Մի քանի տարի առաջ քաղաքի կենտրոնական փողոցներից մեկում, ծառի բնի մոտ կուտակված գրքերը ապշեցուցիչ տպավորություն թողեցին: Որպես անպետքական իրերՙ դրանք դուրս էին նետվել. մարդը չէր էլ ջանացել վերնիսաժի հնագրավաճառներին մոտենալ, միանգամից փողոց էր նետել: Սա հիշեցիՙ Բեյրութում լույս տեսնող «Կամար» հանդեսի վերջին համարի խմբագրականը կարդալիս, որտեղ նկարագրածը ավելի ցավեցնող ու ավելի մտահոգեցնող է:
«Հայկական վարժարանի մը տնօրէնին «տնօրինումով» դպրոցի գրադարանէն դուրս կը շպրտուին (բառին ամբողջական իմաստով) «աւելորդ» գիրքեր, աշակերտներուն անմատչելի գիրքեր: Այդ գիրքերը դպրոցի շրջափակէն կը տեղափոխուին հանդիպակաց փողոցը գտնուող աղբի տակառները… : Ի դէպ, դպրոցին հարեւանակից են բազմաթիւ հայ ընտանիքներ, որոնք իրենց աղբերուն համար կ՛օգտագործեն նոյն տակառները… »:
Կարելի է մտածել, թե ուրեմն որքան անպետքական գրքեր են եղել դրանք: Սակայն անունները թվարկելուց հետո անհավանական է թվում, ավելին, երբ խոսքը վերաբերում է հայկական դպրոցի գրադարանինՙ Կորյուն «Վարք Մաշտոցի», Բուզանդ «Պատմութիւն հայոց», Սայաթ-Նովա, Մեսրոպ Թաղիադյան, Միքայել Նալբանդյան, Պերճ Պռոշյան, ավելինՙ Հր. Աճառյան, Հակոբ Մանանդյան, Դ. Դեմիրճյան, Ս. Կապուտիկյան, Հր. Քոչար եւ դեռ ավելինՙ Վիլյամ Սարոյան, Էռնեստ Հեմինգուեյ: Ի՜նչ մտածողություն ու բարոյականություն պետք է ընկած լինի այսպիսի երեւույթի խորքում: Անգամ եթե այդ գրքերը չափից ավելի մաշված եւ այլեւս անգործածական լինեին (թեեւ այդպես չի եղել), սա կատարյալ արհամարհանք է գրքի, մշակույթի հանդեպ ընդհանրապես:
Երկրորդ դրվագում մասնավոր մի գրքի ճակատագրի մասին է խոսվում (Էժեն Սյու «Գաղտնիք Փարիզի», 1868 թ. թարգմ.ՙ Մատթեոս Մամուրյան). թափառական կյանք ունեցած գիրքը հայտնվել է Բեյրութում հայտնի «կիրակնօրյա շուկայում»ՙ կուսակցություններից մեկին պատկանող մշակութային միության կնիքը վրան: Խնդրահարույցը կամ մտահոգիչը սակայն այլ է. «Եթե գիրքին մինչեւ Պէյրութ ժամանումը բնական հոլովոյթ մը կարելի է նկատել, անբնականն անոր միութենապատկան գրադարանէն «կիրակնօրեայ շուկայ» հասնիլն է… Եթե պարագան վերաբերէր միակ գիրքի մը, հնարաւոր կ՛ըլլար տալ զանազան արդարացուցիչ պատճառներ: Սակայն, երբ բազմաթիւ գիրքեր կը կրեն նոյն կնիքը գործող միեւնոյն մշակութային միութեան, կը մղուինք մտածելու յոռեգոյնի մասին»: Այստեղից էլՙ հրապարակախոսական հարցըՙ «Ինչ պիտի ըլլայ ճակատագիրը հայ գիրքին ու հայկական գրադարաններուն… »:
Հաջորդող էջերում «Կամարը» շարունակում է իր առաքելությունըՙ հնարավորինս ամբողջական ներկայացնել հայ գրականության ընթացիկ վիճակըՙ սփյուռքի եւ հայաստանյան գրողների նոր գործերի տպագրությամբ (չնայած հեղինակային կազմի ընտրությունը համարից համար շատ չի փոխվում կարծես):
Հանդեսի գեղարվեստական գրականության բաժնի էջերը տրամադրված են Նորայր Ադալյանին, Սարգիս Կիրակոսյանին, Վաչե Պետրոսյանին, Գառնիկ Գալստյանին, Պերճուհի Ավետյանին, Խաչիկ Տետեյանին, Թամար Հովհաննիսյանին, Արա Արծրունուն, Էլդա Գրինին, Խաչիկ Խաչերին, Հակոբ Ադամյանին:
Նորայր Ադալյանիՙ արտագնա աշխատանքի մեկնելու պատրաստ հերոսուհին եւ նրա կյանքը ներկայացված են կիսաիրոնիկ, ինչ-որ տեղ երգիծական երանգներով, խորքում, սակայն, մերօրյա իրականության դրամատիկ վիճակների ճշմարիտ արտացոլանքն է: Ընտանիքը աղքատության ճիրաններիցՙ իմա քայքայվելուց փրկելու ելքը շատ հայ կանայք համարում են հարեւան երկրներ առեւտրի մեկնելու ճանապարհը: Իսկ որոշները նրանցից կամ հետ չեն վերադառնում կամ ապրուստ վաստակելու այլ ճանապարհ են ընտրում, ինչպես Ն. Ադալյանի «Դուբայ» պատմվածքի նախկին գյուղաբնակ երիտասարդ կինը: Հայ ընտանիքներին համակած այս աղետը չնայած գրողը ներկայացրել է հումորի նուրբ շղարշի ներքո, ինչ-որ տեղ խղճահարություն առաջացնող, սակայն արտագաղթի հետեւանք իսպառ քայքայված իրական կյանքի վիճակը մարդկային ողբերգության անսպասելի ավարտ է գուժում: «Գյուղն ամայի էր: Մի սեւ շուն տեսաւ, կարծես ճակատագրի սեւ շունը լինէր: Նայելով շան աչքերին, Արփին հասկացաւ, որ մայրը վաղուց չկայ, իսկ Մկոյին զօրակոչել են բանակ, եւ նա սահմանամերձ ռազմաճակատում ընկել է թշնամու թե բարեկամի գնդակից»:
Հոգեբանական բավականին լարված վիճակ է ապրում Խաչիկ Խաչերի «Մի անիմաստ երեկոյ» պատմվածքի հերոսըՙ փողոցում ընկած տոպրակի անհայտ պարունակության հանդեպ ունեցած հետաքրքրությունից եւ դրա հետեւանքՙ մտային տագնապներից եւ ներքին խուճապից:
Մտավորական ընտանիքի կյանքային փոքր էպիզոդը հոգեբանական, զգացական աշխարհի, սկզբունքների ու բարոյականության շերտեր է բացում Էլդա Գրինի «Սոխարցունքներ» գողտրիկ պատմվածքում:
Իսկ Թամար Հովհաննիսյանի «Հոգու առագաստներ» շարքի բանաստեղծությունները կանացի անպաշտպան հոգեվիճակի արտահայտություններ ենՙ ապրածի ու անցածի չընթերցված աղերսներ, ափսոսանքի, լռության, սպասման, որ չի մատնում իրեն երբեք, եւ չի սպառվում զարմանալիորեն երբեք, սիրո պարտեզների հորինված պատրանքի պես …
… Եվ շալակած
բեռն ուսերիս,
Տենչացի սէր եւ
արեւ տենչացի,
Բայց ստուերայոյս
իրիկնապահին
Կարօտ հնձեցի ու
աստղերի լաց:
«Գրականագիտական» բաժնում ներկայացված է Երվանդ Տեր-Խաչատրյանի ծավալուն գրախոսությունըՙ բեյրութահայ բանաստեղծ Պեպո Սիմոնյանի գրական անցած ուղուն, բանաստեղծական ժառանգությանը նվիրված, որ խոսք է նաեւ գրողի մարդկային-մտավորական կերպարի, սփյուռքահայ համայնքում նրա վաստակի գնահատման: Գրականագետը, հեղինակի յուրաքանչյուր ժողովածուի հանդեպ ցուցաբերելով առանձին մոտեցում, անդրադառնում է ստեղծագործական ներքին փոփոխություններինՙ իրերի, երեւույթների իմաստակիր ու խորհրդավոր աշխարհի բանաստեղծական ներթափանցումներին, չափածո խոսքի կշռույթին, կառուցվածքային դրսեւորումներին, թեմատիկ բազմազանությանը, հեղինակի գրչին հատուկ մերթ հրապարակախոսական, մերթ խոհափիլիսոփայական, մերթ ռոմանտիկ-քնարական շնչին: «Կարեւոր հանգամանք է, որ Պեպօ Սիմոնեանը մշակել է բանաստեղծութեան իր արտայայտչաձեւը, որ դասական բանաստեղծական մտածողութեան եւ տողարձակ ազատ կերպի համադրումն էՙ ներքին կշռոյթով, բանաստեղծութեան տողերը առաջ տանող ուժականութեամբ եւ տեղ-տեղ էլ ռոմանտիկական բանաստեղծութեանը բնորոշ բարձրաշունչ ու բարձրահունչ ոգումներով»:
Սիամանթոյի կենսագրական նոր, հետաքրքրական էջեր է ներկայացնում Նարինե Թուխիկյանը:
«Գեղանկարչություն» բաժնում անդրադարձ է արված քանդակագործ Զավեն Խտըշյանի (Ժոզեֆ Թարրապ) եւ գեղանկարչուհի Լենա Այտնյանի (Տուհա Ապտել Ռաուֆ Ալ-Մոլ) ստեղծագործություններին:
Տեղեկատվական անդրադարձներ կան նաեւ ընթացիկ գրական-մշակութային կարեւոր նկատված իրադարձություններին եւ նոր հրատարակություններին (Վահրամ Մավյանի մահվան 30-ամյակի նշում, արաբերենով լույս տեսած «Մեր բանաստեղծները. Հայաստանի փառքը կերտողները ժողովածուի շնորհանդես, Աբրահամ Ալիքյանի հիշատակի ոգեկոչման երեկո եւ այլ):
