Azg.am-ի զրուցակիցն է Արցախի ԱԳ նախկին նախարար Արման Մելիքյանը։
-Պարո՛ն Մելիքյան, վերջին շրջանում ադրբեջանական կողմը սահմանին մեծաքանակ զինուժ է կենտրոնացնում և սահմանային իրավիճակի վերաբերյալ պարբերաբար ստահող հաղորդագրություններ է տարածում՝ նպատակ ունենալով տեղեկատվական հենք նախապատրաստել հերթական սադրանքի համար։ Ինչպիսի՞ հնարավոր սցենարների պետք է պատրաստ լինի հայկական կողմը։
– Հայկական զինված ուժերն ինչպես ՀՀ, այնպես էլ Արցախի տարածքում պետք է պատրաստ լինեն ոչ միայն հակահարված տալ թշնամու հարձակմանը, այլև ձգտեն վերադարձնել սեփական վերահսկողության տակ ադրբեջանական զինուժի կողմից օկուպացված տարածքները՝ հակառակորդին պատճառելով առավելագույն մարդկային, նյութական, քաղաքական ու բարոյական կորուստներ։ Դրա համար պետք է մոբիլիզացվի ու հստակ կառավարվի ինչպես ԶՈՒ համակարգն, այնպես էլ մեր ողջ հանրությունը։ Արդյոք պատրաստ է դրան պետական կառավարման համակարգը՝ ես չգիտեմ։
-Լայնածավալ պատերազմական գործողությունների հավանականությունը որքա՞ն բարձր եք գնահատում։
– Ռազմական գործողությունների ծավալումը չեմ բացառում, սակայն նաև չեմ համարում, որ դրանց համար պահը լիովին հասունացել է։ Չեմ կարծում, որ հարձակում նախաձեռնելու դեպքում այս անգամ թշնամին կկարողանա հաջողության հասնել Հայաստանի տարածքում։ Ծավալվող գործընթացներն ավելի շուտ միտված են նրան, որ խորանան Հայաստանի ու Ռուսաստանի միջև տարաձայնություններն, ինչի արդյունքում Արցախը լիովին կանջրպետվի Հայաստանից և, միգուցե, կարճ ժամանակ անց, վերջինս լիովին անցնի Ռուսաստանի ոչ միայն ռազմական, այլև քաղաքական ու տնտեսական «խնամակալության» տակ։ Հավանական է նաև, որ այնտեղ կդադարեցվի հայկական դրամի շրջանառությունը՝ այն կփոխարինվի ռուբլիով։ Այս փուլում Ստեփանակերտի ու Երևանի քաղաքական ու իշխանական շրջանակների միջև հակասությունների խորացումը կնպաստի այդ ընթացքին։ Իրավիճակն առավել հստակ կուրվագծվի Արցախում նոր նախագահի ընտրությունից հետո։
-Պարո՛ն Մելիքյան, հարվածի հիմնական ուղղություն հնարավո՞ր է նախանշել։ Հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ ադրբեջանցիները հարձակում նախաձեռնեն միանգամից մի քանի ուղղությամբ։
-Դա ռազմական մասնագետին ուղղվելիք հարց է։ Բոլոր դեպքերում, անուղղակիորեն կարելի կողմնորոշվել ըստ Երևանում օտար պետությունների դեսպանությունների՝ սեփական քաղաքացիներին ուղղված նախազգուշացումների։ Սովորաբար առավել իրազեկ ու գործընթացներին մասնակից պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցչությունները ծավալվելիք իրադարձություններից մեկ-երկու օր առաջ հորդորում են իրենց քաղաքացիներին չայցելել Հայաստանի այս կամ այն տարածքները։ Առայժմ նրանք լռում են։
-Ըստ Ձեզ՝ այս անգամ ո՞րն է լինելու Ադրբեջանի հիմնական թիրախը՝ Արցախը, թե Սյունիքը։
– Գործընթացները տարաբնույթ մեկնաբանությունների հնարավորություն են ընձեռում։ Ինքս ավելի հակված եմ կարծելու, որ ադրբեջանական զինուժի գործողությունները ֆոնային ազդեցություն են ունենալու Հայաստանում նախաձեռնվելիք իշխանափոխության փորձերին զուգահեռ։ Ստեղծված իրավիճակում ընդդիմության կողմից իշխանափոխության հասնելու հավանականությունն այս պահին շատ բարձր չէ, բայց նման փորձի տապալման բացասական հետևանքները Երևան-Ստեփանակերտ հարաբերությունների ու Արցախի հետագա ճակատագրի համար կարող են շատ ցավոտ ու դժվար հաղթահարելի լինել։ Ասվածի համատեքստում ավելի հավանական է, որ կթիրախավորվի հատկապես ՀՀ տարածքն, իսկ Արցախը ռուս խաղաղապահների «ջանքերով» զերծ կմնա Հայաստանին բաժին հանվող անախորժություններից։
-Օրեր առաջ ԱՀ նախագահ Արայիկ Հարությունյանը հրաժարական ներկայացրեց։ Ստեղծված բարդ ռազմաքաղաքական իրավիճակում և հումանիտար աղետի պայմաններում սահմանադրական գործընթացների անցնցում կազմակերպումը որքա՞ն կարևոր եք համարում:
– Մեր իրականությունում երկրի սահմանադրությունը, օրենսդրական դաշտը մշտապես հարմարեցվել է իշխանական վերնախավի ընթացիկ մանր շահերին, ինչ թե Հայաստանի Հանրապետությունում, թե Արցախում հանգեցրել է պետականության ճգնաժամի։ Դա խելամիտ, ինքնիշխան կառավարում իրականացնելու անընդունակության դրսևորում է։ Իշխանությունը կարողանում է իր ցանկացած քայլի համար իրավական հիմնավորում ապահովել և Արցախի նոր նախագահի ընտրության պարագայում ևս գործընթացի իրավաչափության պատրանքը հասարակությանը կհրամցվի։ Սակայն այս անգամ, առավել քան երբևէ, կարևոր է լինելու այն, թե արցախցին ինչպես կընդունի իշխանական, քաղաքական վերնախավի կողմից կայացվող որոշումները։
-Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք հայ-ամերիկյան համատեղ զորավարժությունները։ Ի՞նչ են դրանք նշանակում՝ արդյոք Արևմուտքի հետ «սիրախաղի» դրսևորում։ ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովն զորվարժությունների մասին տեղեկատվությունն արդեն իսկ անհանգստացնող է որակել։
-Մոսկվան իր կողմից ամեն ինչ արել է, որպեսզի Հայաստանում Արևմուտքի քաղաքական, ռազմական ու տնտեսական ազդեցությունն աստիճանաբար աճի, իսկ Ռուսաստանինը՝ նվազի։ Դա այնպես է արվում, որ մեղքը բարդվի Հայաստանի գործող վարչակազմի վրա։ Գործը տանում են նրան, որ Արցախի կապը Հայաստանի հետ լիովին խզվի՝ այն դառնա Ռուսաստանի պրոտեկտորատ, մինչդեռ ՀՀ համար բացվի Թուրքիայով դեպի ԵՄ անխափան հաղորդակցության հնարավորությունը։ Սա նոր փուլ է, որի տևողությունը ըստ նախնական գնահատականի կկազմի մոտավորապես երեք-չորս տարի, իսկ գուցեև ավելի քիչ ժամանակ։
-Պարո՛ն Մելիքյան, հայտնի է, որ Հայաստանը ՀՀ վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանի միջոցով Ուկրաինային օգնություն է փոխանցել, այն դեպքում, երբ 44-օրյա պատերազմի ընթացքում Արցախում Ադրբեջանի կողմից կիրառվող ֆոսֆորային զենքը Բաքվին Կիևն էր տրամադրել։ Ինչպե՞ս կբացատրեք սա։
– Պաշտոնական Երևանը մարդասիրական օգնություն է առաքել նաև երկրաշարժից տուժած Թուրքիային, որն անհամեմատ ավել ծավալուն, եթե չասենք՝ մեր պարտության մատնելու համար բացառիկ նշանակություն ունեցած բազմաբնույթ ռազմական աջակցություն է ցուցաբերել Ադրբեջանին։ Առանց գնահատելու այսօրինակ քայլերի նպատակահարմարությունն, ընդգծեմ միայն, որ դրանք պաշտոնական Երևանի համար օրինաչափ, բնութագրական երևույթ կարող ենք համարել։
