Գրականության օկուպացումը Արայիկ Հարությունյանի վերջին «պայքարը» չէ

ԿԳՄՍ նախարար Արայիկ Հարությունյանն օրերս հանրությանը վերստին ներկայացավ իր հերթական, մեղմ ասած, ոչ հայանպաստ քաղաքականությամբ: Այս անգամ նրա որոշմամբ դադարեցվել է  «Հայ գրականությունը թարգամանություններում» դրամաշնորհային ծրագիրը, որի միջոցով արտասահմանյան հրատարակչությունները թարգմանում և հրատարակում էին հայ դասական և ժամանակակից գրականության նմուշներ: Այս տարվա համար իսկզբանե նախատեսված է եղել 14 միլիոն դրամ, որը, ինչպես արդեն նշեցի, կասեցվել է` փոխանցվելով պետության պահուստային ֆոնդ:

Նախարար Հարությունյանի այս արարքն ինձ ամենևին չի զարմացնում, որովհետև ամեն մարդ անում է այն, ինչին ինքը կոչված է: Եթե ուշադիր լինեք, կնկատեք, որ այս մարդը, փակելու, լուծարելու, կրճատելու և խուզելու մեծ վարպետ է: Պաշտոնավարման առաջին օրերից փակում է, փակում, փակում, իսկ թե ինչ է բացել, ինքն էլ չգիտի: Այնուամենայնիվ  այս որշումը կարելի էր ինչ-որ կերպ ընդունել և ըմբռնումով մոտենալ դրան, եթե միայն 2020թ. ընթացքում այդ 14 միլիոն դրամի ավելի քան տասնապատիկի չափով պարգևավճարներ չբաժանվեին կառավարության անդամներին ու պետական մյուս ոլորտների աշխատակիցներին: Այսինքն` կրկին ստացվում է այնպես, որ բոլորն առաջվա պես քեֆ են քաշում, արդյունքում մշակույթն է  «քաղցած մնում»:

Իհարկե, հարգանք տածելով բոլորի հանդեպ, խիստ կասկածներ ունեմ ծրագրի շրջանակներում կազմված հանձնաժողովի անկողմնակալության վերաբերյալ, և երբեք չեմ բացառել, հիմա էլ չեմ բացառում, որ տեղում սուբյեկտիվն ավելի շատ է, քան օբյեկտիվը, և դեռ հարց է` թարգմանված գրքերից քանի՞սը կապ ունեն մեր մշակույթի հետ: Նույնիսկ տարակուսում եմ` այդ գրքերից ոչ մեկը դրսում հաստա՞տ  սխալ կարծիք չի ձևավորում մեր գրականության մասին:  Օրինակ` կասկածում եմ, որ այդ դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում արտասահմանում երբևէ թարգմանված և տպագրված լինեն Թադևոս Տոնոյանը, Համլետ Հակոբյանը, Գոռ Հարությունյանը, Դավիթ Մշեցին, Դավիթ Ասատրյանը, Լևոսն Սարգսյանը, Ռազմիկ Գրիգորյանը, Վարդան Պետրոսյանը, Ռազմիկ Արաբյանը, երջանկահիշատակ Ղուկաս Սիրունյանը, Աղվան Մինասյանը և մյուսները: Այ դա սուբյեկտիվ, խնամիական-ընկերական գործոնն է: Բայց սա հարցի մյուս` լուծելի կողմն է: Չափրոշիչներ են պետք, որի ներդրմանը, ինչպես նկատեցի, կողմ է նաև գործընթացի հետ կապ ունեցող գրական գործակալության ղեկավարը: Ցավոք, ինչպես միշտ, խնդիրը լուծելու փոխարեն ԿԳՄՍ նախարարն ուղղակի շրջանցում է այն` վերահաստատելով իր մասնագիտական ցածր որակներն ու ոլորտի հետ որևէ աղերս չունենալու հանգամանքը, ինչպես նաև նախասիրությունները, որ երբեք հաշտ չեն լինում մեր մշակույթի հետ:

Տեղեկատվական այս դարում, երբ բոլոր հնարավորությունները տեսանելի են` մեր գրականությունը միջազգային ասպարեզ հանելու, միաժամանակ նաև մեր երկրի անունը դրսում հոլովելու, մեր երկրի մշակույթի պատասխանատուն նահանջում է, նահանջում է պետության համար ծիծաղելի փոքրիկ գումարի պատճառով: 14 միլիոն դրամ:

Որքա՞ն պարգևավճար է ստանում նախարար Արայիկ Հարությունյանը, որքա՞ն են ստանում նրա տեղակալներն ու նախարարության տարբեր բաժինների վարիչները: Գումարը հատկացրեք ձեր գրապաններից, գտեք, պահումներ արեք և այլն: Վերջին հաշվով խոսքը մեր գրականությանն է վերաբերվում, մշակույթին:

Ի դեպ, այդ գումարը պետք է վաղուց, դեռ 2018թ, տասնապատկված լիներ, որովհետև ես վստահ եմ, որ հայ գրականության միջազգային հռչակն ավելի կարևոր է, քան ԿԳՄՍ աշխատակիցների պարգևավճարները: Դրսում թարգմանված մի որակյալ գիրքն ավելի շատ բան կարող է ասել մեր երկրի ու ազգի մասին, քան տասնյակ ճառերը: Ինչպես Մեծ հայրենականի տարիներին էին ասում` լավագույն պրոպագանդիստը «Կատյուշայի» ձայնն է:

Վերջում ուզում եմ նշել, որ հնուց եկած երևույթ է` մարդկանց մեծամասնությունն ըմբոստանում է միայն այն ժամանակ, երբ խնդիրը շոշափում է իրենց գրապանը կամ անունը: Երկու-երեք օր է թերթում եմ մամուլի էջերը, հետևում սոցցանցերի գրառումներին և տեսնում` ովքեր են վերոհիշյալ որոշման համար քննադատում նախարարին ու ապշում: Անշուշտ, շարքերում կան մարդիկ, որոնք իսկապես ցավում են գրականության համար, բայց քիչ չեն նաև նրանք, որոնք անցյալ տարեվերջին, երբ մենք բողոքի ակցիաներ էինք իրականցնում ԿԳՄՍ նախարարի վարած հակահայկական քաղաքակնության դեմ, հանրային վայրերում խուսափում էին շփվել իմ ու ակցիայի մասնակից մեր ընկերների հետ` վախենալով, որ մեզ կարող իրար հետ տեսնել ու իրենց հենց առաջին էտապով Սիբիր ուղարկել:

Նույնիսկ այդքանով հանդերձ, ես կիսում եմ այդ մարդկանց մտահոգությունը և բոլորին կոչ անում համախբվել, որովհետև Արայիկ Հարույունյանին տվել են մի աթոռ, որն իր համար չէ, տվել են ճտքակոշիկներ, որոնք այնքան մեծ են նրա համար, որ ամբողջ մարմնով մեջն ընկած` խեղդվում է: Փերկեք և´ նրան, և´ մշակույթը:

Գևորգ ԳՅՈՒԼՈՒՄՅԱՆ