ԱՆԱՀԻՏ ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ, Աթենքի Քաղաքագիտության եւ սոցիոլոգիայի համալսարանի միջազգային եւ եվրոպական հարաբերությունների ֆակուլտետի ասպիրանտ
Որքան էլ խոսվի այլընտրանքային էներգիայի եւ ապագայի էներգիայի զարգացման եւ հնարավորությունների մասին, բոլորը թերեւս կհամաձայնեն այն փաստին, որ բնական էներգիայի ռեսուրսները` նավթը եւ գազը, կարեւորագույն դեր են խաղում համաշխարհային տնտեսության մեջ եւ դեռեւս պահպանում են իրենց անփոխարինելի դերը համաշխարհային շուկայում: Ավելորդ չի լինի ասել, որ բնական էներգիայի աղբյուրները բարձրացնում են ոչ միայն տվյալ ռեսուրսներով հարուստ երկրի աշխարհաքաղաքական դիրքը եւ դարձնում համաշխարհային տնտեսության խաղակից, այլ նաեւ ռազմավարական նշանակություն հաղորդում այն երկրներին, որոնք այդ պաշարների փոխադրման տարանցիկ երկրներ են:
Բնական ռեսուրսների տեղափոխման տարանցիկ երկրների քարտեզում կարեւորագույն դերում է հայտնվել Հունաստանը` անդրադրիատիկ գազատարով Ադրբեջանից Եվրոպա բնական գազի տեղափոխման մասին Ադրբեջանիՙ հունիսի 28-ի պաշտոնական հայտարարությունից հետո: Այսպիսովՙ Կասպից ծովից բնական գազը Ադրբեջանից Թուրքիայով կտեղափոխվի Եվրոպա, անցնելով Հունաստանի եւ Ալբանիայի միջով, հասնելով մինչեւ Իտալիա: 860 կմ երկարությամբ ձգվող գազատարի 550 կմ հատվածը բաժին է ընկնում Հունաստանի տարածքին, ստեղծելով բազմահազար աշխատատեղեր եւ մինչեւ 2019թ.-ի վերջը (այսինքնՙ գազատարի կառուցման ավարտը) ստեղծելով ավելի քան 1,5 մլրդ եվրո ներդրումներ, իսկ մոտակա 50 տարվա մեջ (2019-2069թթ) հասցնելով մինչեւ 35 մլրդ եվրոյի:
Անդրադրիատիկ գազատարը հիմնովին կփոխի հարավային Եվրոպայի աշխարհաքաղաքական դերըՙ դարձնելով Հունաստանը էներգիայի քարտեզի կապող օղակ եւ ստեղծելով Եվրոմիությունում բոլորովին նոր իրավիճակ. նոր գազատարի միջոցով Եվրոմիությունը կկրճատի իր էներգետիկ կախվածությունը Ռուսաստանից, որը Եվրոմիության գազի միակ մատակարարն էր, իսկ Ադրբեջանն էլ իր հերթին ավելի կմոտենա Եվրոմիությանը, քանի որ Real Politics-ի կանոններում մարդու իրավունքների եւ ազատության հիմնահարցերը երկրորդական են, երբ խոսքը ազգային եւ տնտեսական շահի մասին է: Բացի այն, որ TAP (Trans Adriatic Pipeline) պրոեկտի միջոցով Ադրբեջանը դառնում է ԵՄ-ի համար ռազմավարական նշանակության երկիր, նաեւ էլ ավելի է մոտենում Հունաստանին, որը ռազմավարական նշանակության բարեկամ երկիր է Հայաստանի համար: Անդրադրիատիկ գազատարը նաեւ ստեղծում է ընդհանուր շահեր Հունաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ, ինչպես նաեւ Հունաստանի եւ Ալբանիայի միջեւ, եւ ստեղծում փոխկախվածությունՙ ռազմավարական համագործակցության ամուր հիմք ստեղծելով: Կարեւոր է նշել նաեւ ադրբեջանական Socar ընկերության կողմից հունական DESFA ընկերության ձեռքբերումը, ինչը նշանակում է, որ Հունաստանի ներքին գազամատակարարումը նույնպես կիրականացվի ադրբեջանական կազմակերպության կողմից:
Թերեւս կարեւորագույն կետերից է այն, որ անդրադրիատիկ գազատարը, ի տարբերություն ռուսական «Հարավային հոսքի», անցնելով Հունաստանի եւ Ալբանիայի միջով, «մոխրագույն ոսկին» կհասցնի նաեւ հյուսիսային բալկանյան երկրներ, որոնք կախված են ռուսական գազից, ինչն էլ իր հերթին ավելի կհեշտացնի նրանց ինտեգրումը Եվրոմիությանը:
Հունաստանը հնարավորություն է ստեղծում տվյալ գազատարի ճյուղավորումը նաեւ դեպի Բուլղարիա, Ռումինիա, ինչն էլ թերեւս հիմք հանդիսացավ Նաբուկո նախագծի պաշտոնապես չեղյալ հայտարարվելու համար:
Վերը նշվածից պարզ երեւում է տարածաշրջանի երկրների ռազմավարական դիրքերի փոփոխությունը եւ նրանց ակտիվությունը այդ գործընթացներում: Այս փաստը չպետք է անուշադրության մատնվի մեր կողմից, այլՙ հակառակը, պետք է մանրամասնորեն ուսումնասիրենք բոլոր իրադարձություններն ու զարգացումները, քանի որ դրանք անմիջական ազդեցություն ունեն մեր երկրի վրա:
Հայաստանը, իր աշխարհագրական դիրքով գտնվելով «Նոր մեծ խաղի» կենտրոնում, իր աշխարհաքաղաքականությունը պետք է մոտեցնի եւ հարմարեցնի այս նոր ձեւավորվող իրավիճակին: Թերեւս չպետք է մոռանանք, եւ ապրել ենք ու գիտենք մեր պատմությունից, որ միջազգային հարաբերություններում տնտեսական շահերը վեր են եւ առաջնային, քան երկրների բարեկամությունն ու զգացմունքները:
Արագ փոփոխվող միջազգային համակարգում ժամանակները փոխվում ենՙ ստեղծելով նոր իրավիճակ: Միգուցե մենք մեր ժամանակին ենք սպասում, բայց ժամանակը ոչ ոքի չի սպասում… Հարկավոր է գործել հիմա…
