Նույն գետը՝ երկրորդ անգամ

Ինչո՞ւ է աշխարհաքաղաքական կարեւոր իրադարձություն համարվող Փաշինյան-Ալիեւ հանդիպմանը սինքրոն կամ դրանից հինգ պակաս Հայաստանում տեղի ունենում այն մեծ իրարանցումը, որը նախ սկսվեց իշխանության որակմամբ` հեղաշրջման փորձի օպերատիվ բացահայտմամբ, ապա այդ առթիվ եւ կոռուպցիոն սխեմաների առնչությամբ երեք պատգամավորի անձեռնմխելիությունից զրկելու, իսկ նրանցից Արթուր Սարգսյանին նաեւ կալանքի թույլտվության պահանջով խորհրդարան գնացած դատախազի միջնորդություններով: Ապա խորհրդարանի դահլիճում տեղի ունեցած խայտառակ ծեծկռտուքը լրացրեց ֆոնը, իսկ արդեն բուն հանդիպման օրը` հուլիսի 10-ին, Հայաստանի իրավապահ մարմինները նշանավորեցին դաշնակցականների տները խուզարկելու եւ տանտերերին բերման ենթարկելու գործողություններով:

Որ ցույցերով, բողոքի գործողություններով, տարբեր տեխնոլոգիաների կիրառմամբ իշխանության եկածների աչքին ամենուր ահաբեկչություն է երեւում` սա կարելի է հասկանալ, ուրիշ էլ ո՞ վ կարող է ավելի լավ իմանալ իշխանափոխության դեմն առնելու բոլոր ձեւերը:
Մի կողմ թողնենք այն, որ ԱԺ նիստին հետեւողներին այդպես էլ համոզիչ չթվացին այն փաստարկները, որոնցով առնվազն ահաբեկչության փորձի պլանավորում էր հիմնավորում գլխավոր դատախազը, էլ չասած, որ «Հայաստան» խմբակցության քարտուղար Արծվիկ Մինասյանին ներկայացվող մեղադրանքն ընդհանրապես դատական հեռանկարի շանս չուներ: Բայց դրանք էլ խամրեցին այն խայտառակ ծեծկռտուքի համեմատությամբ, որ իշխանական պատգամավորների ակտիվ մասնակցությամբ հրահրվեց հարցի քննարկման ժամանակ խորհրդարանում, եւ մեր կարծիքով դրան ուղղակի պետք է հետեւի խորհրդարանի լուծարումը: Ես որպես հասարակ հայ ու հարկատու` չեմ ուզում ունենալ այդպիսի խայտառակ խորհրդարան, այդ խորհրդարանը նույնքան իմն է, որքան յուրաքանչյուր պատգամավորինը:
Իսկ բուն Դաշնակցութան հանդեպ սկսված իրավական հալածանքները, խուզարկությունները նրանց տներում հուլիսի 10-ի առավոտից սկսած` ինձ մի պահ տեղափոխեցին 1994 թվականի դեկտեմբերի 28, երբ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական ուղերձի` հեռուստատեսությամբ հեռարձակմանը զուգահեռ սկսվեց ՀՅԴ-ի գրասենյակների ու խմբագրատների եւ տպարանի ջարդուփշուր, ՀՅԴ-ականների տներում խուզարկություններն ու ձերբակալությունները:
Անցած տասնամյակներում գնահատման փորձեր արվել են` ինչո՞ւ դա տեղի ունեցավ, վեր են հանվել քաղաքական, գաղափարականից սկսած մինչեւ աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման վարկածներ, ինչպես նաեւ` տնտեսական (երկիրը կողոպտող վայրի սեփականաշնորհմանը ֆինանսական հոսքեր ունեցող այլ կառույցների մոտ չթողնելու դրդապատճառ): Այսինքն` երեւացող պատճառների տակ կային այլ պատճառներ:

Այժմ իրողությունը կրկնվում է. ակնհայտ է, որ խորհրդարանական վերջին բախումը աշխարհաքաղաքական բախում էր, ռուս-արեւմտյան բախում` մեր ներքին ուժերի տեսքով, խոստովանեք, էլի, իշխանությո՛ւն եւ ընդդիմությո՛ւն, իրերն իրենց անունով կոչեք, ու համակարգն էլ նույնն է` նույն հին քաղաքական դերակատարներով համարյա: Թե չէ` ահաբեկչության կանխո՜ւմ, ֆլան-ֆստան… Ու փաստորեն Նիկոլ Փաշինյանը, կամա, թե ակամա, մտնում է նույն գետը երկրորդ անգամ, ուր մտել էր այն ժամանակ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը: Թե ինչի մասին է նույն գետը երկու անգամ մտնելու ասացվածքը եւ ինչի է հանգեցնում` առաջարկում եմ հանրագիտարաններով նայել:

Ինքս պետականության, ինքնիշխանության, որեւէ մեկի վասալը չլինելու կողմնակիցը լինելով`իշխանական գործողությունները կշռադատված չեմ համարում, տեղի ունեցողին խիստ բացասական գնահատական եմ տալիս, համարում եմ մեր հանրության պառակտում, խորհրդարանում եւ առհասարակ առերեւույթ տեղի ունեցողը կրկես եւ թատերական ներկայացում եմ գնահատում, որի հետեւում Հաաստանի համար վտանգավոր զարգացումներն են ծածկված, ու մինչեւ մենք զարթնենք առօրյա կրկեսից, բանը բանից վախենում եմ անցած լինի:

Այս ֆոնին հուլիսի 10-ին Աբու Դաբիում հանդիպել եւ հինգ ժամ բանակցել են Հայաստանի եւ Ադրբեջանի պատվիրակությունները, ընդ որում` կես ժամ Փաշինյանն ու Ալիեւը բանակցել են առանց պատվիրակության անդամների, երես առ երես: Մինչեւ այս հրապարակումը պատրաստում էի` մինչեւ վերջին պահ սպասեցինք հանգամանալից տեղեկատվության, որն այդպես էլ չեղավ (կհետեւենք եւ անդրադարձ կանենք): Հայաստանի ԱԳՆ-ից առաջին տեղեկատվությունն անորոշ ու ոչինչ չասող է`երկկողմ բանակցությունները հարցերը հասցեագրելու ամենաարդյունավետ ձեւաչափ համարելու եւ երկխոսությունը շարունակելու վերաբերյալ:

Ադրբեջանական լրատվամիջոցները բանակցութուններն անվանում են լուրջ ու բովանդակալից, նշելով, որ դրանք վերաբերել են սահամանագծմանն ու սահմանազատմանը, այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի բացմանը, խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման հանգամանքների քննարկման շարունակականությանը`ինչպես բարձր մակարդակի հանդիպումներով, այնպես էլ առանձին աշխատանքային խմբերի ֆորմատով:

ՌԴ նախագահի մամլո քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը հանդիպումից մի փոքր անց ողջունել է Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ ուղիղ շփումները եւ այն , որ բանակցային գործընթացը հասել է արդեն պայմանագրի ստորագրման պահին, նշելով, որ ՌԴ-ն աջակցում է գործընթացին: Նույն կերպ մի փոքր վաղ աջակցության խոսքեր էին հնչել ԱՄՆ Պետդեպից`պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն էր հայ-ադրբեջանական բանակցություններում առաջընթացը Թրամփի կառավարման հաջողություններից համարել, Էրդողանը եւս այդ ոգով արտահայտվել էր, ընդ որում` թուրք-ադրբեջանական պահանջների մեջ շարունակում են մնալ Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունը, Սյունիքով ճանապարհը «Զանգեզուրի միջանցք» անվանելը` ճանապարհի վերահսկողության ախորժակով:

Լրացնենք Աբու Դաբիի հանդիպմանը նախորդած ֆոնի նկարագրությունը.
Սրվել էին ՌԴ-Ադրբեջան հարաբերությունները:

Հայաստանը շարունակում է իրեն հեռու պահել ՀԱՊԿ-ից, դեմ արտահայտվել ռուսական հեռարձակումներին Հայաստանում` Հայաստանի իշխանությունների վերաբերյալ վիրավորական բովանդակության պատճառով:

Հայաստանի ռուսամետ ընդդիմության հետապնդումները ռուսական իսթեբլիշմենթի սրտով չեն:
Իրանի շուրջ նոր օղակ է սեղմվում` Հայաստանի համար նոր վտանգներով:

Թուրքիան ռազմաբազա եւ զորք է տեղադրում Ադրբեջանում, ռուսները զուգաեռ ավելացնում են անձնակազմը Գյումրիում` ակնհայտորեն տարածաշրջանում ազդեցությունների վերաբաժանմանը եթե պետք լինի` նաեւ ռազմական ճանապարհով մասնակցելու հայտով: Իսրայելը (ԱՄՆ-ը) Իրանի հետ հարցերը լուծված չի համարում:

Ու այս վառոդի տակառ տարածաշրջանում տեղի է ունենում Փաշինյան-Ալիեւ հանդիպումը, ենթադրաբար գլխավոր խնդիր ունենալով Սյունիքով ճանապարհի, հաղորդուղիների տրամադրումը, որպես խաղաղության համաձայնագրի բաղադրիչ: Ավելի պատկերավոր` խաղաղությունը վառոդի տակառում:

Նիկոլ Փաշինյանն, այդպիսով, դժվարին խնդիր ունի այս պահին` ե՛ւ ռուսական կողմի հետ չթշնամանալու, ե՛ւ եւրոպական ու ամերիկյան կողմերի բարեկամությունը չկորցնելու, երբ մեր նշած բոլոր սուբյեկտները շահեր ու հետաքրքրություններ ունեն Սյունիքով անցնելիք ճանապարհի առումով, անգամ բոլորն էլ թաքնված վիճարկում են այդ ճանապարհի վերահսկողությունն իրենցով անելու հարցը: Այդ ճանապարհը արեւելք-արեւմուտք, հյուսիս-հարավ հանգույցի առանցքն է, ու դրա տիրապետումը բոլորն են կարեւորում, իսկ Հայաստանը պնդում է իր իրավազորությունը, իսկ ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Անի Բադալյանն էլ, մամուլի ինչ-որ հրապարակման արձագանքելով իր էջում գրել է . «Նախարարի տեղակալը հստակ մերժել է երրորդ սուբյեկտի կողմից «վերահսկողության» եզրույթը, երևույթը»: Սա անդունդի վրա կապած լարով անցնելուն է նման:

Այս համատեքստում են նաեւ Հայաստանում այժմ տեղի ունեցող տարբեր ստվերային գործընթացներ`արտաքին հետքով: Ու տպավորություն է, որ Սամվել Կարապետյանի, մեր եկեղեցու, ՀՅԴ-ի հետ կատարվողը (իշխանական պատգամավորներից Հասմիկ Հակոբյանն անգամ իրեն թույլ է տվել խոսելու ՀՅԴ փակման անհրաժեշտության մասին) կապ ունի արտաքին գործընթացների, դրանցով պայմանավորված՝ ներքին խմորումների, իշխանության` իշխանությունը կորցնելու վախերի հետ:

Ու առհասարակ` Հայաստանը, փաստորեն թեւակոխել է արտաքին եւ ներքին փոխկապակցված տուրբուլենտության գոտի:

ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Հեղինակի յութուբյան հրապարակումներն` այս հղումով.