրը դադարեցվի կողմերից որևէ մեկի կողմից, Ռուսաստանին փոխհատուցում վճարելու կամ չվճարված գումարները որպես Ռուսաստանի նկատմամբ իր սուվերեն պարտք ճանաչելու Հայաստանի պարտավորությունները կշարունակվեն մինչև այդ պարտավորությունների լիարժեք կատարումը։
Գազային կախվածություն
Հայաստանն իր գազի կարիքները գրեթե ամբողջությամբ բավարարում է ռուսական գազով։ 2025 թվականին «Գազպրոմը» երկիր է մատակարարել մոտ 2.7 միլիարդ խորանարդ մետր գազ։ Եվս 476 միլիոն խորանարդ մետրը ստացվել է Իրանից՝ «Գազ էլեկտրաէներգիայի դիմաց» ծրագրի շրջանակում. Հայաստանն Իրանին էլեկտրաէներգիա է մատակարարում (հիմնականում արտադրված Հրազդանի ՋԷԿ-ում), իսկ Իրանը Հայաստանին բնական գազ է մատակարարում գազի մեկ խորանարդ մետրի համար 3 կՎտ/ժ սակագնով։
Հայկական «Գազպրոմ ԱՐՄԵՆԻԱ» ընկերության հետ կնքվել է մինչև 2.5 միլիարդ խորանարդ մետր մատակարարման երկարաժամկետ պայմանագիր: 2019 թվականի վերջին կնքված 2013 թվականի պայմանագրի լրացուցիչ համաձայնագրով Հայաստանի համար ռուսական գազի գինը սահմանվել է 165 դոլար 1000 խորանարդ մետրի համար: 2022 թվականին կողմերը համաձայնել են գինը պահպանել այս մակարդակում ևս տասը տարի: Ներկայումս, ըստ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի, գինը կազմում է 177 դոլար 1000 խորանարդ մետրի համար: «Գազպրոմը» հայտնել է, որ 2026-2030 թվականներին մտադիր է մոտ 400 միլիոն դոլար ծախսել Հայաստանում գազափոխադրման համակարգի և ստորգետնյա գազապահեստարանների զարգացման վրա: «Գազպրոմը» չի պատասխանել «Կոմերսանտ»-ի հարցմանը:
Մայիսի 22-ին Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց. «Մենք գազի գների վերաբերյալ հստակ ռազմավարական համաձայնությունների ենք հասել, և դրանք պետք է հարգվեն»։ Սակայն Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը մայիսի 25-ին հայտարարեց, որ Հայաստանի համար գազի արտոնյալ գինը կդառնա շուկայական գին, եթե երկիրը դուրս գա Եվրասիական տնտեսական միությունից (ԵԱՏՄ): Պեսկովը նշեց, որ «նման ռեժիմը (արտոնյալ գնագոյացման՝ «Կոմերսանտ »-ի) անհնար է այլ ինտեգրացիաների մասնակիցների համար»՝ նկատի ունենալով «իհարկե, Եվրոպական Միությունը»։ «Այնտեղ գնային կատեգորիան բոլորովին այլ է՝ դա շուկայական գին է։ Մեր գործընկերները Երևանում լավ գիտակցում են դա», – ասաց նա։
Մայիսի 26-ին հոլանդական TTF կենտրոնում գազի սփոթ գինը մեկ օր առաջ մատակարարման համար կազմել է մոտավորապես 584 դոլար 1000 խորանարդ մետրի համար։
