ՆԵԼԼԻ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ
«Երբեւէ մտածե՞ եք, որ հեռավոր գյուղերից մեկում երեխաները կարող են առավոտյան ժամը վեցին արթնանալ, որովհետեւ գիտենՙ մինչեւ դպրոց հասնելը 8 կմ պիտի քայլեն», 24-ամյա Մարիամն ինձ պատմում էր իր դպրոցական տարիների դժվարություններիցՙ արդեն որպես հոգսաշատ անցյալ: Երբ աղջկա ընտանիքն Արագածոտնից տեղափոխվեց Արցախ, Մարիամն ու իր դասընկերները հենց այդպեսՙ կիլոմետրեր քայլելով էին դպրոց հասնում: Հիմա նրա հարազատ գյուղում ՙ Ասկերանի շրջանի Փառուխում անվճար տրանսպորտ է գործում, որ փոքրիկներին ամեն օր դպրոց է հասցնում: Մարիամի ընտանիքը Արցախ տեղափոխվեց 1994 թ., երբ իմացավ նոր ազատագրված տարածքներում վերաբնակիչներին տրվող անվճար տների մասին. «Ես երկու հայրենիք ունեմ,- նշում է Մարիամը,- ամեն տարի ամռանը գալիս եմ Հայաստան, տեսնում բարեկամներիս ու վերադառնում գյուղ»:
Ասկերանի շրջանի Խրամորթ գյուղում աղջիկը ռուսաց լեզու է դասավանդում: Ուզում էր նկարչուհի դառնալ, բայց գյուղում ռուսերենի մասնագետ չկար. «Մեկը պե՞տք է երեխաներին ռուսաց լեզու սովորեցներ,- կատակում է Մարիամը,- դպրոցում 6 ուսուցիչ ենք, աշակերտների թիվն էլ 10-ից չի անցնում, ինչի պատճառով էլ տարբեր տարիքային խմբերի երեխաները կոնկրետ իմ առարկան միասին են պարապում, ու ծրագիրն էլ չի հաջողվում հարմարեցնել բոլորի համար»:
Տարիներ առաջ Մարիամիՙ դպրոցից տուն ճանապարհին դեռ զգալ էին տալիս Արցախյան կռվի հետեւանքները. մեկ անզգույշ քայլ եւ կպայթեր ոտքիդ տակ թաքնված ականը: Հիմա շատ գյուղեր հսկողության տակ են. «Դպրոցում էլ հատուկ դասընթաց ունենք. ականազերծողները գալիս ու երեխաներին ծանոթացնում են այն տարածքներին, որտեղ խաղալ չի կարելի, բացատրում ենՙ ինչպես ճիշտ ճանապարհով տուն վերադառնալ եւ այլն»:
Մարիամը երեք եղբայր ունի, բոլորն էլ պայմանագրային զինծառայողներ են. «Հետպատերազմյան իրավիճակը շատ տղաների ստիպեց ընտանիքը պահել հենց այս եղանակով. մենք ամեն օր վախով ենք պառկում քնելու. սահմանին զոհված տղաների մասին լուրեր ստանում ենք»:
Չնայած շատ խնդիրներինՙ Մարիամը սիրով նշում է, որ իրենց եւ հարակից գյուղերում ընտանիքները հիմնականում բազմազավակ ենՙ ու տարիներ անց իրենց դասարաններում նստարանները երեւի չբավականացնեն. «Մեկ երեխայի համար պետությունը 100.000 դրամ է վճարում, իսկ 6-ի դեպքում ընտանիքը երկհարկանի վերանորոգված տուն է ստանում. հենց այդ փոքրիկների ճիչերն էլ հաճախ խլացնում են սահմանին հնչող կրակոցները»:
