Միջնորդավորված երկխոսություն Թեհրանի ու Վաշինգտոնի միջեւ

Վաշինգտոնի հետ Թեհրանի միջնորդավորված երկխոսության մասին  շրջանառվող իրարամերժ խոսակցություններին վերջ տրվեց ԻԻՀ ԱԳՆ խոսնակ Նասեր Քանանիի՝ հունիսի 12-ին կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ: Նա հանրությանը տեղեկացրեց, որ  մոտ ապագայում  սպասվում է ԻԻՀ եւ ԱՄՆ քաղաքացիություն ունեցող բանտարկյալների փոխանակում:  Բացի այդ, Քանանին  հայտարարեց, որ Իրանի միջուկային թղթածրարը նույնպես շարունակում է մնալ ԻԻՀ ԱԳՆ եւ բանակցող թիմի ուշադրության կենտրոնում:

Միջնորդավորված երկխոսության փաստը հաստատվեց նաեւ ԱՄՆ պետքարտուղարության խոսնակ Մեթյու Միլլերի՝ հունիսի 13-ի մամուլի ասուլիսի ժամանակ: Նա պաշտոնապես հայտարարեց, որ Թեհրանի, Վաշինգտոնի ու Բաղդադի միջեւ ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն, վերադարձվել  է ԱՄՆ-ում սառեցված Իրանին պատկանող գումարներից 3 մլրդ դոլարը:  Ըստ նույն հաղորդագրության, ապասառեցված գումարը կարող է օգտագործվել բացառապես մարդասիրական նպատակների եւ պատժամիջոցների հետ առնչություն չունեցող  միջբանկային փոխանցումների համար:

Մինչ Քանանիի կողմից ԱՄՆ-ի հետ շփումների բացահայտումը, միջազգային հանրության ուշադրությունը կենտրոնացած էր Օմանի սուլթան Հեյսամ բին Թարիքի՝ մայիսի 28-ի Թեհրան այցելության արդյունքների վրա: Սակայն, զանգվածային լրատվամիջոցների տրամադրության տակ եղած սուղ տեղեկատվության պատճառով, Օմանի սուլթանի Թեհրան այցելության ընթացքում  մամուլն ավելի շատ անդրադառնում  էր այցի խորհրդանշական նրբություններին, փորձելով «գաղտնազերծել» դրանցում թաքվնած ուղերձները:  

Ամերիկյան Axios  լրատվական կայքը, հաստատելով Թեհրանի ու Վաշինգտոնի միջեւ ուղիղ շփումների  երկուստեք ցանկությունը,  նշեց, որ ԱՄՆ նխագահ Բայդենի կառավարության ավագ  ներկայացուցիչը, Իրանի հետ միջուկային ծրագրին վերաբերող հարցի շուրջ համաձայնության գալու նպատակով, մինչեւ Իրանի ու Օմանի բարձր ղեկավարության միջեւ կայացած հանդիպումը, գաղտնաբար այցելել էր Մասկատ:

Axios-ը վկայակոչելով ԱՄՆ-ի, Իսրայելի ու Մեծ Բրիտանիայի հինգ պաշտոնատար անձանց ասածները նշել է, որ Բայդենի մերձավորարեւելյան հարցերով  ավագ խորհրդական Burt McGurk-ը, Իրանի հետ ՀԳՀԾ-ի շուրջ դիվանագիտական շփումներ ունենալու նպատակով այցելել է Օման:

Սակայն հայտնի է, որ Ջո Բայդենը բազմիցս բացառել էր Իրանի հետ դիվանագիտական շփումների հարցը Սպիտակ տան օրակարգ ներառելու հավանականությունը: Նույնիսկ, Իրանում ընթացող ներքաղաքական խմորումների ժամանակ Բայդենն ասել էր, որ  ՀԳՀԾ-ը (Համատեղ գործողությունների համապարփակ  ծրագրիր) «մահացել» է, սակայն Սպիտակ տունն այդ լուրը բարձրաձայնելու մտադրություն չունի:

 Հակառակ Սպիտակ տան  պաշտոնական տեսակետի, արեւմտյան մամուլը համառորեն  լուրեր էր տարածում, որ Բայդենի կառավարությունը ՀԳՀԾ-ի շուրջ Սպիտակ տան համար ընդունելի տարբերակով Իրանի հետ համաձայնության գալու նպատակով, անդրկուլիսյան քայլեր է ձեռնարկում:

Վերը նշված տեղեկատվությանը կարելի է ավելացնել նաեւ Axios-ի՝ ապրիլի 3-ի հրապարակած լուրն այն մասին, որ Իրանը մերժել է ՀԳՀԾ-ի  շուրջ ժամանակավորապես համաձայնության գալու վերաբերյալ  Բայդենի կառավարության առաջարկությունը:

Նշված հաղորդագրության մեջ Axios-ը տեղեկացրել էր, որ Վաշինգտոնի առաջարկությունը նախատեսում էր  ուրանի 60 տոկոսը գերազանցող  հարստացման գործընթացը Թեհրանի կողմից կասեցնելու դեպքում չեղարկել Իրանի նկատմամբ գործադրվող ԱՄՆ որոշ պատժամիջոցներ: Նույն հաղորդագրության մեջ նաեւ նշված է, որ տվյալ առաջարկությունը նման է 2013 թվականին նախագահ  Բարաք Օբամայի կառավարության ներկայացրած առաջարկությանը, որն ի վերջո  հանգեցրեց Ժնեվյան հայտնի համաձայնագրի ստորագրմանը:

Ամերիկյան մամուլի հրապարակած հաղորդագրություններից տեղեկանում ենք նաեւ, որ ավագ խորհրդական Burt McGurk-ը Մասկատ է այցելել մայիսի 8-ին, որին հաջորդել էր նաեւ Սպիտակ տան ազգային անվտանգության գծով խորհրդական Ջեյք Սալիվանի այցը Սաուդյան Արաբիա եւ Իսրայել: 

Ուշագրավ  է, որ  ԱՄՆ պաշտոնյաի  Մասկատ կատարած այցի մասին պաշտոնական տեղեկատվություն չէր տարածվել: Աակայն, Axios-ի վկայաբերած աղբյուրների համաձայն, Burt McGurk-ի այցի նպատակը Օմանի միջնորդությամբ ՀԳՀԾ-ի  շուրջ Իրանի հետ խորհրդակցություն անցկացնելն էր:

Axios կայքին տված հարցազրույցի ժամանակ իսրայելցի մի պաշտոնյա նշել է, որ Օմանն զբաղված է Իրանի ու ԱՄՆ-ի միջեւ միջնորդավորված բանակցություններ անցկացնելու աշխատանքով, հավելելով, որ «միջնորդավորված բանակցություններ» ասելով նկատի է առնվում բանակցություններ՝  առանց շահագրգիռ պետությունների՝ ԱՄՆ-ի ու Իրանի մասնակցության:  

Այսպիսով, Իրանի ԱԳՆ եւ ԱՄՆ պետքարտուղարության խոսնակների մեկը մյուսին հաջորդած հայտարարությունները փաստում են, որ  Թեհրանի ու Վաշինգտոնի միջեւ, այնուամենայնիվ, թեեւ միջնորդավորված՝ բայց բանակցություններ ընթանում են:   

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանում ՀՀ նախկին դեսպան